Consulta l'indice.
4.22. XXII. De via Rivulensi.
Et per homines capitanie Collinarum de subtus faciemus reactari et inghiaiari et impodiari et alsari viam Rivulensem et pontes qui in ipsa via sunt hinc ad mensem maii, ita quod homi- nes libere venire et transire possint. Et faciemus fieri et refici viam et boccales a silice de Po- ianis usque ad viam de Prataldi et pontes per homines Col- linarum de subtus, per homines pleberii Gelli de Collinis et Sancte Lucis et per homines comunium Chianni, Rivalti et Collis Alberti per totum mensem maii, alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] centum denariorum et in tantum possimus et debeamus a nostris modulatoribus modulari et condempnari non obstante aliquo capitulo brevis comunis vel populi et siquod obstaret, istud servabimus et non illud. Et istud capitu- lum rumpi non possit per consilium quadringentorum vel ali- quod aliud consilium. Et super his eligemus vel eligi faciemus unum operarium et unum notarium cum eo in dictum tempus, si electi non sunt. Et unum pontem de lignamine super flumine Insule, in loco dicto Ponte, et viam sive stratam Vallis Auçeris, qua itur a porta Perlascii in Valle Auçeris, per homines Vallis Sercli a villa de Reti usque ad ecclesiam ville de Boctano tan- tum, non ultra, inghiaiari faciemus et silicem in ea fieri sicut facta fuit a dicta porta Perlascii usque ad suprascriptam villam de Reti. Et hoc fiat hinc ad per totum mensem augusti.
4.23. XXIII. De observando pacta cum domino rege Karulo.
Et teneamur precise sine aliquo intellectu nobis dato vel dando et sine aliqua remissione tacita vel expressa nobis data vel danda, que si nobis daretur illam non sequemur, quod pacta et conventiones omnes habitas et habita inter ambaxiatores domini regis Karoli pro ipso domino rege ex una parte et sindi- cos Pisani comunis pro ipso comuni ex altera firma et rata et firmas et ratas habebimus et tenebimus et contra ea vel aliquod eorum non veniemus vel faciemus uno modo vel veniri aut fieri permictemus. 4.24. XXIIII. De via de Riparocti de Vico.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod infra duos menses a die introitus nostri officii faciemus fieri per comune de Vico ampliari et actari viam de Riparocti, ita quod currus transire possint comode per eam, ab inde usque ad Vicum ad expensas comunis hominum de Vico. Et idem fiat a ponte abbeveratorii de Vico usque salam. Et quod capitaneus de Vico teneatur iuramento tempore sui officii facere reactari dictam viam semel ubicumque necesse fuerit. Et predicta fiant si facta non sunt. Et capitaneus de Vico ab introitu nostri regiminis usque ad Kalendas iulii proximi venturi teneatur et debeat viam dictam de Medio, a Riparocti usque ad Monticellum, fieri facere hoc modo, videlicet quod compellat omnes et singulos habentes vineam vel terram tenentem caput vel latus ad ipsam viam, mic- tere et cavare foveas ab utraque parte vie et terram proicere in medium vie et compellere omnes predictos ad predicta facien- da undecumque sunt sub pena soldorum viginti denariorum a quolibet contrafacienti tollenda. Et postea ipsa via inghiaietur et piastrones ibi ponantur ubi necesse est per homi- nes capitanie de Vico, ita quod predicta sint completa in Kalendis iulii nostri regiminis. Et si capitaneus de Vico predicta fieri et compleri non fecerit, perdat de suo feudo lib [ras] vigin- tiquinque denariorum. Et predicta teneatur facere fieri ad peti- tionem cuiusque petentis. 4.25. XXV. De via Fossabandi.
Et faciemus refici et impodiari viam de Fossabandi a muris civitatis usque ad aldium Arni recta linea sicut trahit. Et predic- ta fiant per homines qui utilitatem inde consecuntur et predicta fiant et sint completa per totum mensem maii. Et super predictis eligi faciemus operarium, si electus non est. 4.26. XXVI. De faciendo mensurari pannos ad cannam Pisanam.
Omnes et singuli mercatores qui in civitate Pisana eme- rint vel alio modo habuerint vel receperint pannos aliquos de lana sive lino aut quacumque alia materia causa mercationis, exceptis francischis, non emere aliquos de predictis pannis nec alio modo recipere nisi fuerint eis mensurati ad cannam curie mercatorum Pisane civitatis et a mensuratoribus ipsius curie. Et teneantur predicta denuntiare suprastantibus cabelle ipsa die vel sequenti quo ipsa venditio vel contractus fieret. Et per civitatem preconiçetur ad hoc ut in cabella nulla fraus fieri possit. 4.27. XXVII. De faciendo aperiri aqueductus de Liburna.
Et teneamur quod infra quatuor menses ab introitu nostri regiminis faciemus aperiri omnes aqueductus qui sunt in Liburna et eius territorio, ita quod aqua possit comode per eos discurrere in mari. Et fieri faciemus per homines dicti comunis ut predicta fiant, ut dictum est. Cogemus capitaneum dicti comunis ad gravem penam, de qua nobis videbitur, ut predicta fieri faciat ut dictum est infra dictum terminum. Et faciemus infra predictum tempus actari et refici facere vias positas extra Liburnam in plano Liburne, que necessario actatione et refec- tione indigent, de quibus stetur dicto consulum suprascripti comunis cum iuramento. Et predicta fiant per illos et eorum expensis qui predicta sunt consueti facere. Quod capitaneus dicte terre teneatur infra predictum terminum per homines dicti comunis facere explanari et repleri fossam que est in pla- tea dicti comunis Liburne. 4.28. XXVIII. De balneo Carcaiole.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod infra duos menses ab introitu nostri regiminis faciemus eligi per antianos duos prudentes viros; quos electos ire compellemus ad bal- neum Carcaiole, qui debeant providere quanta terra est utilis et necessaria dicto balneo privatarum personarum per latitudinem et longitudinem que est ibi a lateribus ipsius balnei et ipsam terram extiment vel faciant extimari secrete per aliquos legales viros eligendos ab eis ante quam inde discedant et alia, que ibi fieri oportet, provideant pro hominum utilitate et personarum que in dicto balneo balneari voluerint. Et secundum provisio- nem inde factam dictam terram ememus vel emi faciemus pro comuni Pisano de bonis Pisani comunis. Et dictam terram ibi habentes compellemus vendere et tradere comuni Pisano pro extimatione predicta. Et magistros et cavatores lapidum contra- te dicti balnei infra predictum terminum coram nobis vel asses- sore nostro venire faciemus, quos iurare compellemus et eos cogemus proicere ghiariam, quam proiciunt de petrariis eorum in Arnum, proicere a balneo supra ad hoc ut ipsum balneum impodietur et melius conservetur, ad penam lib [rarum] decem denariorum tollendam ab eis qualibet vice qua contra fecerint. Et quod balneum et fontanam cavari faciemus per homines capitane Pedemontis quotiens expedierit, ita quod homines et femine se in eo possint comode balneare. 4.29. XXVIIII. De salariis magistrorum lapidum et lignaminis et aliorum.
