Consulta l'indice.
Distanze da porto pisano in antico e emilia scauri strada Romana che partiva da Pisa per arrivare a Tortona unica strada imperiale che non partiva da Roma.
da Vada a Porto Pisano [Stagno]: 18 miglia [~14,4 miglia nautiche];
"a Vadis portu Pisano mpm XVIII";
da Porto Pisano a Pisa, sul fiume [Arno]: 9 miglia [~7,2 miglia nautiche];
"a portu Pisano Pisis, fluvius, mpm VIIII";da Pisa a Luni, sul fiume Magra: 30 miglia [~24 miglia nautiche];
"a Pisis Lune, fluvius Macra, mpm XXX";
Nel 109 a.C. Emilio Scauro aprì la via "Aemilia Scauri" che da Pisa, portava a Tortona passando per Genova. Divenne fondamentale la via marittima da Pisa e Luni per Marsiglia con scalo a Genova.
Da notare che fu l'unica strada importante che non partiva da Roma.Documenti inediti del Diplomatico dell'Archivio di Stato di Pisa.Indice
1. A.S.P., Diplomatico Coletti, 1087 maggio 22, Pisa
2. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1146 maggio 27, Pisa
3. A.S.P., Diplomatico Coletti, 1161 marzo 23, Pisa
4. A.S.P., Diplomatico Coletti, 1163 dicembre 31, Pisa
5. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1167 ottobre 10, Pisa
6. A.S.P., Diplomatico Cappelli, 1179 ottobre 25, Pisa
7. A.S.P., Diplomatico Cappelli, 1180 dicembre 16, Pisa
8. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1186 novembre 15, Pisa
9. A.S.P., Diplomatico Cappelli, 1192 agosto 23, Pisa
10. A.S.P., Diplomatico Alliata, 1237 dicembre 2, Pisa
11. A.S.P., Dip. Pia Casa Miseric., 1271 marzo 6, Messina
12. A.S.P., Dip. Primaziale, 1272 ottobre 26, Villa di Astia
13. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1275 ottobre 23, Sassari
14. A.S.P., Diplomatico Cappelli 1278 settembre 10, Oristano
15. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1298 febbraio 12, Pisa
16. A.S.P., Diplomatico Alliata, 1331 giugno 30, Pisa Diplomatico Coletti, 1087 maggio 22, Pisa
In nomine domini nostri Ihesu Christi Dei eterni. Anno ab incarnatione eius millesimo octuagesimo septimo, undecimo Kalendas iunii, indictione nona. Manifesta sum ego Ghisla relicta quae fui quondam Lamberti et filia quondam Guidoti, quia consentiente michi Gualando filio et Mundualdo meo et eidem filio meo consentiente sibi Rodilando tutore suo, quia tu Enrico filio quondam Guillelmi monachi dedisti michi meritum anulum aureum unum propterea per hanc repromissionis paginam promicto tibi unde admodum ut numquam allo tempore non habeamus potestatem neque licentiam ego que super Ghisla, neque mei heredes neque cui nos dedissemus aut dederimus tibi qui super Enrico et tuis heredibus aut cui vos dederitis vel habere decreveritis intentionandi neque suptrahendi neque minuendi neque molestandi neque per placitum fatigandi nullum de duodecim sestariorum de terra ad iuxta seminatura ubi tu Enricus recipere volueris infra codula de silva Gu [ini] excepto ipsam quam detinent filii Iohannis da Parlascio per cartulam et aliam quam detinent filii Baldovini; quod tibi per cartulam scripta ex manibus Marignani notarii domini regis ex comparatione obvenit a me ipsa que super Ghisla et qualiter tibi qui super Enrico per memoratam cartulam ex comparatione obvenit et in cartula ipsa continere dinoscitur. Unde repromitto ego que super Ghisla consentientes michi suprascripto filio meo et eidem filio meo consentiente sibi suprascripto Rodilando tutore suo una cum meis heredibus tibique super Enrico et tuis heredibus aut cui vos dederitis vel habere decreveritis, ut si nos vobis eos de quibus tibi supra promisi aliquo tempore in aliquo exinde intentionaverimus aut retollere vel suptrahere quesierimus nos vel ille homo qui cum nostro dato aut facto evenerit aut apparuerit qui contra vos agere aut causari vel intentionare seu minuare atque molestare sive per placitum fatigare per nosmet ipsos vel per alteram nostramque summittam personam cui nos eos dedissemus aut dederimus per quodlibet ingenium et eos de quibus tibi supra promisi ab omni homine defendere non potuerimus et non defensaverimus, spondeo ego que super Ghisla consentiente michi suprascripto filio meo et eidem filio meo consentiente suprascripto tutore suo una cum meis heredibus ….. tibi qui super Enrico et tuis heredibus aut cui vos dederitis vel habere decreveritis aut homo qui hanc promissionem per manus habuerit et eam nobis obstenderit, pena arienti optimi libras quinquaginta quia … …… haec scribere rogavi Marignanum notarium domini regis. Actum Pisa infra ecclesiam Sancti Sebastiani. Signum manus suprascripte Ghisle que hanc cartulam rogatam fieri. Signum manus suprascripti Gualandi, mundualdo predicte Ghisle consentiente. Gualfredus filius quondam Signorecti testis. Zepertus filius quondam Dodi testis. Oldo filius quondam Cerboni testis. (S.T.) Marignanus notarius domini regis post traditam complevi et dedi. 2. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1146 maggio 27, Pisa
(S.T) In nomine domini nostri Ihesu Christi Dei eterni. Amen. Anno ab incarnatione eius millesimo centesimo quadragesimo sexto, sexto Kalendas iunii, indictione octava. Manifestus sum ego Quarto filius quondam Baldini qua per hanc cartulam pro remedio anime mee et parentum meorum dono et trado tibi rettori et procuratori atque operario opere ecclesie archiepiscopatus Sancte Marie ad partem predicte opere medietatem integram de duabus petiis de terris positis in quarto, una quarum est sedium tenet unum caput in via publica, aliud in terra Manfreduccii filii quondam Moronti, latus unum tenet in terra filiorum quondam Henrici, aliud in terra filii quondam Rustici et est ad iustam seminaturam stariorum unum. Secunda petia tenet unum caput in terra isti Manfreduccii cum uno latere, aliud latus in terra Rodulfi et Henrici quondam Bellomi et est ad iustam seminaturam stariorum unum. Predictam medietatem integram de istis petiis de terris qualiter ab omni parte circumdate et mensurate sum per designata loca in integrum cum inferioribus et superioribus seu cum finibus et ingressibus suis et cum omni rure et pertinentia sua tibi eam, ut dictum est, dono et trado. Pro qua a te meritum recepi annulum aureum in prefinito. Quam meam donationem et tradictionem si ego qui per quart [um] vel meus heres sive cui nos eam dedissemus aut dederimus retollere vel minuere quesierimus per aliquod ingenium tibi qui super Iohanni vel tuis successoribus aut cui vos eam dederitis vel habere decreveritis et eam vobis ab omni homine defendere non potuerimus et non defensaverimus, spondemus nos vobis conponere istam nostram donationem et tradictionem in duplum in Ferquido loco sub exstimatione qualiter tunc fuerit. Et in tali hordine hec scribere rogavi Ugonem notarium apostolice sedis hactum predicte opere. Signum manus isti Quarti qui hanc cartulam rogavit fieri. Signa manuum Ranierii quondam Stefani, Benthi filii quondam Bellonis, Rollandi filii Ugonis, Ugonis quondam Rustici rogatorum testium. (S.T) Ego Ugo notarius apostolice sedis post tradita complevi et dedi. 3. A.S.P., Diplomatico Coletti, 1161 marzo 23, Pisa
( [S.T.] ) In nomine domini nostri Ihesu Christi Dei eterni. Anno ab incarnatione eius millesimo centesimo sexagesimo primo, decimo kalendarum aprilium indictione VIIII. Manifestus sum ego Allone filius quondam Berni quia tu Glandulfus abbas consentiente tibi omnibus fratribus tuis monachis ecclesie et monasterii Sancti Nicholai per hanc cartam libellario nomine ad censum persolvendum dedisti michi unam petiam de terra iuris dictae ecclesiae et monasterii Sancti Nicholai que est posita prope ipsam ecclesiam Sancti Nicholai. Que tenet unum caput in via publica, aliud caput cum ambobus lateribus in terra iam dicti monasterii Sancti Nicholai et est per mensuram ad iustam perticam mensuratoriam scale due. Predictam petiam de terra qualiter ab omni parte circumdata est per designata loca, in integrum cum inferioribus et superioribus suis seu cum accessionibus et ingressibus suis et cum omni iure et proprietate et actione sua, michi eas libellario nomine dedisti tali ordine, ut a modo in antea in mea vel meorum heredum masculini sexu et feminini a me descendentibus et numerando mecum usque ad tertium gradum sit potestate eam habendi, tenendi, gubernandi, imperandi, laborare faciendi et meliorandi et michi eas privato nomine habendi et usu fructuandi. Et exinde vobis vel ad vestros successores qui pro tempore in prenominato monasterio Sancti Nicholai preordinatus fuerit per singulum annum per omnem mensem septembrium in die Sancti Michaelis vel octo dies in antea sive per totum mensem censum reddere debeamus in Pisa accasa habitationis vestrae vobis vel misso vestro per nos vel per missum nostrum solidos duodecim nunc currentis monete Pisarum vel Lucensium sine fraude. Et sic hec omnia que superius leguntur per singulum annum in die Sancti Michaelis Archangeli aut octo dies in antea vel per totum mensem setembris taliter non adimpleverimus et non conservaverimus et nos vobis istam petiam de terra quam nobis libellario nomine dedisti relaxaverimus vel si per nos peiorata fuerit per quodlibet ingenium, spondeo ego qui supra Allone una cum meis heredibus masculini sexu et feminini legitimis a me descendentibus et numerando mecum usque ad tertium gradum componere tibi qui supra Glandulfus abbas vel ministeriali illo qui pro tempore in prenominato monasterio Sancti Nicholai preordinatus fuerit penam argenti optimi librarum viginti. Quia taliter inter nos convenimus et duos inter nos libellos Oliverium apostolicae sedis notarium scribere ragavimus. Actum Pisis in claustrum Sancti Nicholai. Signum manus isti Glandulfi abbatis qui hanc cartulam libelli scribere rogavit. Signa manuum Riccii filii quondam Salveri Palli filii quondam Alberti, Baronis filii quondam Gualfredi rogatorum testium. ( [S.T.] ) Ego Oliverius apostolicae sedis notarius post tradita complevi et dedi. 4. A.S.P., Diplomatico Coletti, 1163 dicembre 31, Pisa
(S.T) In eterni Dei nomine amen. Nos Nicolaus speciarius et Guilicio quondam Bellandi et Pisanus quondam Lanfranchi et Rodulfus quondam Andree, a consulibus Pisanorum mercatorum consules electi ad diffiniendas lites publicas vel privatas in nobis ad diffiniendum positas, litem que vertebatur inter Brunaccianum et Guidottum Rubeum sic diffinimus. Siquidem predictus Brunaccianus reclamavit adversus iam dictum Guidottum petens ab eo actione mandati viginti libras denariorum quas ei dedit ut domine Aghentine daret; quas ideo petebat quia pro ut ei mandavit mandatum non complevit et earum proficuum in posterum non remisit. Guidottus itaque confessus est mandatum istum suscepisse et domine Aghentine dedisse predictas libras viginti. Brunaccianus econtra quia non complevit mandatum sed domina Aghentina vivens et postea Guido filius eius ipsum Brunaccianum ad placitum inde vocaverunt et ab ipso Guidone coactus cum predictas viginti libras reddere compelleretur misit Gottifredum et alios plures ad Guidottum ut veniret et in placito eum defenderet et ipsum in placito semper clamabat qui nec venit nec eum defendit. Preterea dicebat se reclamasse contra eum aput previsores publicos et Guidottus ad curiam venit et vocavit Guido tunc suum dominum et posuit hoc factum in eius arbritrio data panciera in pignore pro soldis quadraginta solvendis pro pena, si se ab eius arbitrio removeret. Qui dimisso pignore ab arbitrio ei se subtraxit et nichil inde audire voluit quod ipse non negabat. Et quia alter non potuit, predicto Guidoni debitum solvit. Guidottus dicebat quia predictas libras viginti a Brunacciano receperat et per triennium et amplius sibi ideo retinuerat, quia Guido quondam Marignani ei debitor existebat. Quas tandem, cum pro debito Guidonis pecuniam domine retinere non posset, eas domine Aghentine se reddidisse asserebat. Ad quod probandum testes induxit quos iurare fecimus totam veritatem inde dicere et falsum tacere, fecimus quoque Brunaccianum iurare dicere veritatem dicere veritatem, quantum de isto debito Guidoni solvisset; qui sub iuramento dixit quia libras tredecim ei inde solvit. Viso itaque et audito eius iuramento, cognito etiam quod in nostra civili constitutione mandato cautum est, ut qui mandatum suscipit et pro ut ei mandatur non complet, dampnum mandantis mandatum suscipiens, emendare compellitur, cognitis etiam dictis testium quorum attestationibus fidem non accomodantes quia convenienter predicti debiti solutionem non dixerunt, predictum Guidottum in libras tredecim iam dicto Brunacciano condemnamus. Data et recitata in cimiterio Sancti Michaelis de Burgo anno dominice incarnationis millesimo centesimo sexagesimo tertio, indictione undecima, pridie Kalendarum ianuarii, presentia Gerardi Accatti et Çaffarelli et Arrici [Contisie] et Bonfilii Becconerii et Villani Sicci et Rogerii Biccunerii et Rollandi Scilinguati. (S.T) Ego Guido apostolice sedis notarius mandato istorum consulum hanc sententiam scripsi. 5. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1167 ottobre 10, Pisa