Nullus magister lapidum vel murorum vel lignaminis Pisane civitatis et comitatus vel tectorum vadat in die nisi semel ad domum. Et quando habent laborerium, non debeant ire ad pontem Veterem vel ad alium locum nisi ad laborerium in quo laborant. Et siquis contrafecerit, puniatur a soldis viginti usque in lib [ras] vigintiquinque inspecta qualitate criminis et persone et quilibet teneatur nobis accusare; medie- tas cuius banni sit accusantis et alia Pisani comunis. Et preco- niçari faciemus per civitatem. Et non patiemur neque permcte- mus quod aliquis predictorum magistrorum relinquat aliquod opus ab eo inceptum donec completum non fuerit pro faciendo aliud opus vel alia causa, dum modo ille, in cuius opere labora- ret, vellet ipsum tenere ad predictum opus et solveret ei id quod de iure solvere ei tenetur. Et etiam non patiemur neque consentiemus quod aliquis ipsorum magistrorum inhibeat vel vetet alicui magistro volenti laborare in domo vel in alio opere alicuius de civitate vel districtu Pisano aliqua occasione vel causa; possit tamen dictus magister contra quemcumque Pisanum agere iure ordinario de his que diceret se habere reci- pere ab aliquo predictorum, coram iudice assessore Pisane civi- tatis. Et siquem magistrum invenerimus contra predicta vel ali- quod predictorum facere vel fecisse, puniemus et condempna- bimus eum a soldis centum usque in lib [ras] vigintiquinque. 4.30. XXX. De operario fundaci Portus.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod infra mensem ab introitu nostri regiminis eligi faciemus unum bonum et lega- lem operarium, si electus non est, super refaciendo et faciendo fieri fundacum de Portu Pisano et turrim novam de Formice et pontem dicti Portus et alia pertinentia ad utilitatem dicti Portus, ad que facienda et ordinanda mictemus consules ordi- nis maris, sapientes viros eligendos ab antianis predictis, qui provideant et in scriptis redigant quid fieri debeat et qualiter et in quem modum super predictis et circa predicta et quid primo fieri debeat. Et prout ordinaverint, fieri faciemus, ita quod potestates et capitanei et antiani teneantur singulis duobus mensibus dare vel dari facere dicto operario pro predictis faciendis lib [ras] ducentas denariorum de bonis Pisani comu- nis. Et hoc capitulum sit precisum. 4.31. XXXI. De cerbulacteriis.
Compellemus cerbulacterios et iurare faciemus artem eorum facere Pisis ubi nunc morantur, ita quod nullam putredi- nem proiciant in dictum aqueductum et foveas aut locis cir- cumstantibus. Et quotiens contra predicta fecerint, puniemus et condempnabimus quemlibet eorum in lib [ris] decem dena- riorum. 4.32. XXXII. De emptoribus Montis Novi, Baratuli et Orgogliosi ne faciant interdictum.
Et iuramus nos potestates et capitanei quod compellemus emptores introituum castrorum Montis Novi, Baratuli et Orgo- liosi quod nullum interdictum faciant vel ordinamentum seu venditionem per quam vel quod in dictis villis ipsis castris suppositis vel aliqua earum Pisani et Sardi in eis et qualibet earum libere mercationem eorum facere non possint, tam in emendo quam vendendo et extrahendo et mictendo et portan- do. Et si contra invenerimus aliquem facientem, puniemus et condempnabimus cum qualibet vice in lib [ris] centum denario- rum. Et hoc micti faciemus in brevi castellanorum Castelli de Castro, qui predicta fieri et observari facere teneantur et debeant. Et hoc preconiçari faciemus in Castello Castri infra unum mensem ab introitu nostri regiminis. Et etiam castellani teneantur procurare et facere ita quod nullus conspirationem vel pactum faciat de emendo et vendendo mercationes generali- ter in aliqua via vel loco. 4.33. XXXIII. De giptis Sancte Christine.
Cogemus infra tres menses ab introitu nostri regiminis omnes habentes domos iuxta Arnum ex parte Kinthice a domo Gufi de Massa usque ad domum Bandini de Ponte facere ibi gittare tarsos et magnos lapides tantum extra quantum est git- tus et proiectus lapidum heredum condam domini Leuli. Et ibi domum habentes gittum facere a gitto qui est ante domum Gufi usque ad gittum qui est ante domum Bandini de Ponte recta linea. Et idem fiat de gittis a ponte Novo usque ad pontem Veterem a parte Kinthice. Et ab introitu nostri regimi- nis per quatuor menses teneamur nos potestates et capitanei iuramento precise fieri facere unam scalam de lapidibus super ripam Arni ante domum que fuit Tramassi, que domus est posi- ta inter pontem Veterem et sanctum Petrum ad Vincula, expen- sis convicinorum si factum non est. Et eodem modo compellemus habentes domos in pede pontis novi de Spina usque ad carrariam sancti Andree ex parte Kinthice, ita quod fiat recta linea a morella predicti pon- tis ad gittum quod fuit Manuelis; gittos fieri faciemus infra sex menses ab introitu nostri regiminis. Et nos potestates et capitanei per nos vel iudicem curie maleficiorum vel iudicem nobis assidentem teneamur precipere cuilibet persone, que predictos gittos facere tenetur, ipsos gittos facere sub pena que nobis videbitur, precepta scribi facere in actis maleficiorum vel cancellarie et dicta precepta fiant de mense ianuarii, et non parentes exinde condempnare. Quod capitulum sit precisum. Et si hec non fecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] centum denariorum et in tantum possimus et debeamus a nostris modulatoribus modulari et condempnari. Et faciemus aperiri aqueductum sive canale Ponticelli qui est in carraria de Ogna, per quam itur ad Quarantulam in cappella sancti Iohannis Gaitanorum, ita quod aqua inde libere discurrere possit. Hoc addito huic capitulo quod scala lapidea fiat et fieri debeat iuxta Arnum ante classum qui est inter domum here- dum Bonaccursi Bardellonis et consortum et Benencase notarii de Cascina in ea amplitudine qua est ipse classus, ita tamen quod via comunis sit et remaneat expedita quantum remanere debet, ita quod via non impediatur occasione dicte scale. Et hec fiant expensis illorum de contrata, si placuerit maiori parti illorum de contrata, et fiat per capitaneos cappelle sancti Sebastiani de Kinthica vel per alium ab ipsis capitaneis eligen- dum infra tres menses ab introitu nostri regiminis ad expensas hominum et personarum cappelle sancte Christine et sancti Sebastiani de Kinthica. Et super hoc faciendo et fieri facien- do eligantur ab antianis duo sapientes viri, qui faciant fieri pre- dicta secundum quod melius et utilius eis videbitur, tam in opere quam in distributione pecunie inter predictas personas, alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] centum denario- rum. 4.34. XXXIIII. De ponte super silice de Poianis.
Et teneamur quod faciemus fieri duos pontes super silicem de Poianis qui sint de lignamine, videlicet unum iuxta Insulam et alium iuxta caput sive buccam Fovee Nove, in amplitudine necessaria. Et idem faciemus de aliis pontibus qui sunt super dicta strata et indigent refectione et foveas Insule et Novam faciemus cavari et micti usque ad Stagnum, ita quod aqua labi possit in Stagnum per homines qui fecerunt suprascriptam foveam Insule, per totum mensem aprelis vel maii. Et eligatur unus bonus operarius in predictis. Et faciemus reactari viam que venit a cellario Stagni usque ad campos opere sancte Marie, que via dicitur Gualarda, ita quod homines ire possint comode, per illos quibus prestat utilitatem, per altitudinem duarum per- ticarum sine foveis. 4.35. XXXV. De ponendo piantones arborum a porta Pacis usque Ascianum iuxta silicem.
Cogemus omnes homines et personas habentes terram extra portam Pacis, ab ipsa porta usque ad Ascianum ex utra- que parte strate dicte porte, super ripa terrarum, videlicet quemlibet in sua terra habere et ponere plantones arborum et sanicastrorum et untani, dummodo a Vicinaria supra versus Ascianum ponantur plantones sanicastrorum et untanorum et cuilibet contrafacienti tollemus pro pena et bando lib [ras] decem denariorum Pisanorum. Et de predictis complendis et exequendis teneatur operarius generalis stratarum, prout et sicut ei melius videbitur expedire. 4.36. XXXVI. De via de Catallo.