(S.T) In nomine Domini Dei eterni. Anno incarnationis eius millesimo centesimo sexagesimo septimo, indictione quinta decima, sexto Idus octubris. Cum nostro iure civili sit constitutum mulieres a viginti quinque annis in antea non habentes viros nec liberos sine mundualdis iure romano posse alienare, ideo ego Bella quondam Balducii maior viginti quinque annis, non habens virum nec liberos et insuper consensu Ugolini quondam Guiducii Buitese mundualdi mei in cuius mundio me esse fateor, libera voluntate vendo et trado tibi Ildebrando Bonfilii de Calci medietatem integram septem petiarum de terris positis in confinibus Calci. Prima petia est cum casa murata ad Cerbariam, tenens unum caput et latus in terra tua suprascripti Ildebrandi, aliud caput in terra Folliae quondam Martini et Ugolini quondam Glandulfini, et aliquantulum in terra tua suprascripti Ildebrandi, aliud latus in via publica, et est tota petia per mensuram scalae quinque et si plus est. Secunda petia est in lama terra laboratoria et cum arboribus, tenens unum caput in terra suprascripti Ugolini quondam Guiducii et nepotum, aliud caput in terra Ugolini quondam Uguicionis, latus in terra filiorum quondam Senapelli, aliud latus in terra tua suprascripti Ildebrandi; et est prefata petia de terra tota per mensuram scalae quattuor et si plus est. Tertia petia est ortus ubi dicitur ortus de cerasio, tenens unum caput in via publica, aliud caput et latus in terra tua suprascripti Ildebrandi, aliud latus in terra suprascriptis Folliae; et est prefata petia de terra tota per mensuram scalae tres et si plus est. Quarta petia est ortus ubi dicitur pero ghiandarinus, tenens unum caput in via publica, aliud caput in terra suprascriptorum Folliae et Ugolini, latus in terra tua Ildebrandi, aliud latus in terra filiorum quondam Civeni; et est tota petia per mensuram scala una et si plus est. Quinta petia est in monte ubi dicitur sembolatico et verghetum, tenens unum caput in rivo, aliud caput in serra, latus in terra Riccii quondam Baldicionis et suorum consortium, aliud latus in terra suprascripti Ugolini quondam Guiduccii; et est tota petia per mensuram ***. Sexta petia est silva ubi dicitur mandria, tenens unum caput in terra filiorum quondam Uguicionis Fralinucii, aliud caput in terra de castellanis, latus in terra Farinae quondam ***, aliud latus in terra suprascripti Ugolini quondam Glandulfini et suorum consortium; et est tota petia per mensuram ***. Septima petia est similiter silva ubi dicitur sub villa, tenens unum caput in terra filiorum quondam Uguicionis suprascripti, aliud caput in terra Rustichelli quondam Dominici, latus in terra suprascripti Rustichelli et Ugolini quondam Uguicionis, aliud latus in terra Ugolinis quondam Glandulfini et suorum consortium et est tota petia per mensuram ***. Insuper etiam vendo tibi Ildebrando totum ius quod michi pertinet in tenimento quod in Calci ab ecclesia maiori Sanctae Mariae Pisanae habeo. Ut predictum totum ius de tenimento et predicta integra medietas septem petiarum de terris qualiter designata est cum inferioribus et superioribus seu cum finibus et ingressibus suis et cum omni pertinentia et proprietate sua et cum omni iure et actione sua quam tibi cedo et mando ut tuo nomine experiaris sit in dominio et potestate tua scilicet predicti Ildebrandi proprietario et emptionis nomine pro pretio Pisanorum vel Lucensium denariorum solidorum nonaginta [convenio] et quod michi pariatum esse in hoc publico instrumento confiteor. Quam meam venditionem et traditionem si ego suprascripta Bella vel mei heredes sive cui nos dedissemus aut dederimus intentionare, minuere, retollere aliquo ingenio presumpserimus tibi Ildebrando vel tuis heredibus aut cui vos dederitis vel habere disposueritis aut si eam vobis ab omni homine non defendemus vel defendere non potuerimus, spondeo sollemni stipulatione interposita ego predicta Bella me meosque heredes debere vobis componere suprascriptam meam venditionem et traditionem in duplum sub estimatione in Ferquido loco; vel autem si auctores vel defensores exinde quesiti non fuerimus, si vestra fuerit voluntas sine nobis causam agendi, finem ponendi et eius defensandi, cum cartula ista licentiam habeatis. Et ad futuri temporis memoriam Uguicionem de Casamvilia iudicem ordinarium et notarium per me haec scribere rogavi. Actum Pisis apud ecclesiam Sancti Sisti. Signum manus suprascriptae Bellae quae hanc venditionis cartulam scribi rogavit et suprascripto Ildebrando vacuam possessionem earumdem terrarum corporaliter intrare permisit et suo nomine possidere precepit. Signum manus suprascripti Ugolini quondam Guiducii qui Bellae mundualdae suae consensit. Signa manuum Ugolini quondam Uguicionis, Riccii quondam Baldicionis, Sofreducii quondam Senapelli, Tiniosi quondam Pauli rogatorum testium. (S.T) Ego domini Imperatoris iudex ordinarius et notarius post rogatus et absolutus complevi et dedi. 6. A.S.P., Diplomatico Cappelli, 1179 ottobre 25, Pisa
In nomine omnipotentis Dei eterni. Amen. Breve recordationis pro futuris et modernis temporibus causa firmitatis ad memoriam habendam et sentiendam scriptum fit huiusmodi. Qualiter in presentia bonorum hominum quorum nomina inferius declarantur, Gerardus quondam Petri, Muginalti et Longavia filius eius, promittunt per stiplationem solennem interpositam ad penam de duobus tres dare et persolvere per se vel suos missos ab hinc usque ad Pasca Resurrectionis Meçolunbardo quondam Ildebrandi vel suo certe misso libras denariorum bonorum decem et octo et hoc ad proximum Pascha venturum. Quapropter obligant ei debitores infrascripti unum petium terre cum domo lapidea super se posita ripa Arni iuxta Sanctum Iohannem Gaitanorum et in tali ordine magistrum Gerardum iudicem ordinarium atque notarium haec scribere rogaverunt. Actum Pisis ripa Arni ante domum Guidonis [Castri] presentibus Marçucco quondam Caietani et Gr…. quondam Ugonis quondam Teperti, Guidone quondam Guidonis Ho…. et Marco quondam presbiteri Sixsti rogatis testibus. Millesimo centesimo LXXVIIII, indictione XII, VIII kalendas novembris. ( [S.T.] ) Ego magister Gerardus [domini] gloriosissimi Federici Romanorum clementissimi Imperatoris iudex ordinarius atque notarius infrascriptis interfui et scripsi. 7. A.S.P., Diplomatico Cappelli, 1180 dicembre 16, Pisa
(S.T) In nomine domini nostri Ihesu Christi Dei eterni. Anno ab incarnatione eius millesimo centesimo octuagesimo, indictione tertiadecima, septimo decimo Kalendarum ianuarii. Manifesti sumus nos Iolicta relicta Sismundi et filia quondam *** et eius filius Pilosus et Leolus germani filii quondam suprascripti Sismundi quia consentientibus michi Iolictae suprascriptis filiis et mundualdis meis et nobis Piloso et Leolo consentiente iamdicta Iolicta matre nostra per hanc cartam vendimus et tradimus tibi donno presbitero Hermanno Dei gratia priori aecclesiae Sancti Iacobi de Orticaria pro ipsa ecclesia Santi Iacobi ementi et recipienti et eius nomine quinque stariora terrae pro indiviso infra quamdam petiam terrae cum vinea et pergula super se positam in Orticaria in loco dicto Fossabandi prope iamdictam ecclesiam Sancti Iacobi. Cuius totius petiae unum caput ab oriente in via publica continetur et aliud caput cum ambobus lateribus in terra suprascripte ecclesiae Sancti Iacobi. Et est per mensuram ad iustam perticam mensuratoriam stariora septem. Predictam itaque quinque stariora terrae pro indiviso infra istam petiam terrae cum vinea et pergula super se qualiter ab omni parte circumdata et mensurata est per designata loca, in integrum cum inferioribus et superioribus suis seu cum finibus et accessionibus ingressibusque suis et cum omni iure et proprietate et actione ac pertinentia sua tibi donno presbitero Hermanno priori pro iam dicta ecclesia Sancti Iacobi ementi et recipienti et eius nomine, ut dictum est, vendimus et tradimus pro pretio librarum quadraginta duarum bonorum denariorum nostrae currentis monetae quas in veritate a te pro iam dicta ecclesia dante nos accepisse confitemur. Quam nostram venditionem et traditionem si nos predicti Iolicta et Pilosus et Leolus germani filii eius vel nostri heredes sive a nobis submissa persona vel cui nos eam dedissemus aut dederimus retollere vel subtrahere aut minuere vel impedire sive imbrigare seu molestare quesierimus quolibet ingenio tibi iamdicto donno priori vel tuis successoribus aut predicta ecclesia Sancti Iacobi sive alicui personae pro iamdicta ecclesia aut cui nos eam dederitis vel habere statueritis et si eam vobis ab omni homine defendere non potuerimus et non defensaverimus, pondemus nos una cum nostris heredibus stipulatione sollempniter interposita componere tibi iamdicto priori et tuis successoribus pro iamdicta ecclesia nomine penae suprascriptam nostram venditionem et traditionem in duplum in consimili loco sub estimatione qualis tunc fuerit. Et sic precimus tibi corpolariter in possessionem intrare pro suprascripta ecclesia et eius nomine possidere. Et taliter hec omnia scribere rogavimus Ildebrandum notarium domini imperatoris. Actum Pisis sub balatorio domus monasterii Sancti Silvestri iuxta ipsum monasterium. Signa manuum suprascriptae Iolictae et Pilosi et Leoli germanorum filiorum eius quae et qui, ut dictum est, hanc cartam rogaverunt scribi. Signa manuum Rainerii Vernagalli quondam Ugonis Ranuccii et Turchii iurisperiti quondam Guilielmi ca….. et Bononis subdiaconi presentium rogatorum testium. (S.T) Ego Ildebrandus domini Frederici Romanorum imperatoris notarius prefatis interfui et hanc cartam scripsi et complevi et dedi. 8. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1186 novembre 15, Pisa
(S.T) In nomine domini nostri Ihesu Christi Dei eterni. Anno ab incarnatione eius millesimo centesimo octuagesimo sexto, indictione quarta, septimo decimo Kalendarum decembris. Ego quidem Hermellina uxor Bonacorsi et filia quondam Rainerii infirma corpore, mente tamen sana, consensu viri mei pro redentione anime mee iudico in die obitus et septime et tricesimi mei libras decem denariorum, matri mee iudico solidos centum, Gerardo et Henrigo fratribus meis solidos centum, sorori mee Mingarde cottam unam racoltam, uxori Bonalbergi cottam unam ba……… Luciam cottam unam baldinelle, suprascripte matri mee cottam unam de palio et alias duas cottas et linteola quattuor, suprascripto viro meo Bonacorso iudico linteola duo. Hoc meum iudicium ultime voluntatis relinquo in potestate matris mee ad distribuendum prout melius ei visum fuerit et ei potestatem exigendi, petendi et distribuendi relinquo. Actum Pisis in camera suprascripti Bonacorsi, quibus omnibus Bonacorsus eius vir consensit. Ildebrandus Banboni, Boccius quondam Bottaccii, Bonalbergus quondam Ianni rogati testes interfuerunt. (S.T) Ego Lanfrancus domini Frederici Romanorum Imperatoris iudex ordinarius atque notarius hanc iudicati sive ultime dispositionis cartulam suprascripte Hermelline rogatu scribere scripsi atque firmavi. 9. A.S.P., Diplomatico Cappelli, 1192 agosto 23, Pisa
( [S.T.] ) In nomine domini nostri Ihesu Christi dei eterni. Anno diminicae incarnationis millesimo centesimo nonagesimo secundo, decimo kalendas septembris, indictione nona. Quia testamentum est testatio mentis de eo quod quis de rebus suis post mortem suam fieri velit, ideo ego Rainerius quondam Leonis patronus et conversus ecclesiae Sancti Iacobi de Orticaria, iudico pro anima mea et filii mei Alamanni et parentum meorum suprascriptae ecclesiae Sancti Iacobi quandam petiam de terra posita in villa de Orticaria prope ecclesiam Sancti Michaelis Discalciatorum; quae tenet caput in via publica, aliud caput cum uno latere in terra suprascriptae ecclesiae Sancti Iacobi, alterum latus in terra filiorum quondam Guidonis de Mercato et est per mensuram stariora tria et panori tres. Tali conditione dum vixero debeo recipere pensionem de predicta terra et eam alocare et dislocare cui michi placuerit et cum decessero volo ut veniat in potestate idonee persone cui michi placuerit pensio dictae terrae usque ad libras viginti, ex quibus ematur una planeta pro eadem ecclesia Sancti Iacobi et ex tunc libere remaneat ipsa terra dictae ecclesiae. Et taliter haec omnia scribere rogavi Guinibaldum scribam, iudicem et notarium domini Imperatoris. Actum Orticariae in suprascripta ecclesia Sancti Iacobi. Signum manus suprascripti Rainerii qui hanc cartam fieri rogavit. Signa manuum Rolandi magistri filii Bernardi et Auri quondam Dodonis et Bonacursi quondam Arturi et Brunaciani quondam Senni testium rogatorium. ( [S.T.] ) Ego Guinibaldus scriba iudex et notarius donni imperatoris hanc cartam scripsi, complevi et dedi. 10. A.S.P., Diplomatico Alliata, 1237 dicembre 2, Pisa
( [S.T.] ) In nomine patris et filii et spiritus sancti, amen. Anno Dominice incarnationis millesimo ducentesimo trigesimo septimo, indictione decima, quarto nonas decembris. Manifestum sit omnibus quod ego Aliottus quondam Benedepti quondam Bulsi Ranuccini de Vico vendo et trado tibi Rustichello speciario quondam Simonis unam petiam terre que est pratum, et est positam a Llavaiano, que tenet caput et latus in terra plebis de Triana, et aliud caput cum alio latere in terra que est vel fuit Gerardini Daine, et est per mensuram stariora sex, cum omni iure et proprietate et actione et pertinentia sua et cum ingressibus et exitibus suis. Et insuper vendo et do et cedo et mando tibi omnia iura realia et personalia et omnes actiones et rationes inde et eius occasione mihi pertinentes et pertinentia ut inde tuo decreto et utili nomine agere et experiri et experiri et excipere et exigere possis contra omnem personam et locum, pro pretio librarum sex et solidorum trium denariorum novorum pisanorum minutorum, quod pretium accipio a te coram Bunaccurso iudice et notario et testibus subscriptis, de quo pretio me bene pacatum voco et te inde libero. Et per stipulationem solempnem convenio et promitto tibi Rustichello quod ego vel mei heredes sive cui dedissem aut dederim non inbrigamimus nec molestabimus nequi inbrigari nequi molestari faciemus aliquo iure vel modo te vel tuos heredes seu successores de suprascripta vel pro suprascripta terra et re vendita vel eius occasione. Et quod ego et mei heredes erimus tibi suprascripto Rustichello et tuis heredibus et successoribus auctores et defensores et disbrigatores de suprascripta et pro suprascripta terra et re vendita et qualibet eius parte et de eius proprietate et possessionem et de fructibus suprascripte terre et de omnibus predictis ab omni persona et loco cum omnibus nostris expensis curie et aliis omnibus expensis et quod faciemus vos potiores in possessione suprascripte terre et rei vendite et in lite de possessione superiores et quod vos indepnes conservabimus de omnibus predictis. Et si [item] non fecero vel factum non fuerit aut si contra fecero vel si contra factum fuerit penam dupli extimationis suprascripte terre et rei vendite et predictorum fructium sub extimatione qualis esse fuerit, et omnium expensarum que pro …. et pro defensione predictorum fierent tibi per stipulationem solempnem solvere et dare pro intero et me et meos heredes et iure pignoris omnia bona mea et res presentia et futura obligo pro omnibus suprascriptis tibi et tuis heredibus. Et precipio et potestatem et licentiam do tibi intrandi tua auctoritate in possessionem suprascripte terre et rei vendite et tuo nomine possidendi quam me pro te possidere constituo. Et in tali ordine me Bonaccursum iudicem et notarium hanc cartam rogaverunt scribere. Actum Pisis in apotheca domus ecclesie Sancti Michaelis de Burgo quam suprascriptus Rustichellus tenet a latere supradicte ecclesie ex parte meridiei; presentibus Bulliafava quondam Stefani spatarii et Bernardo quondam Orlandi de Sancto Paulo ad Ortum, testibus ad hec rogatis. ( [S.T.] ) Ego Bonaccursus filius quondam Patignonis de Patignone, domini Henrici Romanorum imperatoris iudex ordinarius atque notarius, suprascriptis interfui et han cartam rogatus scripsi et firmavi. 11. A.S.P., Dip. Pia Casa Miseric., 1271 marzo 6, Messina