Item iuramus quod per totum mensem aprelis vel maii cogemus omnes et singulos de Catallo et de Lecciis, extra civi- tatem commorantes et etiam omnes commorantes usque ad faucem Arni, mictere viam de Catallo a domo Orlandi sp [eci] arii posita in Catallo usque in Arnum, ab utraque parte ipsius vie ubi necesse fuerit, et ipsam viam bene incolmari face- re; quod si non fecerimus, perdamusde feudo nostro lib [ras] vigintiquinque denariorum. 4.37. XXXVII. De non proiciendo putredinem iuxta muros.
Et faciemus bandiri et preconiçari ad postulationem opera- rii sancte Marie maioris ecclesie Pisane civitatis, ut nullus proi- ciat vel proici faciat aut poni aliquam putredinem vel evacuatio- nem cloace inter muros Pisane civitatis vel iuxta muros Pisane civitatis a porta Leonis usque ad portam Sancti Stephani neque aliqua alia parte Pisane civitatis, salvo quod in aquam fluminis Arni tantum et cuique contrafacienti tollemus pro pena quali- bet vice soldos centum denariorum Pisanorum. 4.38. XXXVIII. De hominibus Sancti Petri ad Gradus et de Vectula.
Et teneamur nos suprascripti potestates et capitanei quod non patiemur neque permictemus quod homines et per- sone cappellarum sancti Petri ad Gradus et sancti Martini de Vettula teneantur nec cogi possint ad emendandum aliqua da [n] na seu ad solvendum aliquam condempnationem de ali- quo maleficio que et quod commicteretur apud faucem Arni in tumulo et partibus Stagni. 4.39. XXXVIIII. De pueris et bestiis smarritis.
Item teneamur quod infra octo dies eligi faciemus unum bonum et ydoneum virum per antianos Pisani populi cui duci et consignari debeant omnes pueri et bestie et alie res qui et que smarriti et smarrite erunt ab aliquo, cui provideatur de bonis Pisani comunis sicut videbitur antianis. Et quod omnes qui predictos pueros et bestias et res invenerint, reducere et consignare debeant suprascripto bono viro eodem die quo pre- dicta invenerint sub pena arbitrio potestatum et capitaneorum cuique tollenda. Et predicta nos potestates et capitanei preco- niçari faciemus publice per civitatem Pisanam per totum mensem ianuarii. 4.40. XL. De turri construenda in Portu Faliçie.
Item teneamur quod de mense iunii vel iulii cogemus comune de Plumbino facere et hedificare in Portu Faliçie de Plumbino in loco de quo videbitur ipsi comuni pro defensione dicti portus unam turrim altam super aquam duabus perticis et amplam ex utraque parte dicte turris una pertica et media adminus de bonis comunis Plumbini, ita quod postquam ipsa turris fuerit completa ad annos tres proximos venturos quelibet navis soldos quinque et quodlibet lignum copertum, quod non sit navis, soldos duos et quodlibet aliud lignum discopertum soldum unum denariorum, que et quod ipsum portum intraret, pro dicto opere solvere teneatur. Et de predictis castellanus Plumbini sub pena sui feudi similiter teneatur. Et quod predic- ta exatio fiat et fieri possit a quolibet ligno bis tantum in anno usque ad triennium a die incepti operis et abinde sursum solvat comune de Plumbino ita quod compleatur. 4.41. XLI. De via qua itur a Perlascio ad Burgum Novum.
Et teneamur quod infra quatuor menses ab introitu nostri regiminis faciemus compleri et actari viam qua itur a porta de Perlascio usque ad Burgum Novum, quam incipit Rubertinus Dragus, fieri facere et inghiaiari facere sicut incepta est. 4.42. XLII. De pontibus faciendis super fosso Rinonichi.
Item teneamur quod infra sex menses ab introitu nostri regiminis faciemus fieri super fosso Rinonichi a via de Celaia- no ad Hospitalectum fieri, construi et edificari quatuor pon- tes, videlicet unum a via de Quarto et unum alium ad viam de Titignano, alium ad viam de Oratorio et alium ad viam de Fasciano, per quos pontes homines et bestie et currus ire et redire et duci libere et expedite possint. Quos pontes fieri facie- mus per homines villarum et comunium qui ipsis pontibus utuntur et ipsorum hominum sumptibus et expensis. Aggerem vero dicti fossi ab uno capite usque ad aliud expeditum, quatenus dictum fossum durat, esse faciemus et laborari non permictemus et faciemus purgari et mundari dic- tum fossum, ita quod libere aqua possit labi et discurrere. Et hec fiant per alios qui sunt consueti facere. Et predicta fiant et completa sint per totum mensem augusti. Et de his etiam capi- tanei Vallis Arni teneantur. 4.43. XLIII. De logiis, gittis, tectis, banchis et aliis obstaculis que sunt supra ripam Arni.
Teneamur nos potestates et capitanei per totum mensem maii proximum facere et fieri facere consilium maius Pisane civitatis et ipsi consilio per titulum ibi ponendum referre et exponere qualiter iuxta ripam Arni et super ipsa ripa Arni ex utraque parte in civitate Pisana in qua pluribus locis et ultra tres perticas computandas a murellis domorum, ubi columpne non sunt, et ab ipsis columpnis, ubi columpne sunt, logie et gitti, tecta et bancha et edificia seu obstacula constructe et con- structa sint et teneantur et aliqua de predictis locantur et con- ducantur et ministeria et exercitia ibi fiunt et infra ipsas tres perticas, tende et tecta, scale, gronde et pertice et alia obstacula tenentur et habentur, ex quibus impedimenta fiunt et scandala nasci possunt et civitas deturpari potest; et a consilio ipso per ipsum titulum petere quid super predictis et circa predicta pro honore et utilitate Pisane civitatis ipsi consilio videatur facien- dum et, secundum quod ipsi consilio placuerit, ita faciemus et observabimus et executioni mandabimus. Salvo tamen quod antianis Pisani populi vel sapientibus viris ab ipsis eligendis nulla bailia vel provisio super predictis a dicto consilio dari vel commicti possit; cui consilio interesse non patiemur aliquem ad quem predicta vel aliquod de predictis spectet vel expectent seu pertineat. Et hoc capitulum et omnia in hoc capitulo com- prehensa sint precisa, ita quod per aliquod consilium tolli non possint vel eis in aliquo derogari. 4.44. XLIIII. De fosso Pisane civitatis.
Faciemus consilium Pisane civitatis et ipsi consilio refere- mus de cavando et mictendo fossum Pisane civitatis a turri muri civitatis que est in cantone de Piaggiis usque ad portam sancti Çenonis et fossum civitatis ex parte Kinthice, cum in ipsis fossis multa putredo sit, ex qua nocimentum plurimum resultat et sicut ipsi consilio placuerit ita inde faciemus. 4.45. XLV. De gictis lapideis et aldiis faciendis in Valle Arni.