In eterni Dei nomine, amen. Ex huius publici instrumenti clareat lectione quod Petrus Cappellus quondam [Francisci] , interrogatus a Guidone quondam Melliorati confessus est se recepisse et habuisse ab eo bizancios quinquaginta saracenatos auri Acon de summa bizanciorum centum quinquaginta saracenatorum auri Acon, quos predictus Guido et Iacobus Morrovellus et Ugolinus Rossus quondam Guillelmi Rossi in solidum receperunt et habuerunt ab eodem Petro in socitate maris infra suam comunem henticam cum navi portandos et tractandos secum in viagio quod tun….tari erant ad Tunithim et quocumque ire vellent cum hentica sua causa mercandi ad quartum lucrum inde habendorum ad omne ipsius Petri risicum et fortunam secundum quod continetur in publico instrumento inde confecto Acon, anno ab incarnacionem Domini secundum cursum pisanum, millesimo ducentesimo septuagesimo, indictione duodecima, tertio idus aprilis, a Bonacurso Periccioli filio Apostolice Sedis notario publico et a me, Leonardo iudice et notario, viso et lecto. Renuncians exceptioni vero numerate et non habite pecunie et non ponderotorum bizanciorum, de quibus bizanciis quinquaginta auri saracenatis auri Acon, dictus Petrus vocavit se bene quietum et bene pagatum et bene contentum et dictum Guidonem et eius heredes et bona et etiam de predicto solido absolvit et liberavit; et predictum instrumentum et eius scedam de predictis bizanciis quinquaginta auri saracenatorum Acon tamen et de predicto solido gratum ets contra dictum Guidonem tamen vocavit cassum, vacuum, irritum et nullius valoris salvo ipsi Petro iure quod dictus Petrus habet contra dictum Guidonem de lucro predictorum bizanciorum quinquaginta si quid apparetur in dicta societate fuisse. Et salvo etiam dicto Petro iure quod per predictum instrumentum, idem Petrus habet de residuis bizanciis centum saracenatis auri Acon et de eorum lucro contra predictos Iacobum et Ugolinum e quemlibet eorum in solidum et contra eorum heredes et bona. Et taliter me, Leonardum iudicem et notarium, scribere rogaverunt. Actum Messane, in apotheca domus Bartholomei de Castello que est in ruga bastardorum, presentibus Benencasa notario quondam Leonardi de Cascina et Iohanne quondam Iacobi Pactume, testibus ad hec rogatis. Anno Dominice incarnacionis millesimo ducentesimo septuagesimo primo, indictione quartadecima, pridie nonas marcii, secundum cursum Pisarum. ( [S.T.] ) Ego Leonardus quondam Gerardi pelliparii, imperialis aule iudex ordinarius atque notarius, predictis omnibus interfui et hanc inde cartam, rogatus, scripsi et firmavi.12. A.S.P., Dip. Primaziale, 1272 ottobre 26, Villa di Astia
In eterni Dei nomine, amen. Ex hoc publico instrumento sit omnibus manifestum quod Petrus Sorus de Villa de Prato Sulci servus Opere Sancte Marie de Pisis, operarius et rector, sindicus et procurator et gubernator Opere Sancte Marie in Kallari et toto regno kallaretano super omnibus domibus, terris et possessionibus, prediis et bonis et rebus mobilibus et imobilibus, animalibus, servis et ancillis, introitibus et redditibus et proventibus, quas et quos dicta Opera Sancte Marie de Pisis hec et sibi pertinent in predicto regno, constitutus ad hec et ad alia a Rainerio Vallecchia operario Opere Sancte Marie pisane maioris ecclesie sicut in carta inde rogata et scripta millesimo ducentesimo septuagesimo secundo, indictione quintadecima, tertio kalendas octobris a Bonaccurso notario Ildebrandini continetur et a me Gerardo notario visa et lecta, operariatus et rectorie et sindicatus et procuratorio nomine pro suprascripta Opera, coram me Gerardo notario et testibus infrascriptis, recepit et habuit a Profficato condam Bandini de Vico, dante et solvente pro Gerardo Guercio condam Petri de cappella Sancti Martini in Guatholungo, olim operario dicte Opere in regno kallaretano infrascriptas res que sunt dicte Opere in Villa de Sanari, videlicet pecudes de matre centum triginta novem, et montones masculos sex, et pelles morticinas pecudum septem, et vachas de matre centum sexaginta, et annutinas feminas triginta novem, et annutinos masculos triginta quinque, et boves domatos decem, et boves magnos masculos triginta quatuor, et vitulas feminas de hoc anno triginta, et vitulos masculos triginta duos, et boves tres magnos qui sunt in villa de Sipollo, et pelles morticinas vaccinas tres. Et insuper ab eodem Profficato interrogatus confessus est in veritate se accepisse et apud se habere ab eo dante pro suprascripto Gerardo Guercio omnes domos et possessiones, servos et ancillas quos et quas dicta Opera Sancte Marie habet in dicta villa de Sanari. Renuntiando exceptioni dictarum rerum non habendarum et non receptarum, de quibus omnibus dictus Petrus Sorus operariatus et rectorie nomine et sindicatus et procuratorio nomine pro suprascripta Opera vocavit se a suprascripto Profficato dante pro suprascripto Gerardo bene quietum et pagatum et dictum Profficatum pro suprascripto Gerardo et ipsum Gerardum licet absentem et suos heredes et bona inde liberavit. Et taliter me Gerardum notarium scribere rogaverunt. Actum in confinibus Ville de Sanari in quodam petio terre dicte Opere quod dicitur Argiola, presentibus Parasone Achori de Sanari, Guantino Achori de Sanari testibus rogatis ad hec. Dopminice incarnationis anno millesimo ducentesimo septuagesimo secundo, indictione quartadecima, octavo kalendas novembris. In eterni Dei nomine, amen. Ex hoc publico instrumento sit omnibus notum quod Petrus Sorus operarius et rector et procurator suprascriptus operariatus et rectorie, sindicatus et procuratorio nomine pro suprascripta Opera, interrogatus a suprascripto Profficato, confessus est in veritate se accepisse et apud se habere ab eo dante pro suprascripto Gerardo Guercio infrascriptas res que sunt suprascripte Opere in villa de Gieso videlicet vachas de matre quadraginta duas, et boves tres, et annutinos masculos tredecim, et annutinas feminas quinque, et vitula feminas de hoc anno sex, et vitulos masculos de hoc anno duodecim. Et infrascriptas res que sunt suprascripte Opere in villa de Sanari videlicet pecudes de matre viginti unam, et agnellas feminas duas, et agnones masculos sex, et montones magnos tres, et pecudes de matre triginta unam, et agnones feminas octo, et agnones masculos novem, et montones magnos tres et pecudes de matre sexaginta sex, et pelles duodecim pecudum, et boves magnos tres. Et infrascriptas res que sunt suprascripte Opere in villa Prati Sulci viedlicet vachas de matre nonaginta unam, et annutinas feminas viginti quinque, et vitulas feminas de hoc anno viginti sex, et annutinos masculos viginti sex, et vitulos masculos de hoc anno viginti septem, et magliolos septem, et boves magnos novem, et pecudes de matre centum viginti septem, et montones viginti octo, et agnones feminas triginta, et agnones masculos triginta quinque, et boves domitos sex, et boves duos in villa Teulate. Et infrascriptas res que sunt suprascripte Opere in villa Astie videlicet capras de matre sexaginta unam, et capretas feminas de hoc anno octo, et capretos de hoc anno masculos quatuor, et pecudes de matre optuaginta unam, et agnones feminas undecim, et agnones masculos decem, et pelles sex agnonum, et montones sex, et iumenta de matre triginta octo, et pellem unam iumenti, et polledros masculos novem, et equos massarginos duos, et polledros de hoc anno masculos sex, et pelles polledrorum quatuor, et polledras feminas de hoc anno quinque, et pellem unam polledre, et vachas de matre centum sexaginta tres, et coria vacharum tres, et annutinas feminas quadraginta octo, et pelles duas annutinarum, et annutinos masculos quadraginta septem, et pelles duas annutinorum, et vitulas feminas de hoc anno quadraginta quatuor, et pellem unam vitule, et vitulos masculos triginta quatuor, et boves magnos septem, et coria bovum duo, et boves domitos quinque, et bovem annutinum unum. Et insuper ab eo interrogatus confessus est in veritate se accepisse et apud se habere ab eo dante pro suprascripto Gerardo omnes domos, terras et possessiones, servos et ancillas siprascripte Opere qui et que sunt in suprascriptis villis. Renuntiando exceptioni predictarum rerum non habitarum et non receptarum quam exceptionem promissam suprascripto Profficato pro suprascripto Gerardo non opponere nec opponi facere ad penam dupli omnium predictorum rerum sub obligatione bonorum suorum stipulationem promissam. De quibus rebus omnibus dictus Petrus operariaratus et rectorie, sindicatus et procuratorio nomine pro suprascripta Opera vocavit se bene quietum et pagatum. Et dictum Profficatum pro suprascripto Gerardo et ipsum Gerardum absentem et suos heredes et bona inde liberavit. Actum in Villa de Astia in platea publica dicte ville qua est ante ecllesia Sancti Petri de suprascripta Opera iuxta portam claustri dicte Opere; presentibus Lambertuccio quondam Dio…… de Pistorio et Iohanne Fraus quiondam Turbini de Astia, testibus rogatis ad hec. Dominice incarnationis anno millesimo ducentesimo septuagesimo secundo, indictione XV, septimo kalendas novembris. ( [S. T.] ) Ego Gerardus filius condam Lamberti de Cascina domini Frederici dignitatis excellentis romanorum imperatoris notarius, predictis omnibus interfui et hanc inde cartam rogatus scribere, scripsi et firmavi. 13. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1275 ottobre 23, Sassari
In eterni Dei nomine, amen. Ex hoc publico instrumento omnibus pateat evidenter quod Bindus barlectarius de cappella Sancti Georgii Pordemaris civitatis pisane, qui moratur in Sassari, quondam Venture, coram me Henrico notario et testibus infrascriptis recepit et habuit ab Henrico Sannuto de Baldovinaschis quondam item Henrici libras viginti denariorum, inter denarios ianuinos minutuos de Arborea et aguilinos pisanescos minutos mutuo qui dictus Bindus convenit et promisit per sollepnem stipulationem suprascripto Henrico reddere et dare et solvere seu reddi et dari et solvi facere ei vel eius heredibus sive Mathee uxori ipsi Henrici vel alii legictime persone pro eo recipienti suprascriptas libras viginti denariorum suprascriptarum monetarum in civitate pisana, hinc ad unum mensem proximum venturum, in denariis et non in alia re contra suam voluntatem sine briga et molestia et reclamatione curie et ullis expensis et soluctionem vel absolutionem aut satisfactionem vel liberationem seu conpensationem vel termini prorogationem vel aliquod aliud quod huic debito sive contractui sit vel esse possit contrarium vel nocivum pretestes vel aliquo alio modo non probare nec contra hoc debitum aliquam exceptionem opponere nisi tamen per cancellationem aut cassationem scede huius carte vel per aliud instrumentum confessionis, finis et refutationis quod inde fieret aut factum esse appa ei et dicto Henrico vel eius herede sive a dicta Mathea vel ab alia persona eius inde cartam hentice rogatam per pub….. et legalem notarium alioquin penam dupli ….. pecunia et omnes expensas quas inde fierent et dapnos ….. haberetur suprascripto Henrico dare et solvere et restituere integre sollepni stipulatione convenit et promisit obligando se et suos heredes et omnia bona sua per suprascriptis omnibus suprascripto Henrico et eius heredibus. Renuntiando omni iuri et auxilio legum et constitutionum et omni alii iuri et auxilio exceptioni et defensioni quo vel quibus se a predictis vel aliquo predictorum tueri vel iuvare seu liberare posset. Insuper suprascriptus Bindus cedit et concessit suprascripto Henrico plenam bailiam et potestatem capiendi et ingrediendi possessionem et tenere predictorum bonorum omnia sua ipsi Henrici auctoritate et sine decreto iudicum alicuius et iure vel aliqua alia sollempnitate iuris inde facienda ubicumque de eis ….. et de quibuscumque voluerit in solvendi et satisfaciendi sibi de predictis omnibus quandocumque voluerit post dictum terminum et constituit se pro eo … … … nomine possidere. Et taliter hec omnia suprascripta dicti contraentes me Henricum notarium scribere rogaverunt. Actum Sassari in domo curie rengni, presentibus Barnardo dicto Fiasco quondam Bonaventure de Avane et Dilio caseareo de cappella Sancti Georgii Pordemaris quondam Landonis, testibus ad hec rogatis. Dominice incarnationis anno millesimo ducentesimo septuagesimo quinto, indictione tertia, decimo kalendas novembris. ( [S.T.] ) Ego Henricus filius quondam Sesmondini de Camuliano hanc cartam a me rogata, rogatus, scripsi et firmavi. 14. A.S.P., Diplomatico Cappelli 1278 settembre 10, Oristano
In nomine Domini, amen. Ex hoc publico instrumento sit omnibus manifestum quod Bandinus quondam Leonardi pisanus civis, conmorans in villa de Arestano iudicatus Arboree, pro illis libras centum denariorum aguilinorum minutorum quas ipse Bandinus interrogatus a Druda uxore sua, filia Bonacursi d'Arestano, confessus fuit in veritate et non sepe future numerationis se recepisse et apud se habere ab ea pro suis palafermis ultra dotem in carta sui antefacti contenutam pro ut de ipsa confessione per cartam a Matheo notario quondam Antonii de Cala rogatam et firmatam et a me infrascripto notario visam et lectam plenius continetur confactam sub annis Domini tunc currentibus millesimo ducentesimo septuagesimo quinto indictione secunda quartodecima kalendas iulii, dedit et tradidit insolutum et pro pagamento predicte Drude uxori sue unum integrum petium terre cum domo murata et solariata super se et omni sua pertinentia et adiacentia et ipsam domum positam Pisis in capella Sancti Andree in Foriporta et tenet unum capud in via publica et aliud capud in terra cum domo Grunei tabernarii et unum latus in terra cum domo Ugolini Fantini et aliud latus in terra cum domo Rodulfi coriarii aut si aliter sive meliores vel clariores sunt confines cum omni iure, actione, ratione, proprietate ac pertinentia sua insuper dictus Bandinus dedit, cessit, concessit atque mandavit suprascripte Drude uxori sue omnia iura et nomina omnesque actiones, rationes tam utiles quam directas reales et personales seu mixtas sibi in predicta et de predicta re insolutum data et tradita aliquo modo vel iure in rem vel in personam competentes et comptentia; quatinus dicta Druda de certo huius omnibus suo nomine proprio utili et directo inde agat et experiatur contra omnem personam et locum. Et pro sollemnem stipulationem dictus Bandinus convenit et promisit predicte Drude quod de suprascripta vel pro suprascripta insolutum data et tradita vel occasione possessione aut iure de certo non imbrigabit vel molestabit aut per placatum vel alio modo fatigabit predictam Drudam vel eius heredes aut bona sive cui vel quibus eam dederint vel habere decreverint, sed ab omni imbriganti persona et loco inde eos defendet et disbrigabit et indempnes et indempna conservabit et actor et defensor et disbrigator ab omni imbriganti persona et loco omnibus suis suorumque heredum expensis inde eis semper erit et existet sine briga et molestia et reclamatione curie alioquin penam dupli extimationis totius suprascripte rei insolutum date et tradite sub extimatione que nunc est vel qualis tunc fuerit et omnes expensas curie et advocatorum et omnes alias que inde fierent se eas ei integre resarciturum promisit obligando se et suos heredes et omnia sua bona et eius heredibus ad dictam penam. Et sic percepit ei ingredi possessionem totius suprascripte rei insolutum date et tradite quatinus suo nomine iure proprio possideat et se pro ea interim eam constituit possidere quam possessionem totam et integram totius suprascripte rei insolutum date et tradite vacuam et disbrigatam et ….. honere locationis et imbrigationis inde facte liberam et expeditam dare et tradere et inde et in eam ipsam posiorem iacere suprascriptus Bandinus eidem Drude convenit et promisit ad eandem suprascriptam penam et obligationem stipulatione promissa. Renuntiando omni iuri, legibus, constitutionibus, auxiliis, consiliis et defentionibus et omni alii auxilio et iuri legictimo quo vel quibus se a predictis vel ab aliquo predictorum et nominatim a dicta pena tueri vel iuvare aut liberare posset. Et taliter dicti contrahentes me Henricum notarium hoc omnia scribere rogaverunt. Actum in ynsula de Sardinea, in villa d' Arestano iudicatus Arboree, in apotheca domus habitationis suprascripti Bandini que est Francisci Bascii et consortum; presentibus Martino corregiario filio Belcari et Albertinus Rosso quondam Gerardi et aliis testibus ad hec rogatis. Dominice incarnationis anno millesimo duecentesimo septuagesimo octavo, indictione quinta, quarto ydus setembris. ( [S.T.] ) Ego Henrigus dictus pro nomine Passo Mathei quondam filius, domini Frederici Dei gratia serenissimi Romanorum imperatoris notarius, hiis omnibus suprascriptis interfui et hanc cartam rogatus scribere scripsi atque firmavi. 15. A.S.P., Diplomatico Primaziale, 1298 febbraio 12, Pisa
In nomine Domini, amen. Ex hac publica licterarum serie omnibus evidenter sit manifestum quod Bernardus barberius de cappella Sancti Georgii Portemaris quondam Venture fecit, constituit et ordinavit Andream notarium de cappella Sanctorum Gosme et Dagmiani quondam Saragonis de Canneto presentem et suscipientem suum generalem procuratorem et actorem, defensorem, responsalem et certum nuntium in omnibus et singulis causis, litibus et … et ad omnes et singulas causas, lites et questiones quas dictus Bernardus … habiturus esse cum quibuscumque personis et locis tam in agendo quam defendendo in omni curia ecclesiastica et civili et coram quibuscumque iudicibus sive iudicantibus ecclesiasticis et civilibus, et ad litem et lites incipiendum, contestandum et persequendum usque ad finem petitionis, responsionis, confessionis, int….., positiones, inquisitiones, requisitiones, protestactiones et denuntiactiones faciendum et fieri faciendum titulos et contitulos et nomina testium dandum et eorum dicta publicari faciendum et testes adverse partis iurare videndum et reprobandum in…… et certas probactiones, exceptiones et defentiones pro eo inducendum et producendum et omnia et eas exceptiones probandum, sacramentum calupnie et cuiuslibet generis super eius animam faciendum iudices et notarios eligendum et recusandum et de suspecto dandum et certos processos in carta necessarios faciendum et fieri faciendum beneficium restituctionis in integrum tam principalem quam incidentem et emergentem pro eo petendum, implorandum et recipiendum, sententias interlocutorias et notitias cuiusque condictionis et generis ac consilia petendum, audiendum, capiendum et appellandum quotiens opus fiunt et ipsam appellationem persequendum usque ad finem terminia et sequestractiones pro eo capiendum et fieri faciendum et ipsa termina sibi pro eo assignari et ad iudicari faciendum. Et ad omnem execuctionem tam personaliter quam realiter et tam realiter quam personaliter pro eo faciendum et fieri faciendum contra omnes et singulas personas et loca; et ad omnia et singula generaliter et plenarie faciendum in curia et extra, in iudicio et extra qua ad predicta et quodlibet pedictorum facere pertinent et pertinebit seu expectabit et qua earum merita postulant et requirunt et tamquam ipse Bernardus si presens esset melius facere preset, promictens sollemni stipulatione inde Francisco notario stipulanti et recipienti pro omnibus quorum interest et intererit et habere firmum et tenere ratum totum et quidcquid dictus procurator procuratorio officio fecerit de promissis et contra non venire vel facere per se vel per alium aliquo modo vel iure ad penam dupli illius rei contra quam aliquo tempore venire presumpserit. Et volens eundem procurator ab honere satisfacere relevare per stipulationem promisis iudicio sisti et iudicatum solvi sub obligum bonorum suorum. Actum Pisis in curia legis qua est in domo pisani comunis, presentibus Gano notario filio Dini de Peccioli et Puccio quondam Tedicii de Fagiano testibus ad hec rogatis. Dominice incarnationis anno millesimo ducentesimo nonagesimo octavo, indictione undecima, pridie idus februari. ( [S.T.] ) Ego Franciscus filius quondam Argumenti imperiali aule notarius suprascriptis interfui et hanc inde cartam rogatus scribere, scripsi et firmavi. 16. A.S.P., Diplomatico Alliata, 1331 giugno 30, Pisa
In nomine Domini, amen. Notum sit omnibus quod pro Iohanne Nerii de Rillione de cappella Sancti Mathei Forisporte, Ganus filius Becti Algliate de prima pecunia domini Becti Algliate quondam Galgani, non animo donandi sed animo rehabendi, a dicto Iohanne et a comuni pisano et in eorum et cuisque eorum bonis … dixit coram me Iacobo notario infrascripto et testibus infrascriptis dedit et solvit Pero de Massa condam ser Simosi suprastanti et exactori prestantie florenorum quinquemilium de auro nuper imposite in civitate pisana centum quinquaginta maioribus extimis de extimo novo pisane civitatis dicto nomine pro comuni pisano predicto recipienti, et florenos viginti octo de auro imponitas dicto Iohanni de summa dicte prestantie. De quibus se dicto nomine bene quietum et pacatum vocavit, et inde eum et eius heredes et bona omnia absolvit et liberavit. Actum Pisis in claustro domus Iuffredi de Sala notarii; presentibus Lenso Lensi de Luescho et Ricchardino de Massa quondam Martini, testibus ad hec rogatis. Dominice incarnationis anno millesimo trecentesimo trigesimo primo, indictione tertiadecima, pridie kalendas iulii. Estratti degli Annali del Convento di Santa Caterina.
Indice
1. Liber primus Annalium Conventus Sanctae Catharinae Pisani Ordinis Praedicatorum.
2. Incipit Liber secundus Annalium Conventus Pisani Sanctae Catharinae.
3. Fratres qui tempore hujus secundi Libri in Conventu nostro obierunt.
4. Liber tertius Annalium Sanctae Catharinae.
1. Liber primus Annalium Conventus Sanctae Catharinae Pisani Ordinis Praedicatorum.
Frater Laurentius a Ripafracta, fama sanctitatis notus et miraculis clarus, licet in ecclesia Pistoriensi jaceat, filius tamen est nostri Conventus. Ejus vitam et praetiosam mortem inter viros illustres Leander merito scribit; et Sanctus Antoninus, ejus, ni fallor, olim discipulus, epistola, cujus exemplar adhuc in sacrario Pistoriensi extat, laudat defunctum, et de illius morte Fratres Pistorienses solatur: sed et sepulcrum marmoreum pu- blica impensa ei constructum, qualis vivens fuerit, ostendit. Quare plura de ipso scribere supervacuum puto. Obiit octuage- narius anno MCDLVII, biennio ante Antoninum. Multos autem Fratres, alios hujus Conventus filios, solo nomine cognoscere potui; quorum vitam et mortem et mores invenire nequivi. Hos hic enumerabo, tempus annotando quo eos vixisse scio, ne ex iis quac comperi, aliquid omittam. Frater Johannes a Cascina, qui fuit Prior Conventus. Frater Johannes a Sancto Stephano. Frater Nicolaus Lazarini.
Frater Rogerius Pisanus. Hi vivebant anno MCDXXIV. Frater Jacobus Morovellus. Frater Andreas Geppus. Hic fuit magister noster: obiit au- tem ultimo januarii, anno MCCCCXLV. Fuerat aliquando Prior hic. Habuit germanum secum in Ordine, majorem natu, nomine Jacobum; qui pluribus annis, circa MCCCCXL, fuit sindicus Conventus, et antea Prior; scilicet MCCCCVII. Frater Benedictus Chelini a Vicopisano, obiit vigesima prima octubris, MCCCCXLVII. Frater Jacobus Boncontes, erat ultimus vocalium Conventus, MCCCLVI. Frater Raynerius Balzani, MCCCCXXIV. Frater Guido Boncontes, MCCCLXV. Frater Paulus a Spina, notarius in saeculo et uxorem habens, ingressus est Ordinem MCCCCXIII. Frater Jacobus Lanfrancus, MCCCCXXXII. Frater Nerius a Spina. Frater Lambertus Garducii. Frater Augustinus Balzanus, MCCCLXXXI. Frater Thomas, in saeculo vocatus Ninus, novitius erat MCCCXLVII. Frater Jordanes Christophori, supra inter Priores connu- meratus, MCCCXL. Frater Barontus Dati, MCCCXCII. Frater Mathaeus philippi, Spprior fuit MCCCLIII. Frater Nicolaus Guerci, apostata, mortuus est extra or- dinem anno MCCCLVIII.
Frater Johannes Ammanitus, MCCCXLIV. Frater Stephanus Lapi a Fucechio, genere non patria, floruit circa annum MCDXXV. Frater Michael Cardi, MCCCCLXVI. Frater Simon a Cascina, vir fuit non vulgaris. Mogister in theologia, multa scripsit latina et pisana lingua, quae adhuc extant; vel, verius dicam, paucos ante annos extabant; nunc non: suspicor ad obtegendos alios libros perrexisse. Pluries et pluribus annis hic fuit Prior, et tempore suo reformationis quandam faciem in Conventu vidit.
Frater Ludovicus Tosi, multis annis Rmanae provinciae praefuit circiter annum MCDXLVIII. Vestes sacras albas, flo- ribus variis intertextas extantes, sacrario nostro donavit; et pallium cum aureis floribus coccineum, et ampullas argenteas, belli Florentini tempore conflatas. Frater Bartholomaeus Johannis, Pisanus, eodem floruit tem- pore. Prior fuit, ut supra. Frater Amadeus, Pisanus, magister fuit theologiae, et Prior Albingauni, MCDLXXII. Sacrario nostro corallum illum pul- cherrimum donavit. Vixit usque ad annum MCDXC. Frater Dominicus a Calcinaria, non a loco sed a familia, ut puto, cognomen trahens. Magistrum nostrum, et Suppriorem anno MCDVIII, filium Conventus crediderim; quia, cum tunc tempora difficillima essent, et paucos Fratres Conventus nutrire posset (nam undecim. vocales tunc erant), probabile est cunctos fuisse Conventus filios; et eo maxime, quod magistri nostri raro, nisi ratione studii, extra Conventus proprios, assignatos tunc videmus.
Frater Philippus Ciarpae, Pisanus, baccalaureus fuit; vivens quo tempore Lombardi Fratres Conventum reformarunt, anno MCDLXXXIX. Frater Bartholomaeus Braccius, Arretinus, filius fuit Con- ventus nostri, MCDLXXVII. Frater Andreas Roberti, MCDLXVIII, novitius erat non professus; qui postmodum translatus est ad Conventum Arre- tinum a magistro Leonardo Perusino. Frater Jacobus a Castello, et ipse Conventus nostri filius, MCDLXXIII. Frater Salvator Christophori, Pisanus, qui fuit Prior. Frater Augustinus Benedicti a Campo, postremus fuit hujus temporis Prior, ut supra dictum est; et quando Con- ventus est a Lombardis reformatus (ut infra dicetur in se- cundo Libro), a prioratu absolutus fuit, et cum illis remansit; et fuit in Conventu donec Fratres sancti Marci de Florentia (ut infra dicetur) Conventum a Lombardis acceperunt, anno MCDXCV. Tunc a nobis recedens, quo voluit ivit, et extra Ordinem mansit; et tandan Plumbini mortuus est, sepultus in ecclesia sancti Augustini, ubi organa pulsabat. Frater Petrus Franciscus, fuit magister theologiae MCDXII. Frater Jacobus a Montajone, novitius erat anno MCCCL. Frater Bonaccursius fuit praefectus Nosodochii Sanctae Catharinae, MCCC. Frater Ludovicus Mancini, a Teramo, urbe Aprutii, Pisis natus Johanne, cognomine Mancine, qui sub stipendio Florentinorum militavit; et primus fuit qui tempore prioris belli Florentini moenia Pisarum conscendit, et propterea a populo Florentino multis donatus fuit. Quae bona cum Pisis essent hic uxorem duxit, ex qua hunc suscepit filium, qui Ordinem in- gressus, Ludovicus est vocatus. Fuit Supprior anno MCDXLII;
deinde bis Prior. In altero autem prioratu, abbatis sibi nomen acquisivit inter comprovinciales, tum quia quadraginta et eo pluribus annis sedit, tum quia ut dominus, abbatum more, Conventum et ejus facultates gubernabat. Et, si magnis compo- nere parva licet, hunc Conventus nostri tyrannum appellare licebat. Thesaurizavit sibi multas pecunias, quas moriens reli- quit; ubi autem ignoramus. Si de reformatione aliquando sermo incidisset, dicebat (ajunt): Si placet, reformate; modo ego sim Prior, et pecunias quas habeo, possideam: neutro carere volo. Jactabatur interdum, ut et supra diximus, mille quatuor- centos aureos congregasse; ideoque nec provincialem nec alios timebat praelatos, forte sperans pecunia ipsos corrumperet; vel certe, si a prioratu absolutus esset, aureis suis suffragantibus, extra Ordinem laetus vivere posset. Impediebat tamen, ut po- terat, Conventum reformari: quod, dum viveret, ei ad vota successit, Ex ejus materna haereditate Conventus adhuc quae- dam bona possidet; quae patris praemia fuerant ob militiam bene gestam. Mortuus est, pestilentia percussus, apud monaste- rium Sancti Silvestri; et ad Conventum cadaver ejus delatum, sepultum est. Cujus anima utinam in pace requieverit!. Frater Vincentius, cognomine Piaghera, Pisanus, anno circiter MCDLXXIV habitum nostri Ordinis a Fratre Ludovico, modo descripto, accepit.