Et teneamur nos potestates et capitanei infra mensem ab introitu nostri regiminis facere per potestates et capitaneos et antianos eligi tres bonos et legales viros de iuratis in populo operarios, qui iuramento teneantur diligenter perquirere et investigare per totam Vallem Arni ubi et in quo loco necessa- rium et oportunum est fieri facere gittos de lapidibus et aldios et eo modo quo ipsi providerint, fiat et executioni mandetur; qui etiam providere debeant per quos et quorum expensis pre- dicta fieri debeant, ita quod per illos, quibus utilitatem pre- stant, predicta fiant et banna illis quibus eis videbitur possint imponere. Nos potestates et capitanei predicta banna exigere teneamur et fiat et factum sit quod per eos fuerit provisum per totum mensem augusti. Et si predicta non fecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] quinquaginta denariorum et in tantum possimus et debeamus modulari et condempnari. Et sit preci- sum et precise servetur. 4.46. XLVI. De castro Rinonichi faciendo et operario ibi eligendo.Et teneamur nos potestates et capitanei sine aliquo intellec- tu nobis dato vel dando eligi facere infra mensem ab introitu nostri regiminis unum bonum et legalem virum in operarium castri de Rinonichi, cuius officium duret et durare debeat per unum annum, cuius salarium sit ad provisionem antianorum. Ita tamen quod pro eo tantum, quod fecerit laborari, debeat habere seu percipere salarium; qui teneatur fieri face- re dictum castrum quantum poterit. Et teneamur nos potestates et capitanei et antiani qui pro tempore erimus iuramento preci- se dicto operario dari facere in quolibet antianatu de quibu- scumque bonis Pisani comunis lib [ras] ducentas denariorum Pisanorum, qui expendi et erogari seu converti debeant in opere dicti castri. Et si predicta non fecerimus et non observa- verimus aut si contra ea vel aliquod eorum fecerimus nos pote- states et capitanei, perdamus de feudo nostro lib [ras] ducentas denariorum et in tantum possimus a nostris modulatoribus modulari et condempnari. Et hoc capitulum sit precisum et precise servetur. 4.47. XLVII. De aggere fieri faciendo in comuni Fagiani.Et teneamur nos potestates et capitanei quod faciemus fieri unum aggerem in comuni Fasciani ante carrariam Fasciani, in loco ubi magis videbitur expedire, pro defensione fluminis Arni ad expensas comunis de Fasciano et civium habentium terras et possessiones in dicto comuni de Fagiano infra sex menses ab introitu nostri regiminis, per operarium eligendum super his vel operarium generalem. 4.48. XLVIII. De eligendo operarium super faciendo fieri iactum in pleberio Sancti Laurentii Vallis Arni.
Et teneamur nos potestates et capitanei infra mensem ab introitu nostri regiminis facere per potestates et capitaneos et antianos populi eligi unum bonum et legalem virum operarium, qui iurare teneatur diligenter perquirere et investigare per totum pleberium Sancti Laurentii Vallis Arni ubi et in quo loco necessarium et oportunum est fieri facere iactus de lapidibus et aliis, et sicut inde ipse providerit, fiat et executioni mandetur, et unum notarium cum eo qui etiam providere teneatur et debeat per quos et quorum expensis predicta debeant fieri et compleri, ita quod per illos, quibus utilitatem prestat et de quibus predic- to sapienti videbitur, predicta fiant et compleantur usque ad Kalendas septembris proximi venturi, compellendo nostris viri- bus et Pisani comunis predictos omnes ad faciendum predicta et imponendo penas et banna et condempnationes faciendo et poni et fieri faciendo a suprascripto sapiente omnibus et singu- lis et de omnibus et singulis predictis non facientibus et non observantibus predicta; quas penas et banna et condempnatio- nes nos potestates et capitanei exigere teneamur cum effectu. Et si predicta nos potestates et capitanei non fecerimus et non observaverimus et fieri et observari non fecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] quinquaginta denariorum et in tantum possimus et debeamus modulari et condempnari. Et hoc capi- tulum sit precisum et precise servetur. 4.49. XLVIIII. De faciendo forum ad Sanctum Laurentium in Piassa.Et patiemur et permictemus nos potestates et capitanei quod fiat et fieri possit forum publicum sive mercatum apud Sanctum Laurentium in Piassa semel in mense, videlicet prima dominica cuiusque mensis, et forum annuale sit in festo Sancti Laurentii mensis augusti; quod annuale forum duret et durare possit per octo dies. Et quod Pisanorum potestates et capitanei ad petitionem cuiusque petentis facere preconiçari teneantur infra quindecim dies ab introitu sui regiminis. Et etiam ad alia fora Pisani districtus si petitum fuerit ad expensas petentis. Et iudex assidens potestatibus et capitaneis teneatur requiri facere sindicos omnes infrascriptorum comunium, videlicet Castri Anselmi cum Sancto Laurentio in Piassa, Cognani, Abbatie Sanctorum Apostolorum, Nubule, Vallignani, Colugnuli, Parrane, Postignani, Sancti Reguli, Farneti, Collis Salvecti, Vicarelli, ut infra breve tempus ab eo statuendum coram eo comparere debeant et teneantur et debeant dare et prestare ydoneam cautionem de faciendo venientes et redeuntes a dicto foro incolumes et securos in personis et rebus in eorum confini- bus. 4.50. L. De ponte Sancti Petri ad Castellum et Sancti Martini de Pergula.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod faciemus fieri per operarium generalem silicum, aqueductuum Pisani distric- tus pontem qui est inter confines Sancti Petri ad Castellum et Sancti Martini de Pergula in loco in quo esse consue- vit ad expensas civium et foretaneorum quibus prestat utilita- tem; que expense dividantur per ipsum operarium inter illos quibus prestat utilitatem secundum quod ei videbitur. Et si pre- dictus operarius predicta non fecerit possit puniri et condem- pnari a nobis potestatibus et capitaneis in lib [ris] decem dena- riorum. 4.51. LI. De ponte Ceuli et Sancti Iohannis de Vena fieri faciendo.Et faciemus fieri nos potestates et capitanei pontem qui est inter villam de Ceuli et Sanctum Iohannem de Vena secus Arnum per homines Sancti Iohannis de Vena et Ceuli, ita quod sit dictus pons amplus aminus pedibus tribus mensuratoriis, ita quod homines et bestie inde libere transire possint et preci- piemus predicto operario ut infra quatuor menses ab introitu nostri regiminis predictum pontem fieri faciat per predictos homines ad penam lib [rarum] decem denariorum ei auferen- dam. 4.52. LII. De via Pontis Sacci.
Et teneamur infra quatuor menses ab introitu nostri regi- minis facere fieri et inghiaiari viam unam, que incipit a strata qua itur ad Pontem Sacci et vadat usque ad plebem Triani per Sanctam Luciam ad Perignanum, ad provisionem potestatum et capitaneorum et antianorum populi vel sapientium virorum ab eis eligendorum. Et unum pontem supra Sannonem extra Perignanum versus Trianam et unum pontem in comuni Triane iuxta plebem. Et unum pontem in via per quam itur Lari super foveam que est a pede poderis dicti Amiralii. Et hec fiant per homines ac comunia capitanearum Collinarum de subtus et Travalde, Appiani et aliarum terrarum. 4.53. LIII. De via qua itur per viam de Campo inghiaianda.
Et teneamur per totum mensem februarii viam sive sili- cem, qua itur per viam de Campo et incipit ab ecclesia sive iuxta ecclesiam sancti Iusti ad Puteum et finitur ad aldium quod est inter Campum et Capronam, reactari et inghiaiari suf- ficienter a loco dicte ecclesie usque ad dictum aldium expensis hominum et personarum ville de Campo. Et quod predicta facere teneatur et debeat operarius generalis viarum et silicum Pisani comunis. 4.54. LIIII. De ponte supra aquam dictam Insulam et paludem extra Meletrum et fossam iuxta Volparium faciendo.Et teneamur per totum mensem maii facere fieri quemdam pontem de lignamine supra aquam que dicitur Isula in confini- bus Valtriani, expensis illorum quibus dictus pons prestat utili- tatem, et alium pontem supra paludem extra Meletrum versus Lecciam, expensis illorum quibus dictus pons prestat utilita- tem, et unum pontem super fossam iuxta Volparium per viam qua itur Lari. 4.55. LV. De via Grumulensi aperienda.