[p. 602]
Frater Bernardinus Senenis, ab eodem habitum accepiit decima quinta augusti MCDLXXX (ni fallor), conversorum. Deinde sacerdotio initiatus est. De his duobus rursum infra, inter mortuos secundi Libri. Finis Libri primi.
Incipit Liber secundus Annalium Conventus Pisani Sanctae Catharinae.
Secundum hunc librum ab anno MCCCCLXXXIX incipio, quia hoc anno nova in Conventu nostro facies, novusque vivendi modus apparuit. Hactenus namque sub cura Romani provincialis fuit, et a multis annis, singulis quod facere magis libuisset licebat, propria possidendo, expendendo, donando, et caetera quae veri domini faciunt pro arbitrio faciendo: caetera taceo, quae castas aures offensura, certo certius scio. Nec hoc huic Conventui tantum accidisse quis suspicetur: toti fere Ordini communis fuit hic morbus, et multis adhuc provinciis et Conven- tibus eo anno quo haec scribo, MDL, hoc malum serpit. Ideoque saepius variis in locis reformare ad primam, illam Ordinis pu- ritatem multi conati sunt: indeque plures ortae sunt, quas ap- pellant, Congregationes; vel novis aedificatis Conventibus; vel, antiquis priscis exclusis habitatoribus, coloniarum more refor- matis, ac a provincialium potestate exemptis, qui reformationi impedimento esse putabantur. In his, aetate nostra, quae ap- pellabatur Lombardiae, inter praecipuas computabatur, et numero Conventuum, et multitudine et qualitate Fratrum. Nam plurimos licteris, scripsit et moribus claros habuit; quos re- censere, ut supervacaneum, ita operosum esset. Non ab re autem futurum arbitror, ejus originem paucis exponere, ut nepotibus nostris, qui ejus nomen forte audituri sunt, satisfiat: nam etsi extincta sit, ut et in tertio Libro dicturi sumus, tanta tamen ejus remansere vestigia, ut ipsius famam longo annorum, decursu
non delendam possim suspicari. Collapsa (ut diximus) in toto fere Ordine nostro religionis integra observantia, Remundus Capuanus, magister Ordinis, quod in toto Ordine, multorum malitia impediente, non poterat, voluit in singulis provinciis, in uno aut altero Conventu, facere: vigorem scilicet observantiae instaurare, ut illuc, sicut ad studia generalia doctrinae gratia consuetum est, mitterentur qui vellent Fratres ad discendam sanctorum morum disciplinam. Et, quod proposito nostro retulisse congruit, in provincia Lombardiae inferioris, in Conventu Veneto coepit; huicque negotio in Italia Johannem Dominici Florentinum, qui postmodum miraculis clarens mortuus est, praeposuit, suum instituens vicarium super Conventum illum et alios, quod hujus ergo a Priorum provincialium potestate eximebat. Tuncque, mul- tiplicatis jam Fratribus, quos ob probitatem vitae vulgus Obser- vantes vocare coepit, aedificatus est a fundamentis Conventus ad Castellum Venetus; pauloque post Fesulanus in provincia nostra; et, successu temporis et fama crescente, plures alii in utraque Lombardia, ut Mediolani, Genuae, Brixiae, Ferrariae, Mantuae, Papiae, populis bono odore provocatis, constructi sunt. Et quia plures Conventus erant in Lombardia, ab ipsa provincia nomen accepit Congregatio; quae postmodum numero et merito aucta, omnes fere utriusque Lombardiae Conventus occupavit. Sed et ad Siciliae provinciam transiit, et nostram intactam non reliquit. Habuit apud nos primo Conventum Fesu- lanum, et Florentinum Sancti Marci, et aliquot praeterea: nullo autem alio in loco per Italiam reformationis species apparebat. Ideoque, si quaelibet urbs oppidumve Fratres Ordinis Observantes voluisset, Lombardos accersebat; et eis aut aedificabat novas sedes, aut, pulsis vel dimissis antiquis illius habitatoribus, novos (ut supra diximus) colonos introducebat. Sic nostro huic,Con- ventui accidit, anno de quo modo loquimur, MCDLXXXIX. Nam Laurentius, Cosmi Medices ex filio nepos, vir Italiae ac toti fere Europae notus, tunc reipublicae Florentinae, cujus
ditioni Pisae subditae erant, habenas moderabatur; multumque Ordini nostro afficiebatur, praecipue Lombardis Fratribus, quibus avus Conventum Sancti Marci a fundamentis aedificaverat. Is curavit Conventum hunc Congregationi jam dictae reformandum dari; et ab Innocentio VIII pontifice diploma exegit ad Joa- chinum Ordinis nostri magistrum, quo praecipiebatur Conventum Congregationi tradi. Quod diploma Bononiae adservatur. Magistri dicto paruit; convenientibus ipsis Fratre Ludovico Viterbiensi, Romano provinciali; Fratre Ludovico Calabro. Congregationis vicario; et fratre Hieronimo Marruffo Florentino, ad hoc negotium peragendum vicario instituto; et aliis pluribus Fratribus hic adsignandis, cum Conventus ad Congregationem fuisset receptus, vigesimanona augusti, anno MCDLXXXIX, more Pisano. Ingressis cunctis ea die Capitulum, magister, sermone exhortatorio praemisso, vocavit Maruffum, et Conventus vi- carium constituit; absolvitque omnes, praeter Priorem, ab officiis suis; deinde vicario congregationis Conventum tradidit refor- mandum et gubernandum: omnes etenim Fratres hic hactenus adsignatos, in aliis adsignavit Conventibus, praeter paucos qui, reformatione gaudentes, reformatis uniri voluerunt; et Fratres qui Florentia; venerant circiter viginti, novos instituit colonos. Ultimo Priorem, Fratrem Benedictum a Campo, de quo supra, absolvit; et onere cum honore posito, liberum dimisit. Conventus autem novam induit personam, et in eo decora reformationis species apparuit. Ad lites autem tollendas et jurgiorum fomitem prorsus extinguendum, et ut occasio pacis turbandae et discor- diae serendae auferretur, brevi post tempore dominus Robertus Stroza, Archiepiscopi Pisani vicarius, ut in sacerdotiis, seu mavis ecclesiasticis beneficiis conferendis mos est, Conventum hunc praedicto vicario adsignavit et contulit, scriptis a publico scriba tabulis, quae Florentiae apud Sanctum Marcum abser-
vantur. Congregatio autem praedicta, hac de causa, Con- ventum pacifice possedit; bonusque Fratrum novorum, odor per civitatem diffusus est; concurrebatque populus ad verbum Dei et ad sacra audienda alacriter, gaudebatque de sancta Conventus mutatione. Nomina Fratrum tunc noviter adsignatorum, haec sunt: Frater Hieronimus Maruffus, Florentinus; Bernardus Gardus, Florentinus; Thomas Strada, Florentino; Franciscus Antonii Trombettae, Florentinus; Bartholomaeus a Novis; Barnabas a Canali, Florentinus; Dominicus Bonvicinus, Piscien- sis; Silvester Maruffus, Florentinus. Hi duo exusti fuere Flo- rentiae cum Fratre Hieronymo, amore veritatis, ut in tertio Libro dicetur. Ambrosius Mediolanensis; Marcus ab Antilla; Thomas Businus, Florentinus. Hi omnes sacerdotes erant, et veneratione digni, et plures sanctitate vitae conspicui; de quibus plura leges in Annalibus Sancti Marci Florentiae. Frater Marianus Ugus; Nicolas Bartholi, Florentinus; Johannes a Petriolo; Guaspar Perusinus, qui Florentiae, MDI, mortuus est, magister noster: quam dignitatem inter Conventuales, cum quibus diutius fuit, est adsequutus. Hi juvenes erant; novitii vero duo fuerunt: Simon Neapoletanus; Augustinus Germanus; Frater Thomas a Monte Marciano, Luigius Florentinus, conversi. Secundus hic Liber unius anni supra viginti tantum gesta continet: causa in prin- cipio tertii exponenda: ideoque caeteris brevior erit. Ordinem consuetum servans, Priores hujus temporis nomi- natim recensebo; secundo, Conventus filios; postremo, Fratres hic mortuos. Primo autem, altera reformationis die, in Priorem electus fuit Frater Hieronimus Maruffus, moribus et scientia fulgens; statimque a magistro Ordinis confirmatus. Hic, praedicationis verbo, et vitae exemplo, et filiorum religiosa conversatione, totius civitatis ad se et ad Conventum attraxit benevolentiam: sed vix completo anno, ab eodem magistro absolvitur, confirmatus in Congregationis Thusciae vicarium generalem; de qua Congrega-
tione obiter duo verba dicenda sunt. Erat tunc in provinciae nostrae terminis, parva quaedam Congregatio, magistro Ordinis subjecta, quae Observantiae nomine censebatur; re autem parum quae nobis praecepta sunt observans. In hac congregabantur Conventus Perusinus, Cortonensis, Pistoriensis et Lucensis, et alii pauci. De hujus observantia ego qui haec scribo, talia au- divi a membris ejus, ut quae de ea scripsi vera fuisse non du- bitem: nunc neminem superesse puto qui vidisse se testari possit. Frater Franciscus Antonii Trombettae, Florentinus, unus ex primo adsignatis Fratribus, filius Conventus Sancti Marci, electus fuit … octubris MCDXC, et confirmatus a magistro Ordinis in Conventu existente: in Capitulo autem Congregatio- nis absolvitur, anno uno necdum elapso. Frater Thomas Businus, Florentinus, ex eisdem unus et ejusdem Conventus filius, electus fuit mense junio, MCDXCI. Hic sanctitate vitae et praedicationis fervore clarus fuit: sedit anno uno. Frater Ludovicus Calaber, de quo sapra, electus fuit in Priorem mense maii, MCDXCII; vir profecto laude et memoria dignus: ante annum expletum absolvitur. Hic habuit Suppriorem Fratrem Archangelum Bonetti, Brixianum, cum sexdecim vo- calibus. Frater Antonius Cremonensis, theologiae baccalaureus, electus fuit anno MCDXCIII, circa aprilis initium. Praedicator fervidus erat, et sanctitate et doctrina clarum se omnibus osten- dit; hilari spiritu et serena mente Deo serviens, ac humanis verbis facieque laeta suavitatem spiritus intus latensis ostendens: et ipse ultra annum unum non sedit, eodem Suppriore. Frater Honuphrius Parmensis, vir in Congregatione magni nominis et auctoritatis, et multae prudentiae, electus fuit
anno MCDXCIV. Tempore suo, testudinem sub pavimento re- fectorii jecit, et ipsum locum, rursum calce litis parietibus, dealbavit; habuitque Suppriorem Fratrem Felicem a Gardino, post Fratrem Archangelum. Hoc eodem tempore, vicarius Ar- chiepiscopi Pisani, ex commissione facta per Pontificis licteras, Conventui nostro annexuit ecclesiam, sancti Justi in Monte Pi- sano, pro hospitio, ut appellamus construendo, ad fugiendas aestivi et autumnalis temporis Pisanas infectiones. Debemus autem ecclesiam, ipsam restaurare, et festum sancti Justi et divina, ut decet, ibidem celebrare: cujus possessionem coepit decimaquinta novembris MCDXCIV. Frater Archangelus Supprior. Sedit hic Pater venerabilis usque ad festum Assumptionis MCDXCV: nam eo die Conventus novam passus est mutationem, translatus ad Congregationem sancti Marci: de qua hic pacua dicenda sunt; plura autem in principio tertii Libri. Venit ad Conventum e Florentia omni laude dignus Frater Hieronymus Savonarola Ferrariensis, jam orbi toto notus, cum aliquot Fratribus et quibusdam civibus Florentinis; et ipsius urbis praefecto Philippo Paldulfino: et lectis in Capitulo, coram om- nibus, pontificiis litteris, cunctis ipsa innotuit translatio. Erat Hieronymus ipsius Congregationis auctor, et primus inter omnes Fratres titulo vicarii generalis tunc insignitus; cui Conventus Fesulanus et sancti Marci parebat, a Congregatione Lombardiae avulsi. Tertius iis hac die additus est noster. Praemittebatur autem praedictis lieteris, si qui vellent ex Fratribus hic adsi- gnatis novae huic Congregationi inseri: erant autem quadraginta quatuor, ex quibus quatuor tamen remanserunt: Frater Stephanus a Codiponte, sacerdos; Frater Dominicus, eodem ortus oppido; Frater Martinus Boncontes, Pisanus; et Frater Simplicianus, conversus, a plano Munionis agri Florentini; qui in extremis laborans, sacro oleo jam perunctus fuerat. Caeteri a Congre- gatione Lombardiae recedere noluerunt. Ipse Prior onere levatus,
cum ipsis in Lombardiam est reversus. Tunc Frater Hieronymus novos assignavit Fratres, ex quibus viginti duo vocales erant; novusque visus est Conventus, brevi, ut statim dicetur, tempore sic duraturus. Novi autem Fratres novum elegere Priorem, vi- rum egregium sanctitate morum et prudentia cospicuum; Fra- trem Antonium Holandum, qui in saeculo Bononiae philosophiae vacaverat, et artium doctor fuerat creatus, ibique habitum nostrum assumpserat: sed novae Congregationis odore attractus, a Lombardis ad Etruscos transierat. Post haec tempora fuit Prati Prior, tunc Lucae; unde in vicarium Congregationis assumptus, Viterbii in coenobio nostro ad Quercum, inguinaria peste percussus, migravit e vita. Vix autem hunc inierat prio- ratum, quum, novis insurgentibus tumultibus, maximam Fratres perpessi sunt perturbationem. Nam Pisana civitas, quae octua- ginta eo amplius annis tranquilla pace, Florentinis su- bjecta, fruebatur; dum Carolus Francorum rex ad Neopolitanum regnum occupandum accedit; circiter Kalendas novembris, libertatis dulci allecta nomine, a Fiorentinis defecit; et quia plures et fere omnes Fratres nostri tunc erant Florentini, re- natae reipublicae suspecti erant. Unde, postquam omnes Flo- rentini Pisis abire jussi sunt; tandem, januario mense, ipse Prior, cum paucis qui cum eo remanserant Etruscis Fratribus, Florentiam rediit; relicto vicario Fratre Bernardino Senensi, de quo supra. Sicque tertiam mutationem intra paucos annos Conventus vidit. Inter hos tumultus, Fratres Lombardi, Pontificis diplomate muniti, iterum Conventum hunc tenuerunt, missis novis Fra- tribus: inter quos venerabilis Pater Frater Hieronymus ab Urceis, oppido Brixiensis agri, praecipuus fuit; qui secum reduxit Fratrem Angelum ab Argentina, et Fratrem Raine- rium Lunensem, novitios, qui in secunda mutatione Bono- noniam missi fuerant. Quum novi advenissent Fratres, Fratrem Hieronymum praedictum in Priorem elegerunt circa initium
anni MCDLXXXXVI. Nec molestiis caruit hic Pater, sui prioratus tempore: Alexander namque VI, pontifex maximus, ad destruendam sancti Marci supra memoratam Congregationem, aliam, sub Etruriae nomine statuit; quae deinceps, ut infra dicetur in tertio Libro, ut fumus evanuit. In hac autem nova Congregatione multos Romanae provinciae inclusit Conventus, et hunc nostrum: praecepit autem, omnes Fratres horum Con- ventuum filios, qui in aliis Conventibus erant, ad suos reverti; rursumque, si aliqui in his essent aliorum Conventuum filii, ad eos reverterentur. Hoc pacto, Fratres Lombardi qui hic erant, ad suos Conventus recedere cogebantur. Quod excomuni- cationis metu facturi erant, si a Pisanis civibus permissum fuisset; rursusque ex ipsa Etrusca Congregatione alii adven- tassent, et quartam Conventus passus esset mutationem: sed neutrum tunc a Pisanis permittebatur. Prior tamen, in ipsa Congregationis institutione, ut ad suam provinciam reversurus, per Papae praeceptum absolutus fuit. Remansit autem in hoc Conventu, protectoris nostri reverendissimi jussu, confessiones monialium sanctae Annae auditurus. Novae hujus Congregationis vicarius generalis, primus a Papa creatus erat venerabilis Pater Frater Jacobus Siculus, de quo etiam in principio tertii Libri fiet mentio: vir mire simplex ac rectus, et timens Deum. Is a protectore Ordinis inter hos tumultus huc missus est: nam Pi- sana respublica ab ipso petierat, hunc Conventum Congregationi huic novae non uniri, quia Fratres Florentinos ob bellum su- spectos haberet. Qui petitionem ejus ita audivit, ut Conventum Congregationi daret, et Fratres non suspectos in eo poneret; ideoque ad componendas res, vicarium praedictum huc misit: qui verbis contumeliosis et minis ab ingressu urbis, quum ve- nisset, arcebatur; nec sine vitae discrimine in agro pernoctare coactus est: iterum autem ad portam urbis rediens, verbis dul- cibus civium duritiem emollivit, dum audiunt et credunt pro pace et quiete Conventus a protectore missum. Ingressus Capi-
tulum, Fratres novos adsignavit; qui paulo post Fratrem Be- nedictum a Campo, qui ultimus fuerat Prior ante Lombardos, in Priorem elegerunt: sicque aliquandiu Conventus noster in hac nova Congregatione fuit, quae nomine magis Observantiae quam re ipsa gloriari poterat. Ob bellicos autem tumultus et varios rumores, saepius in Conventu nostro mutatio orta est. Nam, praeter jam memoratas, anno MCDLXXXXVIII, cu- ram specialem Conventus per triennium protector adsumpsit; confirmationem Priorum sibi reservans, et plura statuens ad regi- men attinentia Conventus, quae in litteris ejus adhuc extantibus videre licet. Rursus, non multo post Lombardi redierunt, orta in- ter Fratres hic tunc existentes, et cives, quapiam dissensione, quae expellendi quosdam occasionem praebuit. Advenerunt autem Lom- bardi, magistro Ordinis volente et jubente: deincepsque, usque ad annum MDX, quo bellum Florentinum finem vidit, non recesse- runt. Quo a Fratribus erat, tranquilla pace laetabantur. Ex- trinsecus autem omnia bellicis tumultibus vexabantur et turbaban- tur. Habuit tunc temporis, anno scilicet MD, Pisanus populus libras quadriginta quattuor argenteorum vasorum ex sacrario nostro, quorum praetium solvere spopondit. Eodem etiam tem- pore, magister Ordinis, anno scilicet MDIV, curam monaste- riorum sancti Dominici et sancti Pauli, Priori Conventus commisit; quae (ut ego puto) eatenus Fratribus illis novae Congregationis Etruscae subdita fuerant. Hoc tempore, electus est in Priorem Frater Vincentius a Brachis, Pisanus, qui sedit anno MDIV ei sequenti. Aetate quidem juvenis erat, ut qui vix vigesimum octavum expleverat annum; at senilibus moribus fulgebat, et in regimine Conventus et monasterii sancti Domi- nici, cujus etiam curam susceperat, qualis esset ostendit. Evo- luto biennio, vacavit; cum paulo ante Pontificis edictum emanas- set, quo cavetur ne Priores ultra biennium in eodem Conventu
praeesse possint. Successit in prioratu Frater Daniel Cremen- sis, vir bonus et prudens. Habuit Suppriorem, anno MDVI, Fratrem Lucam Brixiensem. Frater Jacobus a Viglievano, in prioratu praefato succedens, finem dedit historiae hujus Libri, Conventum restituens Fratribus sancti Marci, ut in tertio dicetur Libro. Tempore hujus, an- no MDX, cum urbs a Florentino exercitu arcta cingeretur obsidione, annonae caritas et penuria totam afflixit civitatem. Hic tamen venerabilis Pater prudentia sua ita Conventum pavit, ut panis, quo fere omnes incolae carebant, Fratribus numquam defuerit. Enumeratis Prioribus secundi hujus temporis, ut scire valui, nunc nomina et mores, qui tunc hic habitum susceperunt, recensebo. Reformato Conventu nostro ad sanctae religionis observan- tiam, bonus odor Fratrum quocunque diffundi coepit; qui plures ad eos imitandos et ipsis convivendum attraxit. Primus fuit Frater Hieronymus, Joannis Cardinalis Bullettae filius, Floren- tinus, qui Philippus in saeculo vocabatur. Hic, annum agens decimum sextum, cupiebat Deo in Ordine nostro famulari; exemplo quorundam coaetaneorum qui Florentiae, ubi degebat, Ordinem, ingressi fuerant, stimulatus: timebat autem ne patris violentia ex Ordine educeretur. Communicato itaque consilio Fratri, qui ei in saeculo familiaris fuerat, persuasum est illi huc venire, et habitum recipere. Allocutus est Priorem Pisanum, qui forte tunc Florentiae erat; qui spopondit, se ipsum indu- turum religiosis vestibus, si illuc perageret. Noluit autem ad paternam domum ultra reverti; et quibusdam Fratribus comita- tus, Pisas venit; et a Priore, Fratre Hieronymo Maruffo, habitu sancto, vigesimasecunda februarii, anno MCCCCLXXXVIIII, indutus est: et rovoluto anno, in manibus Fratris Francisci Trombettae professus est; licet multas in anno probationis a patre tentationes passus, in bono perduravit proposito.
Frater Bernardo, cognomento Rusticus, Florentinus, cum eodem, eadem die, ab eodem Priore habitum recepit. Paucos post menses, cum ipso Priore a quo indutus fuerat, creato vicario congregationis Thusciae, quae tunc erat, recessit: quid autem ei deinceps acciderit, nobis incertum est. Frater Bernardus Bernardi a Luduvino, Lunensi vico, con- versus, recepit habitum a Fratre Barnaba Candlio, in oratorio Iliceti; ubi ipse Frater Bernardus cum quibusdam Fratribus morabatur, anno MCCCCLXXXX, augusti vigesima: evoluto autem anno, in manibus Fratris Thomae Busiini Prioris pro- fessus est. Frater Nicolaus Landi a Catignano, Pisanus, in saeculo clericus, recepit habitum nostrum, decima octava aprilis MCCCCLXXXXI, a Fratre Francisco Trombettae, Priore; et anno probationis elapso, in die sancti Petri Martiris solemnem fecit professionem. Obiit extra Ordinem, in oppido Peccioli, in paterna domo, incurabili morbo vulneratus; quem ad animae salutem ei fuisse credimus: sacramentis, nempe, devote a Fratre Johanne Germano, forte illac transeunte, sumptis, ex hac luce recessit. Frater Leonardus Ludovici Bonaroti, Florentinus, anno aetatis sua decimoctavo, magno spiritus fervore Ordinem nostrum est ingressus, quarta julii MCCCCLXXXXI, sub Fratre Thoma Busino, Priore; et secuenti anno, octava ejusdem mensis, sub Fratre Ludovico Calabro professus est. Frater Johannes Zachariae Mancini, Pisanus, anno MCCCCLXXXXI, decimaprima martii habitu nostro indutus est; et evoluto anno, in ejusdem Prioris manibus professus est, decimatertia jusdem mensis. Frater Vincentius Francisci a Brachis, unicum filius, cum eodem, eadem die, e manibus Fratris Thomae Busini habitum nostrum accepit. Multos habuit suasores, persuasorem nullum,
quod ad saeculum rediret; nec pater minis aut blanditiis cor ejus emollire potuit, qui verbis vim addidit. Nam, die beato Marco dicata, in letaniis quae pro more ab ecclesia fiunt, dum in platea nostra acolythi fungitur officio, ipsum rapere ad- nixus est. Clamare coepit puer, et beati Dominici et Fratrum opem implorare: ortoque civium tumultu, Fratres inter gla- dios intrepidi irruunt, et tandem oviculam de luporum faucibus eruunt, et in Conventum asportant. Pater ab urbis praefecto, quem Capitaneum vocant, carcere inclusus, supplicantibus Fra- tribus et bonum pro malo reddentibus, liberatur. Puer, sua in vestigia, revoluto anno, in manibus ejusdem Calabri devote professus est, decimatertia martii MCCCCLXXXXII. Hic, Conventu nostro ad Fratres sancti Marci deveniente, cum Lom- bardis, quibuscum eatenus vixerat, abiit. Inter quos in multis Conventibus fuit Prior, virtutibus et prudentia clarus. Tandem a cardinali Cajetano Neopolim missus, pluribus annis monasterio sancti Sebastiani praefuit; ubi eum credo diem obiisse. Frater Thomas Guasparis ab Apostolo, tertius duobus prae- fatis, in habitus susceptione et professione, junctus est. Frater Stephanus Bartholomaei a Codiponte, Lunensis regionis oppido, Spina in saeculo vocatus; dum juri civili Pisis operam daret, ad religionem conversus est, aprilis MCCCCLXXXXII, Priore Fratre Thoma Busino. Anno probationis currente, ad saeculum redire, a diabolo tentatus, tentavit; jamque vestes suas sibi reddi petierat, quum praedicationibus venerabilis Patris Fratris Hieronymi Savonarolae, qui in ecclesia nostra praedi- cabat, commotus, in sancto proposito confirmatus est; et ka- lendis maji MCCCCLXXXXIII, in manibus Fratris Archangeli Brixiensis, Supprioris, professionem fecit, et usque ad mortem perseveravit; cum Etruscis, qui Lombardis successerant, per- manens. Praedicator fuit fervidus, factis ostendens quod verbis clamabat. Magister novitiorum erat in Conventu Lucensi anno MCCCCLXXXXIX, cum pestilenti morbo percussus, diem obiit.
Frater Paulus Johannis, patria Bononiensis, vocatus in saeculo Hieronymus, mirae simplicitatis adolescens, a venerabili Patre Fratre Ludovico Calabro, Priore, qui ipsum habitu induit, Paulus est vocatus, quod Paulum, illum simplicem mona- cum referre videretur, septima septembris MCCCCLXXXXII. Qui, anno elapso, in exaltatione Sanctae Crucis, in manibus Fratris Antonii Cremonensis, Prioris, professus est. Frater Michael Michaelis Mastiani, Pisani civis, in saeculo Petrus Paulus vocatus, ab eodem, Fratre Ludovico habitum nostrum accepit, in Conversione Apostoli Pauli MCCCCLXXXXII; et anno evoluto, vigesimasexta ejusdem mensis, in manibus ejusdem Fratris Antonii professus est. Fuit fervens et studiosus, et nimio, et non aequo, ut saepe accidit, accensus zelo; et litterarum, amore in amentiam incidit, a qua numquam, curari potuit: immo in dies amentior effectus, brutum magis quam homo videri poterat, ni loqueretur. Obiit anno MDXXXI. Frater Simplicianus Andreae Salvi, e vico agri Florentini, cui Sanctus Jacobus in Pratolino nomen est, conversorum ha- bitum, decimatertia martii, a Fratre Ludovico Calabro ac- cepit, eodem anno; et decimaquinta ejusdem mensis, anno evoluto, in manibus Fratris Antonii Cremonensis professus est. Unus fuit ex iis qui, recedentibus Lombardis, cum Tuscanis remansit, ut infra dicetur. Frater Dominicus Simonis a Codiponte, Lunensis agri op- pido, habitu clericorum a Fratre Antonio Cremonensi, decima au- gusti MCCCCLXXXXIII, induitur; et anno subsecuto, vigesima ejusdem mensis, in manibus Fratris Honofrii Parmensis so- lemnem, fecit professionem. Tradito Conventu Etruscis Fratribus, in illorum remansit Congregatione; et Lucae habitans, charitate actus, dum Fratri Stephano compatriotae, peste infecto, mi- nistrat, eodem morbo percussus, mortuus est. Frater Bartholomaeus domini Bartholomaei a Spina, ab eodem Fratre Antonio Priore habitum nostrum accepit; et quarta
februarii MCCCCLXXXXIV sub eodem Fratre Honofrio profes- sionem fecit. Puer erat bonae indolis, ingenio et memoria pollens, nec de se sperantes fefellit: doctus namque evasit vir, ut libri ejus typis excusi, cunctis manifestum faciunt. Lombardos, a quibus ad Ordinem admissus fuerat, secutus est, hinc recedentes; et apud illos magisterii infulis ornatus est. Postquam pluribus praecipuis is Conventibus lector fuerat; Calabriae provincialis Prior biennio fuerat; tandem in magistrum sacri palatii promo- tus fuit a Paulo III: quo magistratu, plus minus, quadriennio functus est; et jam senio confectus, Romae diem obiit an- no MDXLVI. Et quia non minus sanctis moribus quam litteris ornatus erat, voluit ad Sancti Secundi locum Venetiis artius vivere, quam in Lombardiae Conventibus viveretur. Frater Johannes natione Hispanus fuerat, a mensa cardi- nalis Medicis, qui postea fuit Leo X. Hic accepit habitum cle- ricorum decimaseptima martii MCCCCLXXXXIII. Probatus fuit a tentatore de reditu ad saeculum; quem audisset, nisi preces Fratrum, tum maxime novitiorum, ipsius firmassent animum. Fecit itaque professionem, anno elapso, decimaoctava martii, in manibus Supprioris Fratris Foelicis a Gandino. Succedente tempore, a nobis recessit; quo iverit noscimus; ad Hispaniam reversum suspicamur. Frater Albertus a Bagnono, Lunensis agri oppido, civis cuiusdam paedagogus, Ordinem, sub Fratre Antonio Cremo- nensi, Priore, tertia junii MCCCCLXXXXIV, ingressus est; et sub Fratre Honofrio, quarta ejusdem mensis anni subsecuti, pro- fessus est. Quum Lombardi hinc recederent, cum ipsis ivit, MCCCCLXXXXV.