Et teneamur facere fieri aperiri viam Grumulensem posi- tam in confinibus Sancti Laurentii de Curtibus in loco dicto Via de Prata, per quam viam de Prata itur ad silicem Pisanam, ita quod habeat caput ad stratam publicam comunis; que via est iuxta Nugularium sive Dogariam et sit in ea amplitudine que est alia via. Et terram illorum per quam debet fieri illa via cava- tur. Et illi quorum est terra teneantur et debeant iusto et comu- ni pretio eam vendere. Et predicta fieri faciemus infra men- sem per operarium generalem viarum vel alium expensis illo- rum quibus dicta via facienda prestat utilitatem, videlicet expensis hominum et comunium Sancti Laurentii de Curtibus et Sancti Filipi de Curtibus, Grumuli, Girilliani, Sambre, Sambrecte, Pectori, Gelli et Visignani secundum formam eorum partitus. 4.56. LVI. De condempnando tutores et curatores ex pecunia minorum ab eis infructuosa retenta.
Pro comuni utilitate statuimus ut quilibet qui fuit vel est aut erit tutor seu curator alicuius minoris, cuius pecunia aut res mobiles vel se moventes in pecunia convertende ad manus seu potestatem ipsius tutoris vel curatoris pervenit hactenus seu perveniret in futurum, et pro qua pecunia vel eius occasione ipse tutor vel curator vel eius heredes seu bona pro eo quod ipsam pecuniam infructuosam tenuit vel teneret in posterum ipse vel eius heredes seu bona que sunt vel fuerunt, condempnari debeat vel debeant ei cuius fuit vel erit tutor vel curator vel eius heredi secundum formam Pisani constituti posi- ti sub rubrica "Qualiter pecunia minorum fenerari possit" et cetera, quo cavetur ut quicumque tutor vel curator deinceps fuerit, qui in numerata pecunia seu rebus mobilibus aut se moventibus in pecunia convertendis aut in omnibus talia conti- nentibus lib [rarum] viginti vel plurium habuerunt quantitatem vel extimationem, inventarium a se de bonis illius confectum infra octo dies ex quo fuerit consummatum iudici curie osten- dat. Et quicquid sibi de iam dictis bonis pupillorum vel quo- rumlibet sub cura agentium pro utilitate a iudice iniunctum fuerit, fideliter faciant et observent. Quod si predicta tutor vel curator non fecerit et non observaverit, teneatur tutor et cura- tor minori in tanta quantitate nomine interesse eiusdem pecu- nie quam infructuosam retinuit quantum de terra exiret vel exire potuisset. Et si pecunia minoris in emptiones prediorum esse conversa, ita quod de quibuslibet decem lib [ris] denario- rum presummatur haberi potuisse stariorum unum terre et de quo starioro presummatur posse percipi annuatim starium unum grani nomine interesse. Et quod capitulum constituti - incipit "Quoniam superioris constituti occasione" et cetera - pro quolibet centenario pecunie, quam infructuosam ut dic- tum est tenuit vel teneret, teneatur. Et condempnari possit pro singulo anno nomine interesse usque in lib [ras] sex denario- rum tantum et non in plus, non obstante predicto capitulo constituti vel alio capitulo brevis vel constituti; quod capitu- lum locum habeat in preteritis nondum finitis, pendentibus et futuris. 4.57. LVII. De via qua itur ad Portum Pisanum reactanda.Et teneamur nos potestates et capitanei facere refici et reac- tari viam qua itur ad Portum Pisanum, videlicet a porta Furum civitatis Pisane usque ad carrariam primam que est ultra eccle- siam sancti Iohannis Gaitanorum recta linea iuxta ripam Arni, et gictos omnes existentes in dicta via necessarios, per homines et personas ibidem habentes bona. Et predicta fiant ad voluntatem dominorum potestatum et capitaneorum et eorum expensis. 4.58. LVIII. De via qua itur ad monasterium sancti Bernardi reactanda.
Et teneamur nos potestates et capitanei facere fieri et reac- tari et inghiaiari viam que vadit ad monasterium sancti Bernardi per homines et personas cappelle sancti Iohannis Gaitanorum et per homines cappelle sancti Petri ad Gradus expensis eorum, per operarium eligendum a dominis potestatibus et capitaneis et antianis super his per totum mensem aprelis proximum. 4.59. LVIIII. De via ab ecclesia sancte Marie de Montalto usque ad villam de Galliano reactanda.
Et teneamur nos potestates et capitanei facere refici et reac- tari viam sive stratam ab ecclesia sancte Marie de Montalto usque ad villam de Galliano comunis Tremuleti, plebatus Tripalli, per operarium eligendum super his ab hominibus et personis quibus prestat utilitatem. 4.60. LX. De via dicta Via Nova post ecclesiam sancti Martini de Pergula non aperienda.
Et non patiemur neque permictemus aperiri locum dictum Via Nova positum retro ecclesiam sancti Martini de Pergula - qui tenet caput ad stratam, aliud in via publica, latera ambo in terra suprascripte ecclesie sancti Martini - nisi ea die qua vadunt letanie tantum sicut consuevit olim sub pena et banno lib [rarum] quinquaginta denariorum pro quolibet contrafacien- te tollenda.
Salvo et intellecto expressim in predictis omnibus et singu- lis predictorum quod ubicumque supra in superioribus capitu- lis, a capite huius brevis usque ad finem vel in quocumque eorum parte continetur nos potestates et capitaneos et antianos populi sive alios aliquid facere vel fieri facere, debere seu provi- dere, quod nos soli ea facere possimus et nobis solis tantum intelligatur et sit faciendi et exequendi attributa et con- cessa potestas per inde ac si nobis solis tantum foret conces- sum, si soli nos facere et exequi voluerimus. Et omnia suprascripta et singula predictorum nos Ugolinus comes de Donnoratico, dominus sexte partis regni Kallaretani et Ugolinus vicecomes, iudex Gallurensis et tertie partis regni Kallaretani dominus. 4.61. LXI. De voitinis civitatis murandis.
Et quod omnia voitina que sunt in civitate Pisana iuxta vias publicas murari debeant a dominis ipsorum voitinorum in altitudine unius medie pertice, ita etiam quod putredines et spassatumina que in eis proiciuntur non discurrant in vias publicas. Et preconiçetur infra octo dies a publicatione huius brevis. Et ab inde ad quindecim dies ipsi domini ipsorum voiti- norum ad hoc compellantur viribus comunis, ita quod non intelligatur per predicta quod aliqua via publica claudi vel murari debeat. 4.62. LXII. De fovea mictenda que vocatur Camucthi.
Et quod per homines quibus prestat utilitatem mictatur et amplietur fovea vocata Camucthi, videlicet a Bocca Arni usque ad Fractam. Et quod super predictis sic facendo eligi debeant per comune de Vico et comune Blentine duo operarii, scilicet unus de Vico et alius de Blentina; qui operarii iuramento et ad certam penam teneantur et debeant predictam foveam micti, cavari et ampliari facere per totum mensem mai et partiri et dividere et distribuere inter illos quibus dicta fovea prestat comodum et utilitatem et prout equum et iustum fuerit; que fovea sit ampla in bocca pertica una et in fundo pedibus tribus. Quod capitulum nos suprascripti potestates et capitanei iura- mento teneamur fieri facere et observari, cum predicta cedant et pertineant ad magnam et evidentem utilitatem omnium habentium terras et possessiones in dicto plano. 4.63. LXIII. De data a carceratis non exigenda.