Frater Jordanus a Petra Sancta, cum eodem habitum, ac- cepit, et simul professus est. Hic, post multos annos, in patria sua coenobiolum fundavit, eoque diu vixit, et anno MDXLII ibi mortuus est. Frater Petrus Mediolonensis, conversus, octava junii MCCCCLXXXXIV, conversorum habitum accepit a Fratre An- tonio praedicto; et nona junii annis sequentis, Fratri Honofrio professus est. Frater Martinus Boncontes, Pisanus, habitum clerico- rum, undecima novembris MCCCCLXXXXIV, a Fratre Ho- nofrio accepit. Elapso anno, Conventu ad Fratres sancti Marci translato, vigesimanona ejusdem mensis in manibus Fratris Antonii Olandi professus est. Frater Domincus, e Minorum familia, cum eodem habitum accepit; et cum paulo post Lombardi abirent, cum eis Bononiam ivit; ibique, evoluto anno, duodecima ejusdem mensis, in manibus Fratris Sebastiani Brixiensis professionem fecit. Verum, cum Pisas rediisset, et anno MDX Conventus Congregationi sancti Marci restitueretur; in ea remansit, vixitque, sanctis moribus ornatus, usque ad annum MDXXIII: quo, phthisi consumptus, Lucae, dominica Palamarum die, obiit. Frater Andreas Gerardi Berci, Pisanus, in festo sancti Andreae habitu nostro a Fratre Honofrio indutus est, an- no MCCCCLXXXXIV. Adhuc novitius, recedentibus Lombardis, Bononiam ductus est; et ibi, revoluto anno, in manibus Fra- tris Sebastiani Brixiensis, Prioris Bononiensis, professus est, kalendis decembris MCCCCLXXXXV. Reversus Pisas cum eisdem Lombardis, cum Conventus Fratribus sancti Marci restituire- tur, in eorum Congregatione remansit, et Lucae mortus est. Frater Angelus ex Argentina, urbe Germaniae, oriundus (licet Simon pater ejus diu Pisis habitasset), secunda julii MCCCCLXXXXV, ab eodem Fratre Honofrio habitum cleri- corum accepit. Qui simul cum praefato Fratre Andrea Bono-
niam ivit et rediit; et, revoluto anno, in manibus Fratris Hieronymi ab Urceis, Prioris, tertia julii, professus est, MCCCCLXXXXVI. Frater Rainerius ab Agula, oppido Lunensis agri, cum eo- dem Fratre Angelo habitum accepit, ivit et rediit, et professus est. Quum autem iterum Lombardi recederent, in Congregatione sancti Marci remansit; et ab Urbe rediens, quo ex obedientia missus fuerat, peste inguinaria percussus, ad Conventum ad Quercum declinans, ibidem animam exhalavit.
Fratres qui tempore hujus secundi Libri in Conventu nostro obierunt.
Venerabilis Pater Frater Franciscus Antonii Trombettae, Florentinus, filius Conventus sancti Marci de Florentia, de quo supra saepius; primus fuit qui, post reformationem praedictam, hic diem clausit extremum. Dum juvenis esset, modulatissima cecinit voce; et in egregium evasit praedicatorem; et in confes- sionibus audiendis admodum gratus: inde ejus obitus, cunctis quibus notus erat, tristitiam attulit. Morti appropinquans, Corpus Christi in sacramento sumpturus, magna devotione adstantes allocutus est, quos ad lacrimas aedificatoriis verbis provocabat. Deinde haec protulit verba: tu rex gloriae, Chri- ste, tu Patris etc., usque in finem cantici. Post, Eucharistia sumpta, et extrema munitus unctione, ex hac luce migravit, MCCCCLXXXXI. Frater Marcus ab Antilla, patria Florentinus, duodecim in- terpositis diebus, kalendis scilicet octobris, praedictum sequutus est. Magister fuit novitiorum, et praedicator fervidus. Morbi quo laborabat violentia, mente alienatus est, ac propterea sa- crae Communionis particeps esse non potuit: generalem autem peccatorum suorum antea fecerat confessionem; et sacro litus oleo, migravit ad Dominum.
Frater Johannes Zachariae Mancinus, diaconus, in ipso aetatis flore cum magnus expectaretur praedicator, percussus inguinaria peste, omnem spem abstulit expectantibus. Frater Thomas Gasparis ab Apostolo, sacerdos junior, ea- dem lue prostratus interiit. Alios praeter hos in tam multis an- nis mortuos non dubito, quorum nomina ignoro: hos scribere potui: qui caeteros noverit, hic scribat. Finis Libri secundi Annalium Sanctae Catherinae Pisanae. 4. Liber tertius Annalium Sanctae Catharinae.
Tertius Liber ab anno MDX, Pisano more, initium habet; quod tunc Convento hic noster novam passus sit mutationem: nempe restitutus Congregationi sancti Marci, quum Pisae ad Florentinorum imperium redierunt. Fides autem locus faciendum suadetur, quod in principio secundi Libri me facturum recepi: de hujus silicet Congregationis origine latius tractare, quae Etruriae vel sancti Marci dicitur. Et licet ante viginti annos ipsius Congregationis nomen a Clemente VII suppressum sit, res tamen non est extincta: nihil namque, uno nomine excepto, mutavit aut perdidit; nec in hoc Lombardorum Congregatio fe- licior aut infelicior sub eodem pontifice fuit. In eadem fuimus navi; ad eundem delati portum quievimus; anno tamen uno il- lam praevenimus. At haec infra latius et apertius pandentur: nunc proposito accingamur negotio. Humana quaeque jugiter labi ac in ruinam vergere, is ambigat qui homo non est: plus, namque, nimio quisque ita esse, vel proprio quotidie compro- bat experimento. Quis, namque, quidpiam sub coelo stabile vidit? quis omnia in praeceps ruere non cernit? Huic decursui et vicissitudini cum Ordo noster, ut caeteri, subjectus fuerit, a Dei bonitate multoties per sanctos viros ere- ctus fuit: novissime in his nostris regionibus per reverendum Patrem Fratrem Hieronymum Savonarolam, non parva refor- mationis species in nostra Romana provincia apparuit. De quo Patre reverendo plurima nobis dicenda forent, nisi ipsius mo-
res, vitam, doctrinam et praetiosam mortem plures prosecuti es- sent: inter quos clarissimus fuit, princeps Johannes Franciscus Picus, Mirandolae dominus, nescio doctior an melior. Huic cum optime successerit, non est ut ego tantillus fraterculus, ceu cla- vam Herculi praerepturus, Hieronymi praeconia canam; nec tamen pro negotio suscepto libasse operae praetium fuit: quare, Patre tantisper omisso, ad ipsam revertamur Congregationem. Alexander VI, qui initium Congregationi dederat, a malo (ut putamus) actus daemone, in ejus primordio illam nisus est suffocare; et ideo aliam statuit, cui, ut supra diximus, venerabi- lem Patrem Fratrem Jacobum Siculum praefecit; qui, post mortem Hieronymi, Florentiam veniens, nostrae potius praefuit Congrega- tioni, quam vel destruxerit, ut Papa volebat, vel alteri illam univerit. Vir nempe bonus, bona quae apud nos fiebant cermens, suos illos, nomine tantum observantes, reliquit, et nobiscum dein- ceps vixit et mortuus est. Illa autem Congregatio dissipata et di- spersa fuit; nostra divino nutu confirmata et aucta, multis ad eam confluentibus, ita ut alios Conventus oportuerit quaerere: quia Florentiae et Fesulis tantae multitudini angustus esset lo- cus, ideo Pratensem, et hunc (ut supra diximus), ipso Patre vivente, caeperunt, et Saxense oratorium in Conventu erexere. Sed ad nostra redeamus. Urbe hac a Florentinorum dominio recedente, et Conventus hic ab Etruscis Fratribus, qui fere omnes Florentini erant, ad Lombardos, Pisanis civibus id volentibus, rediit: anno autem MDX, Pisano more, quum Pisae Florentino jugo iterum sub- ditae fuissent, et Conventus nobis restitutus est; Congregationis vicario generali existente Fratre Sancte Pagnino, Lucensi, circiter initium julii. Recesserunt igitur Lombardi, et ad suos redierunt; exceptis Fratre Bernardino Senensi, Michaele Ma-
stiano Pisano, Dominico Minere Pisano, et Michaele a Sancto Johanne ad Venam, tertii habitus. Recepto Conventu, assigna- vit vicarius generalis sacerdotes novem, et totidem juvenes; duos conversos, et unum tertii habitus: missoque huc reverendo. Patre Fratre Juliano Mazeo, tunc Priore Lucensi, pro vicario electionis, electus est, mense augusto, in Priorem, et con- firmatus, Frater Philippus Stroza; tunc Miniati Prior, deinde Archiepiscopus Surrentinus; qui anno uno sedit. Hic, cum quin- que germanis fratribus, a supradicto reverendo Patre Fratre Hieronymo ad Ordinem tractus et receptus fuit; magnus in Con- gregatione nostra, multis functus prioratibus, et demum vica- rius generalis. Hoc tempore, Julius II, Pontifex maximus, ne praesbiteri ca- thedralis ecclesiae, nobis invitis, missas in ecclesia nostra can- tare possint, sub poena excomunicationis, vetuit diplomate quod in Conventu conservatur. Frater Cherubinus Nicolai Primerani, Florentinus, in vigi- lia sancti Johannis Baptistae, anno MDXV, electus fuit in Priorem ejusdem Conventus; et Patris filius, maximus aetate sua fuit praedicator, in celeberrimis Italiae urbibus magno po- pulorum favore auditus. Post hunc prioratum, alios gessit, quo- rum postremus fuit Florenitinus; quo cum biennio functus fuis- set, peste percussus, Florentiae diem obiit anno MDXXIX. Duobus annis hic praefuit et vacavit.
Frater Baptista ser Caroli a Florentiola, Florentiae tamen educatus, et habitu nostro indutus, electus fuit in Priorem MDXIV; qui paulo plus duobus annis sedit; et ipse deinde, plu- ribus functus prioratibus et vicariatu generali, obiit Miniati MDXXX. Hic, tempore suo, impetravit ecclesiam quae dicitur in Lupeto, ad hospitium construendum, ut illuc diverterent Fra- tres tempore quo Pisanum coelum ingravescit. Frater Silvester Marradius quartum tenuit locum, moribus sanctis ornatus, et praedicatione illustris. In ipso suo prioratu animam reddidit Creatori, kalendis octobris anno MDXVII: hoc, namque, tempore magna morborum lues Conventum oppres- sit; novem extinxit, ac plures quam quadraginta infecit; qui vix convalescere, malignitate contagionis impediti, potuere. Sedit plus minus uno anno, et capitulum Congregationis in Conventu nostro, suo tempore, celebravit. Frater Bernardus Nerius, Florentinus, non minus literis et moribus quam genere nobilis, in gymnasio fuerat Parisino; nec ibi tempus vane attriverat, sed doctrina onustus inde redierat: attamen quae didicit, alios docere aegre potuit, aetato adhuc immatura e medio sublatus. Obiit eodem anno, antequam tres menses in Prioris chathedra sedisset. Frater Lucas Bettinus, Florentinus, ex quinque Fratribus germanis in Ordine viventibus major natu, post praedicti mortem electus est in vicarium generalem Congregationis: quumque ele- cto Romam, ut confirmaretur, delata esset, cassata fuit; et Pontificis auctoritate, Frater Mathaeus Marci, qui ad haec per- tractanda Romam iverat, vicarius rediit; et cum Florentiam venisset, Priorem hunc nostrum absolvit, mense novembris: qui post quinque annos in Alba Pompeja obiit. Frater Bartholomaeus, Faventinus, vir doctus et bonus; qui in saeculo artium ac juris pontificii doctor, et Episcopi cujus-
dam vicarius fuerat, conversus autem a saeculi amore per Fra- trem, jam saepius nominatum, Hieronymum, habitum nostrum in Conventu sancti Marci accepit; electus Prior, praefato suc- cessit. Bis fuit vicarius generalis Congregationis, et fere in cunctis ejus Conventibus Prior: demum, senio confectus, Lucae obiit anno MDXXXIII. Absolutus fuit ab hoc prioratu, Lucae electus in Priorem. Frater Raphael Johannis Capitiarii, Florentinus, bonitate et praedicatione clarus, successit; sed, morte oppressus, paucis mensibus praefuit. Fuerat, cum adhuc juvenis esset, a magi- stro Ordinis magister novitiorum in sancto Marco creatus. Ob suos angelicos mores fuit et alibi Prior. Frater Nicolaus ser Nicolai Michelotii, Florentinus, post praecedentis obitum electus fuit hic Prior ex Fesulano, an- no MDXIX. Hic vir fuit ominibus numeris absolutus: moribus, vita, litteris, affabilitate, comitate ac prudentia insignis. Non- dum trigesimum attigerat annum, quum huc magistratum iniit; et deinde, ante quadragesimum, vicarius fuit generalis; postea bis Prior provinciae nostrae Romanae; in pluribus Conventibus Prior, et in capitulis Congregationis et provinciae saepius def- finitor, et magistri Ordinis elector. Sedit hic circiter menses sex; in capitulo Fesulano, MDXX, absolutus, ut lectoris fungere- tur officio: quod tamen non fecit, jugiter in Priorem electus. Frater Valerius Diociajutius, Florentinus, duobus annis in Prioris cathedra sedit. Hic coepit cisternam majoris claustri anno MDXXI, et parietem usque ad superficiem terrae circum- duxit. Tempore hujus Prioris, anniversaria, quae plurima erant celebranda in Conventu, indulto Pontificis, et Abbatis sancti Michaelis sanctione, ad triginta sex sunt reducta; nec deinceps ad plura tenemur cantanda. Frater Johannes Scarfantinus, Pistoriensis, ex Suppriore sui Conventus, creatus est Prior Pisanus MDXXII; qui paucos post menses, autumnali intemperie, mortuus est. Emit hic praedium
in valle Calcii cui Podio est nomen; ubi potea ecclesia sancti Vincentii est fundata, ut statim dicetur. Huic successit Frater Mathaeus a Castro Veteri, non longe a Piscia, egregius praedicator. Successit, inquam, electione et confirmatione, sed non gradu: nunquam adsensum praebere vo- luit; ideo post aliquot dies absolutus est: inde in Priorum nu- merum non venit. Frater Nicolaus Armivallius, ex oppido Sancti Johannis Vallis Arni Superioris, ex Suppriore Lucensi factus est Prior noster, anno eodem, mense januario. Sedit autem usque ad ju- nium MDXXV; Conventum optime regens; rigidus constitutio- num nostrarum observator. Praedicator fuit extra comunem nu- merum: quod vel cunctis hoc argumento patebit; quod silicet, tribus quadragesimis continuis, omnibus gratus, Pisis in eccle- sia cathedrali praedicavit. Praedicavit etiam Florentiae, Ge- nuae, Venetiis, Ragusii, Panormi et multis aliis Italiae claris locis: saepius fuit Capituli provincialis deffinitor, et in pluribus Conventibus nostris Prior. Fundavit oratorium sancti Vincentii ad Podium; posito primo lapide ab Abbate sancti Michaelis in Burgo, ut licterae extantes testantur. Domum etiam oratorio appositam, ad usum Fratrum, resarciri curavit. Electus in Prio- rem Lucensem anno MDXXV, ab hoc absolutus est. Obiit autem Venetiis apud Sanctum Secundum, MDXXXVI, mense janua- rii; qum a visitanda Dalmatia rediisset, praedicaturus ibi fu- tura quadragesima. Quod de Fratre Mathaeo supra dictum est, et de Fratre Donato, cognomento Deo, hic dicendum; qui post praecedentem electus et confirmatus in Priorem, assensum praebere renuit, et absolutus est. Frater Gregorius Parisius, Pratensis, qui olim hic fuerat Supprior, hoc anno MDXXV factus est Prior, et eo officio usque ad januarium functus est: tunc enim, ob longum et difficilem morbum in quem iinciderat, absens, a vicario generali in visita-