Quoniam afflicto afflictio non debet addi et quia Ianue car- cerati et alibi pro comuni Pisano diversis expensis et laboribus aggravantur, iuramus nos suprascripti Pisanorum potestates et capitanei Pisani populi nullam datam vel prestantiam vel aliam quamcumque exationem sive impositionem facere, exigere vel exigi facere aut permicti a predictis carceratis vel eorum filiis in eorum potestate existentibus vel eorum familiis sive de eorum bonis quamdiu steterint in ipsis carceribus pro comuni Pisano, sed ipsos et eorum filios suprascriptos et familias eorum et eorum bona in predictis et a predictis immunes et liberos con- servare. Hoc intellecto et expressim dicto quod sit in electione cuiusque, cuius interest vel intererit, an velit uti hoc capitulo an consiliis aut ordinamentis vel provisionibus factis occasione datarum non solvendarum a carceratis vel eorum patribus, filiis, germanis, nepotibus aut aliis personis in favorem predictorum vel aliarum personarum. 4.64. LXIIII. De solvendo salarium consulibus ordinis maris et aliis.
Nos suprascripti potestates et capitanei Pisani populi vin- culo iuramenti teneamur et debeamus breve curie ordinis maris in omnibus observare et exceutioni mandari facere, non obstan- te aliquo capitulo brevis vel constituti. Et quod, si feuda seu salaria predictorum consulum iudicum et notariorum et nuntio- rum curie maris Pisane civitatis, qui nunc sunt et in antea erunt, non haberent de diricturis proveniendis et habendis in supra- scripta curia secundum consuetudinem suprascripte curie seu de decathia ut moris est, quod camerarii Pisani comunis vel unus eorum de bonis Pisani comunis dicta salaria eis et cuique eorum dare et solvere possint et debeant et quilibet eorum pos- sit et debeat absque aliqua provisione seu precepto facienda vel faciendo predictis camerariis per potestates seu antianos Pisani populi seu aliquos ipsorum, non obstante aliquo capitulo brevis Pisani comunis vel populi aut constituto aliquo. 4.65. LXV. De faciendo fieri et reactari pontem de Ceuli Pedemontis.
Et iuramus nos suprascripti potestates et capitanei facere fieri et reactari quam citius comode poterimus pontem de Ceuli Pedemontis bene et sufficienter et in congruenti fortitudine et amplitudine; per quem pontem itur versus Sanctum Iohannem de Vena et reditur versus Capronam, qui fiat ut dictum est ad expensas terrarum circustantium et aliarum, de quibus supra- scriptis potestatibus et capitaneis videbitur et super hoc eliga- tur unus bonus et legalis operarius de Sancto Iohanne de Vena vel aliunde ad voluntatem suprascriptorum potestatum, si eis videbitur. 4.66. LXVI. De strata a Sancto Marco versus Putignanum facienda.
Item iuramus fieri facere stratam sive silicem Sancti Marci de Guatholungo, per quam itur versus Putignanum, actari, inghiaiari et althari usque ad Putignanum in ea altitudine maio- ri qua est ipsa siricis et strata prope et iusta hospitale sancti Iuliani ad expensas illarum partium, de quibus videbitur supra- scriptis dominis potestatibus et capitaneis vel quibus commise- rint et hec fiant si dictis dominis videbitur. 4.67. LXVII. De faciendo reduci homines in terris destructis unde exiverunt de districtu Pisano.
Et iuramento teneamur nos suprascripti potestates et ca- pitanei infra mensem proximum computandum a die publica- tionis huius brevis eligere octo bonos et sapientes homines super videndo et modum inveniendo, quod gentes et persone terrarum Pisani districtus revertantur in terras et comunia que non habitantur et de quibus exiverunt et maxime de terra et comuni sive castro de Montanino et castro de Melis et de concedendo ipsis personis immunitatem per modum et formam et tempus de quibus eisdem sapientibus videbitur. 4.68. LXVIII. De operario eligendo de via Sancti Petri ad Gradus.
Et teneamur nos suprascripti potestates et capitanei iura- mento, infra octo dies computandos a die publicationis huius brevis, eligere unum bonum et legalem operarium et bene expertum super faciendo actari et reactari sive fieri viam Sancti Petri ad Gradus ut necesse est; et qui operarius in predictis faciendis cotidie sit solicitus et cui operario iuramento supra- scripti potestates et capitanei et antiani teneantur precise in quolibet antianatu dare lib [ras] sexaginta expendendas et ero- gandas in dicta via actanda et reactanda ut dictum est. 4.69. LXVIIII. De pannis mortuorum debitis hospitali novo Misericordie.
Volentes pro honore Romane sedis et Pisani comunis et pro utilitate animarum defunctorum omnium, qui in civitate Pisana decederent et sepellirentur hospitali novo Misericordie Pisane, quod pape Alexandri dicitur ad Romanam ecclesiam nullo medio pertinenti, salubriter providere, statuimus et ordinamus quod omnia vestimenta, calciamenta et ornamenta predictorum defunctorum, cum quibus ad foveam portarentur, decetero ad quamcumque ecclesiam seu locum venerabilem portarentur sint et esse debeant predicti hospitalis et ipsi den- tur et dari debeant pro salute et remedio animarum predicto- rum defunctorum, predictis locum se non habentibus in illis qui sepelliuntur apud locum fratrum Minorum et Predicatorum et Heremitarum. Et predicta locum non habeant in defunctis qui aliter de predictis in suis ultimis disponerent. 4.70. LXX. De sindico hospitalis novi Misericordie in causis sine pignere admictendo.Item statuimus et ordinamus quod sindicus hospitalis pre- dicti in omnibus causis ipsius hospitalis et etiam pro quibusli- bet sententiis recipiendis in curiis civitatis Pisane sine aliquo pignere admictatur et aliquod pignus dare non cogatur. Sed iudices omnes civitatis Pisane in causis hospitalis predicti acsi pignus datum esset procedant et sententias, contumacias et dif- finitivas, ferant non obstante aliquo capitulo brevis Pisani comunis seu constituti Pisani superius vel inferius scripto et maxime non obstante primo capitulo Pisani constituti legis, quod incipit "Cum actor" et cetera, ubi dicit "et dato pignere duodecim denariorum per lib [ras] arbitrio iudicis vel previso- ris" et cetera. Item iuramus facere fieri quam citius comode poterimus impleri bocchalia et actari pontes bene et sufficienter ab Hospitalecto usque Vicarellum ad expensas illarum persona- rum de quibus suprascriptis dominis videbitur sive illis quibus commiserint et hec fiant si eis videbitur. 4.71. LXXI. De via de Poianis.
Item iuramus non permictere aliquam personam cavare terram a via de Arno per quam itur versus sanctum Michaelem Discalciatorum usque ad tegulariam Rossi de Tegularia et non permictere poni sucum sive putredinem in illis partibus, videlicet a terra Realis Malpilii et consortum, que est ibi prope, usque ad portam de Plagiis, ad penam soldorum sexaginta.
pro quolibet contrafaciente qualibet vice et hec fiant si videbi- tur suprascriptis dominis. 4.72. LXXII. De festo sancti Savini.