tione absolutus est. Obiit Nursiae, vicarius in oratorio sancti Vuncentii. Frater Angelus Diacetus, Florentinus, filius Conventus Fe- sulani, ex lectore Lucensi, factus est Prior Pisanus, octava januarii MDXXVI. Majoris claustri columnas omnes, quae plu- rimae confractae aut statim confrangendae videbantur, instaura- vit: et ejus tempore, pestis, quae per Italiam sex et eo amplius annis vagata est, primo Conventum nostrum infecit, sublatis quatuor Fratribus; quorum primus fuit Frater Angelus Minia- tensis, Supprior. Domus et ecclesia Vallis Calcii magnum ipsius tempore caepere incrementum. Permansit usque ad duodecimam junii MDXXIX, factus Prior Pistoriensis. Fuit deinde in pluri- bus et praecipuis Conventibus Prior; et primus Prior provin- cialis, electus in Romana provincia reformata; et definitor Ca- pituli generalis Lugdunensis, licet ad ipsum non accesserit; et secundo provincialis, quum, mortuo magistro Ordinis Augustino Faventino, fuit, sequenti anno, vicarius Ordinis. Pluries autem Capituli provincialis deffinitor; et cum haec scribo, anno MDL more Romano, est Minervae Prior. Postea Episcopus Fesula- nus. Frater Dionysius Tornaquincius, Florentinus, conventus Fe- sulani filius, anno MDXXVIII electus est. Hic cisternam cae- ptam, ad calcem deduxit; et peste, ejus tempore, secundo Con- ventus infectus est, duobus ablatis Fratribus. Duravit prioratu usque ad hiemem sequentis anni: absolutus in visitatione, multis postmodum et praecipuis prioratibus functus est. Frater Raphael Risalitus, Florentinus, filius Conventus Fesulani, ex lectore Conventus assumptus est ad prioratum anno MDXXIX. Substulit ex ecclesia porthicum, quam vulgo Pon- tile dicimus; et ecclesiam totam, novo albario ornavit, et lateritio stravit pavimento. Biennio expleto, vacavit, tunc in nobis locum
recipiente diplomate pontificio quod de biennio dicimus, causa quae mox narrabitur. Congregatio Sancti Marci, vel Etruriae, de qua jam plura, usque ad annum MDXXX Romano more, cum suo no- mine vixit: quae a pontefice summo Leone X, et a Cajetano Ordi- nis magistro, jamdiu Priores quadriennio in Conventu uno perdu- rare posse impetraverat; licet in hoc Conventu nullus id temporis spatium attigerit, et alibi pauci. Eo autem anno, circiter fe- stum omnium Sanctorum, finito bello quod contra Florentinos Clemens VII gesserat, quia eo belli tempore quidam ex nostris Florentiae praedicaverat, reputans Pontifex ejus praedicatio- nibus bellum protelatum; adepta victoria, in omnes nos ulcisci voluit; et Congregationis vocabulum, jus provinciae nobis tri- buens, suppressit. Et licet tunc Conventualibus, quos appella- mus, junxisset, mox tamen, saniori usus consilio, ut antea nos ab illis separatos esse jussit; nobis provincialem pro vica- rio, illis vicarium vice provincialis, statuens eligendum: pri- mumque provincialem ipse creare voluit Fratrem Zenobium Pie- rium, Florentinum, eatenus vicarium generalem Congregationis; qui annum, morte praeventus, explere in provincialatu non po- tuit. Perierunt, itaque, omnia Congregationis privilegia, inter quae illud de quadriennio numerabatur: ideo Prior hic ultra biennium sedere non potuit; qui subinde in multis et praecipuis Conventibus Prior fuit, et Neapoletanae provinciae biennio prae- fuit. Hujus tempore pestilentia tertio Conventum invasit. Frater Valerius Diociajutius, secundo ad prioratum hunc rediit, tertia decembris MDXXXI. Hic sedit usque ad majum mensem MDXXXIII; absolutus tunc, quia electus fuerat Prior Conventus Spoletani, tunc primum reformati et provinciae uniti. Fuit et alias Prior; praedicavit non vulgariter; et fuit valde comis et facetus et licteris ornatus. Mortuus est Floren- tiae in Conventu sancti Marci, anno MDXLV, vel circiter. Frater Felix, Florentinus, electus circa festum Assumptio- nis MDXXXIII, ex Priore Lucensi; absolutus fuit, ad sui in-
stantiam, in Capitulo Saxensi MDXXXV, quia jam senex erat et quiescere optabat. Fuerat nam pluribus annis Prior, et in senium vergebat. Nec tamen voti compos fuit, assumptus statim ad prioratum sancti Marci, et inde ad Fesulanum et alios. Filius est sancti Marci, ex iis qui a Patre Hieronymo habitu induti fuere. Hujus tempore, monasterium sancti Silvestri, no- stris nolens parere legibus, a nostra provincia ad Archiepiscopi Pisani manus devenit. Frater Vincentius Fivizanensis, filius Patris Felicis modo dicti, in habitu sancto religionis Miniati accepti, cum esset Prior in Gradibus Viterbii, huc translatus est anno eodem MDXXXV, circa mensem augustum; vir doctus et multae prudentiae. Au- stralem tecti ecclesiae partem lateritiis imbricibus texit, et majo- ris claustri tres partes, quae ruinam minabantur, instauravit. Sequenti anno, creatus Prior in Urbe apud Minervam, abso- lutus est, octobris. Fuit deinde tertio Perusiae Prior, et alibi, in celebribus Conventibus; et triennio toto provincialis saepius deffinitor; et socius deffinitoris Capiluli generalis Lugdunensis, licet illuc non iverit, MDXXXVI, ob bellicos tumultus. Vir fuit rarissimus, et omnibus dilectus, et suavibus sanctisque mo- ribus redimitus. Cum secundo esset Prior in Gradibus Viterbii, multorum lacrymis et provinciae detrimento, diem vidit extre- mum, sexta septembris MDXLIX, more romano. Frater Jacobus Naclantes, Florentinus, legens theologiam in Conventu, Prior electus est decimaquinta octubris MDXXXVI; confirmatus vigesimaquinta ejusdem mensis. Filius est sancti Marci, doctissimus vir, et maximi ingenii et angelicis moribus. Circa finem maji MDXXXVII, electus Lucae Prior, vacavit. Deinde rursus ad scholas rediit Perusiae et Romae, et inde assumptus ad episcopatum Clodiensem, anno MDXLV.
Frater Thomas, Miniatensis carne, religione Florentinus, prioratum nostri Conventus post praecedentem accepit; qui ante mensem provincialatum finierat, anno MDXXXVII. Optimus Prior, et prudens praelatus, si largiori frui liceret valetudine: attamen plura ab imbecilli corpore quam reddere posset, extor- quebat. Creatus Prior Senensis post Capitulum Viterbiense, anno MDXXXVIII ab hoc absolutus est: postea in multis Con- ventibus praefuit. Tamdem Prior Prati, diem clausit extre- mum decimanona aprilis MDXLIX, more pisano. Frater Andreas Clementis, Florentinus, filius Conventus sancti Marci, cum esset in Conventus ……, electus est Prior anno MDXXXVI, sedit autem …… Frater Angelus Diacetus, secundo Prior hic fiut a provin- cialatu, anno MDXXXV, anno uno; hinc profectus Fesulas ad prioratum. Frater Romualdus a Caballina, filius Conventus Pratensis, cum in Conventu esset assignatus sancti Dominici a confusio- nibus, anno MDXXXIX electus fuit in Priorem. Sedit in Prioris cathedra ….. Frater Raphael Papagallus, Pistoriensis, Prior fuit electus et confirmatus. Rexit autem Conventum duobus annis integris: tunc enim non ultra poterant Priores praeesse. Frater Raphael Risalitus, secundo accepit prioratum Con- ventus anno MDXLIII. Sedit anno uno, et celebravit hic Ca- pitulum provinciale, cum magno Fratrum numero, anno se- quenti; in quo, ipso acrius instante, absolutus fuit. Frater Maurus Arrighettus, Florentinus, post prioratum Pistoriensem, anno MDXLV, hic fuit electus, quum per qua- dragesimam in ecclesia cathedrali, magno populi fervore, praedi- casset. Sequenti anno absolutus est, quod longum et difficilem valde morbum, Pisano coelo sibi noxio, incurrisset. Pluries Prior alibi fuerat, et post hunc etiam prioratum, alios habuit: et nunc, quum haec scribo, provinciae nostrae praeest.
Frater Angelus Bettinus, Florentinus, germanus Fratris Lucae, de quo supra, Prior fuit electus MDXLII. Absolutus fuit in Capitulo Romano, anno MDXLIII. Praefuit etiam plu- ribus Conventibus: vir prudens et eruditus. Tandem Prior ad Quercum Viterbiensem, absolutus est a magistro Ordinis, qui eum assumpsit in socium, et titulo provincialis Angliae deco- ravit, anno MDXLVII. Frater Thomas Boninsignius, Senensis, Fratri Mauro suc- cessit in prioratu anno MDXLV, seditque duobus annis cum dimidio: mortuus, post longum morbum, in prioristica cathedra anno MDXLVII, octobris. Praedicabat egregie, licet adhuc ju- venis esset: agebat nam annum vix trigesimum quintum. Fuerat Prior ad Quercum, post fratrem suum germanum: tres nam erant in Ordine: hic minor aetate, medius religione. Frater Philippus Angeli Dardinelli, Florentinus, filius sancti Marci, post mortem praedicti Fratris Thomae electus fuit in Priorem, ex Saxensi. Hoc functus est ufficio usque ad annum MDXLIX, absolutus in Capitulo Urbevetano, ut esset a confes- sionibus sancti Vincentii Prati. Fecit et dicavit tabernaculum Corporis Christi, et deauravit. Frater Franciscus Dini, Florentinus, filius sancti Marci, electus fuit et confirmatustertia junii MDXLIX; postridie quam electus fuerat et confirmatus Frater Basilius Pisanus, de quo infra, quum noluisset huic jugo nec precibus nec minis collum subjicere. Hic fuerat antea bis Prior ad Quercum et semel ad Saxum, praedicaveratque pluribus in locis; tum maxime Ra- gusii, anno MDXXXVIII. Absolutus fuit in Capitulo Geminia- nensi post biennium, anno MDLI, qui erat annus jubilaei quinquagenarii; ubi electus fuit in provincialem reverendus Frater Maurus Arrighetus, olim hic Prior. Frater Felix Minucius a Prato Veteri, filius Conventus Miniatensis, dum Lucae sacras licteras profiteretur, electus fuit in Priorem eodem anno, vigesima maji. Vir erat maturae aetatis,
religiosis moribus, et jam saepius in aliis Conventibus Prior extiterat. Anno MDLII, in Capitulo Florentino, fuit primus deffinitor. Sedit in cathedra prioristica hac, integro biennio; inde Romam obiit, electus ibi Prior ad Minervam; confirma- tus, octava junii MDLIII, a reverendo provinciali, Fratre Mat- thaeo Stroza. Frater Reginaldus ex Deorum familia, Florentinus nativitate et religione, electus fuit in Priorem hujus Conventus decima- prima junii; decimasecunda confirmatus ab eodem provinciali. Erat autem tunc Supprior Lucae, fueratque antea Prior Ge- miniani; et toto residuo vitae suae huic Conventui praefuit: nam, antequam eo defungeretur officio, vita defunctus, ut in- ferius inter mortuos latius. Ex materia quam praedecessor pa- raverat, chorum altiorem supra sacristiae hostium construxit, pro majori Fratrum salubritate; ubi noctu matutinas preces exolvimus. Vitam et prioratum pariter finivit, vigesima septuima octubris MDLIV. Mortuo Priore praedicto Fratre Rinaldo, successit Frater Andreas Marsopinus, et ipse genere et religione Florentinus; tunc socius reverendi provincialis, Fratris Matthaei Strozae. Ele- ctus fuit vigesima novembris MDLIV; et statim confirmatus a provinciali, qui tunc visitationis ergo in Conventu erat; et licet eum sibi cerneret valde necessarium, bonum tamen Con- ventus nostri suo praeposuit. Annorum erat, tunc quum electus fuit, triginta quatuor; antea lector Lucae et Senae. Sperabatur in virum magnum evasurus, si longiori vita frui potuisset: quam, ut praedecessor, cum prioratu finivit, revoluto anno et viginti quatuor diebus, anno MDLV. Inter mortuos iterum de eo verba faciemus. Frater Raphael Risalitus, finem impositurus laboribus suis, tertio hic electus fuit in Priorem, mense januario MDLV, quum praefectus esset Conventui ad Quercum juxta Viterbium; con- firmatus a reverendo provinciali, Fratre Angelo Diaceto: ob
longum autem et difficile iter, non antea huc venit circa fe- bruarii finem. Post septem menses, in laethalem morbum incidit, et vigesimaprima octubris die, MDLVI, hora vigesimaprima, ex hac luce migravit. Ejus vitam, praeter ea quae antea scripta sunt, inter mortuos legere possumus. Frater Timotheus Petri Francisci Ricii, patria et religione Florentinus, quum esset socius reverendi provincialis, avunculi sui, existentis tunc in Conventu nostro, electus fuit in Prio- rem decimaprima novembris MDLVI; et statim ab eo confirma- tus, prioratum iniit. Aetate juvenis, moribus canus, agebat annum vigesimum sextum. Sedit usque ad vigesimam secundam mariti: translatus hinc ad prioratum Fesulanum. Frater Felix Minucius, rursus ad prioratum hunc rediit, electus ….. maji, Prior existens Prati; et confirmatus fuit a reverendo provinciali, Fratre Angelo Bettino, paulo ante electo in Capitulo Urbevetano, MDLVII. Tandiu vacavit prioratus, quia alterius electio hactenus pependit ob imminens Capitulum provinciale. Qui in ipso Capitulo, cassata autem electione, quae nonnihil vitii habuisse videbatur, vigesimanona junii a reverendo provinciali, qui tunc Pisis erat, postridie iterum ele- ctus est; et eodem die confirmatus est. Venit autem ad Conven- tum, et prioratum iniit, nona julii.