Et pro reverentia beati sancti Savini et honore dicti loci volumus nos suprascripti potestates et capitanei quod, quando pulsaretur ibi ad sturmum, homines pleberii sancti Laurentii de Curtibus et illius contrate possint et eis liceat trahere et ire ad ipsum locum sancti Savini et ibi stare pro defensione dicti loci et inde redire cum quibuscumque armis, absque aliqua pena et banno de ipsa tratione et de ipsis armis. 5. RUBRICE BREVIS POPULI ET COMPAGNIARUM PISANI COMUNIS. I De manutenendo honores compagniarum. II De requisitione facta a capitaneis et antianis. III De recepiendo officia societatum et puniendo turbantem vel impedientem officium et iurisdi- tionem pot [estatum] et capit [aneorum] . IIII De stipendiariis et equis non tenendis ad stipen- dia comunis. V De iudice populi eligendo. VI De modulando et condempnando administran- tes bona comunis. VII De iudice et notario populi. VIII De his qui non possunt recipi in societatibus. VIIII De dando turrim vel domum. X De non consentiendo quod compagnie dissol- vantur. XI De non arengando contra bonum statum civita- tis et compagniarum. XII De dando capitaneis et antianis consilium peti- tum. XIII De credentiis tenendis. XIIII De preceptis servandis. XV De trahendo ad rumorem. XVI De capitaneis, consiliariis, gonfaloneriis societa tum populi eligendis. XVII De non tractando avere comunis. XVIII De denuntiando potestatibus gravia maleficia. XVIIII De non mictendo ad consilium factum proprium alicuius antianorum.
XX De non faciendo absolutiones capitulorum. XXI De nominibus in litteris et provisionibus appo- nendis. XXII De generali bailia non recipienda. XXIII De non faciendo provisionem presente postulan- te. XXIIII De officialibus non eligendis ab antianis. XXV De non faciendo provisionem que non possit expediri tempore facientium. XXVI De capitaneo Plumbini eligendo. XXVII De tersana. XXVIII De eligendo mille de populo. XXVIIII De ponte Spine et ponte Veteri. XXX De non permictendo nobiles emere domum vel terram infra confines pontis de Spina. XXXI De confinibus pontis suprascripti. XXXII De turribus murorum. XXXIII De non intromictendo de causis civilibus. XXXIIII De capitulis non rumpendis. XXXV De non eundo coram pot [estatibus] et ca- pit [aneis] sine parabola et licentia sociorum. XXXVI De non revocando que facta fuerint per antia- nos. XXXVII De non faciendo provisionem contra formam brevis. XXXVIII De petrellis. XXXVIIII De non concedendo ambaxiatorem pro facto proprio alicuius ad expensas comunis. XL De antianis ne surgant in consilio pro consulen- do. XLI De addito et diminuto.
XLII De manutenendo iura comunis et societatum. XLIII De custodiendo populum. XLIIII De salvando societates. XLV De non permictendo fieri coadunationem. XLVI De consiliis et mille. XLVII De exponendo veritatem in consilio pro quo fit consilium. XLVIII De non faciendo consilium vel parlamentum sine voluntate suprascriptorum pot [estatum] et capit [aneorum] et antianorum. XLVIIII De faciendo et cognoscendo que facere possum ex forma brevis vel officio. L De mandando executioni provisiones. LI De puniendo maleficia que fiunt in palatio po- puli. LII De electione antianorum. LIII De consilio minori antianorum. LIIII De non appellando a sententiis modulatorum. LV De non appellando a sententiis condempnato- riis. LVI De ponendo duos ex antianis pro satisfaciendo gentibus. LVII De mora antianorum in palatio populi. LVIII De petitionibus reiectis. LVIIII De puniendo antianos recipientes munera. LX De offendentibus antianos. LXI De concedendo sergentes armatos. LXII De non advocando pro nobilibus offendentibus antianos vel eorum notarios. LXIII De brevaiolis et consiliariis recipientibus pecu- niam.
LXIIII De extimo. LXV De offendentibus populares euntes vel redeun- tes ad consilium. LXVI De non acquirendo prestantiam. LXVII De non iurantibus in societatibus. LXVIII De condempnationibus exigendis. LXVIIII De non permictendo antianos eligi ad officia. LXX De palatio populi. LXXI De trahente ad rumorem. LXXII De duodecim eligendis. LXXIII De donno Mariano. LXXIIII De exactione magni pretii officialium domini archiepiscopi. LXXV De non eligendo consanguineum antianorum seu electorum ad officia. LXXVI De modo servando in officialibus extraordinariis eligendis. LXXVII De officiis extraordinariis. LXXVIII De non recipiendo consilium contra capitula loquentia de notariis. LXXVIIII De non permictendo cancellarios nec notarios cancellarie nec notarios antianorum interesse electioni notariorum. LXXX De doana salis. LXXXI Brevi legendo. LXXXII De feudo consulum et iudicis ordinis maris. LXXXIII De quadringentis. LXXXIIII De observando conventiones et pacta habita cum rege Karulo. LXXXV De investigando fidelitates et comanda. LXXXVI De non admictendo nobiles in fideiussores.
LXXXVII De non permictendo populares deferre arma depicta de armis nobilium. LXXXVIII De dando securitatem pro masnaderiis et ser- gentibus. LXXXVIIII De fide danda iuramento offensi de populo de offensione sibi facta a nobilibus. LXXXX De non permictendo nobiles emere turrim vel domum vel terram infra confines palatiorum comunis et populi. LXXXXI De inveniendo modulatores antianorum. LXXXXII De iuramentis populi prestandis ab hominibus comitatus. LXXXXIII De capitaneis partium prohibendis. LXXXXIIII De faciendo fieri consilium in quolibet antianatu et permictendo quemlibet arengare quod volue- rit. LXXXXV De antianis quod non vadant ad potestatem ut non procedat super maleficiis. LXXXXVI De concordia et pace inter populares. LXXXXVII De faciendo inquisitionem super partibus silicis de Poianis, fosso Vallis Arni, Rinonichi et Liburne factis. LXXXXVIII De opere Vallivetri. LXXXXVIIII De camerario et notario populi. C De faciendo consignari capitaneo brevia ar- tium et ipsas non permictendo habere brevia nec capitaneos vel rectores. CI De novis societatibus. CII De fraternitatibus. CIII De clavi brevium. 6. Breve populi et compagniarum Pisani comunis.6.1. I. De manutenendo honores compagniarum.
In nomine sancte et individuo Trinitatis. Amen. Ad hono rem et gloriam omnipotentis Dei, Patris et Filii et Spiritus Sancti et beate et gloriose Dei genitricis semperque virginis Marie et omnium sanctorum atque honorem Pisane maioris ecclesie sancte Marie aliorumque venerabilium locorum Pisane civitatis et districtus atque honorem Pisani archiepiscopatus nec non capituli maioris ecclesie Pisane civitatis et opere eiusdem ecclesie et ad honorem Pisane civitatis et eius distric- tus et populi Pisane civitatis et districtus et specialiter compa- gniarum novarum et veterum Pisani populi et districtus eiu- sdem et ad honorem et bonum et pacificum statum compa- gniarum totius Pisani populi et districtus et potestatum, capita- neorum, administratorum, gubernatorum Pisani comunis et populi eiusque districtus. Qui sum vel ero in sacramento societatis Pisani populi, civitatis et districtus. Ego capitaneus Pisani populi iuro ad sancta Dei evangelia quod defendam et manutenebo populum Pisanum et defendam et manutenebo et recuperabo honores et iura Pisani populi et universitatis compagniarum [novarum] Pisani populi et districtus et quod dabo auxilium et favorem anthia- nis et compagniis Pisane civitatis et districtus super recupe- randis, manutenendis et defendendis et conservandis honoribus et iuribus Pisane civitatis et districtus et specialiter universitatis compagniarum Pisani populi et districtus contra omnem perso- nam et locum et inde me malitiose non subtraam. Et tenear vin- culo iuramenti infra unum mensem ab introitu mei regiminis iurare facere omnes et singulos populares de civitate Pisana a XVIII annis usque in LXX iuramentum populi et sequimen- tum et obbedientiam mei capitanei et anthianorum Pisani populi. Hoc addito quod nullus recipiatur et admittatur ad pre- standum sacramentum populi qui non sit in extimo in civitate Pisana et datas et prestantias solvat in ea sicut alii Pisani cives. Et quod nullus capitaneus cappelle Pisane civitatis det in scrip- tis aliquem capitaneo Pisani populi vel eius curie pro dicto sacramento populi, qui non solvat datas et prestantias ut supra dicitur. Et si quis contra predictam formam iuraverit, cassetur eius iuramentum et habeat pro non iurato. Et quod capitanei cappellarum qui dederint aliquem in scriptis predicto capitaneo populi contra predictam formam, condempnentur a dicto capi- taneo populi pro quolibet qualibet vice in soldis XX denario- rum Pisanorum suo proprio nomine. Et quod tempore pre- standi sacramenti predicta preconissetur per civitatem Pisanam in locis consuetis. 6.2. II. De requisitione facta a capitaneis et antianis.
Et iuro ego qui sum vel ero in sacramento societatis Pisani populi, civitatis et districtus quod quosiens requisitus fuero per preconem vel aliquo alio modo ex parte capitanei aut anthianorum Pisani populi aut anthianorum tantum ut debeam ire seu convenire cum armis vel sine armis ad aliquem locum pro factis et negotiis Pisani comunis vel Pisani populi aut socie- tatum Pisani populi sive pro manutenendo aliquem de popu- lo et societatibus suprascriptis in sua iustitia et ratione vel ne iniuria ei fiat, illuc ibo et conveniam et morabor faciendo que michi super predictis imponeretur a predicto capitaneo vel anthianis tantum et inde malitiose me non subtraham et quotiens contra fecero possim et debeam puniri et condempna- ri a capitaneo populi pro qualibet vice a soldis viginti usque in lib [ras] centum denariorum, inspecta qualitate criminis et persone. 6.3. III. De recipiendo officia societatum et puniendo turbantem vel impedientem officium et iurisditionem potestatum et capitaneorum.
Si capitaneus vel consiliarius sive vexillifer societatis in qua fuero aut ad quodeumque aliud officium sive factum societatis electus fuero, ipsum officium recipiam, geram et portabo bona fide sine fraude ad bonum et purum intendimen- tum pro comuni Pisano et populo Pisani comunis et compa- gniarum Pisane civitatis et districtus, nisi iusto et evidenti impedimento remanserit vel alterius officialis civitatis Pisane et districtus. Et iuro ego capitaneus Pisani populi ad sancta Dei evangelia sine aliquo intellectu michi dato vel dando quod non patiar neque permictam quod aliquis impediat vel turbet vel impedire aut turbare vel vitiare faciat aut inducat ali- quem qui turbaret vel impediret seu vitiaret officium et iurisdi- tionem potestatis vel nostram capitanei aut antianorum Pisani populi vel alterius cuiuscumque officialium Pisane civita- tis et districtus. Et siquem invenero contrafacientem, puniam eum meo arbitrio in avere et persona et non patiar neque per- mittam quod talis qui contra predicta faceret, habeat aliquod officium vel beneficium Pisani comunis vel populi sed ipse talis privetur et careat in perpetuum omni officio et beneficio et honore et privilegiis et immunitatibus Pisani comunis et populi. Et si haberet officium vel beneficium Pisani comunis vel populi, inde eum expellam et removebo omnino. Et si ego capitaneus Pisani populi predicta non fecero, puniar et con- dempner in libris quingentis denariorum a potestate Pisani comunis qui tunc fuerit; qui potestas eo casu nichilomminus predictum maleficium punire teneatur ad requisittionem anthia- norum qui tunc fuerint ad penam librarum mille denariorum de suo feudo. [...] vel populi sed ipse talis privetur et careat in perpetuum omni beneficio et officio et honore et privilegiis [...] populi et comunis et si haberet officium vel beneficium Pisani comunis [vel populi] [...] ullam [...] vel fieri fecerimus [...] puniemus et condempnabimus nos [...] in avere vel perso- na [...]. Que omnia precise [...] serventur, ita quod [...] vel populi infringi non [...] in totum vel in partem et siquod fient, istud servabimus et non illud et capitanei Pisani populi [...] precise iuramento observare et facere teneantur et si contra fece- rint, perdant de suo feudo lib [ras] quinquaginta denariorum Pisanorum et in tantum possint et debeant a suis modulatoribus modulari et condempnari. Et antiani si contra fecerint punian- tur et condempnentur pro quolibet eorum in lib [ris] ducentis denariorum Pisanorum et de officio antianatus expellantur et in tantum possint et debeant a stuis modulatoribus modulari et con- dempnari. Et si predicti modulatores predictos capitaneos et antianos non modulaverint et condempnaverint, in tantundem dicti modulatores possint et debeant a capitaneis populi modu- lari et condempnari. Simile capitulum est in brevi potestatum. 6.4. V. De stipendiariis et equis non tenendis ad stipendia comunis.Et iuro ego capitaneus ad sancta Dei evangelia quod toto tempore mei regiminis aliquem meum equum non tene- bo nec teneri faciam seu consentiam ad stipendio vel soldos Pisani comunis nec aliquem de familia mea nec potesta- tis Pisani comunis patiar esse stipendiarium Pisani comu- nis. Et idem faciam et observabo et fieri et observari faciam de equis potestatis Pisani comunis, assessorum Pisani comunis et de eorum famliaribus et de equis alte- rius iudicis foretanei officialis Pisani comunis vel populi et eorum et cuiusque eorum familiaribus. Nec aliquis consangui- neus alicuius predictorum durante eorum vel alicuius eorum officio possit esse vel admitti ad stipendio ad equum Pisani comunis et siquis est vel fuerit, cassetur de suprascripto stipen- dio. Et quod nullus de familiaribus alicuius predictorum pos- sit esse berroaius potestatis vel mei capitanei sive marraben- sis antianorum Pisani populi. Et non patiar quod decetero aliquis qui fuerit de familia potestatis vel mei capitanei recipiatur ad soldos vel ad stipendio Pisani comunis a die finiti eius officii ad unum annum. Et si contra fecero, perdam de meo feudo libras quinquaginta denariorum per vicem. Et ego capita- neus Pisani populi et quilibet de mea familia iuramento tenear et teneatur non rogare seu rogari facere pro aliquo predictorum ad penam librarum centum denariorum Pisanorum. 6.5. V. De iudice populi eligendo.
Item nos antiani Pisani populi iuramus et iuramento tenea- mur sine aliquo intellectu nobis dato vel dando eligere vel eligi facere populo Pisano unum probum et sapientem virum in iudicem Pisani populi qui non sit inimicus Pisani comunis vel exiticius sue terre et qui non sit nec unquam fuerit iudex Pisani comunis vel iudex populi vel iudex Pisanorum pot [estatum] et sit amator Pisani comunis et sit cum capitaneo Pisani populi secundum modum et formam, de quibus et unde videbitur et placuerit consilio minori antianorum Pisani populi vel maiori, videlicet quindecim per quarterium et duodecim populi, in quo consilio intersint capitanei et consiliarii et gonfalonerii societa- tum veterum Pisani populi et mille de populo et quadringento- rum de populo et decem boni et sapientes viri de compagnis veteribus eligendi a nobis antianis de quolibet quarterio civita- tis Pisane; quod consilium facere et fieri facere teneamur et debeamus de mense maii vel iunii; officium cuius incipiat in Kalendis octubris. Et teneatur et debeat dictus iudex esse Pisis pro ipso officio exercendo in Kalendis octubris. Salva in predictis provisione consilii minoris et maioris, videlicet quindecim per quarterium et duodecim populi. Et hec omnia sint precisa et precise serventur. Et in predicto consilio non intersint nec interesse possint capitanei populi nec aliquis de sua familia. Et dictus iudex non sit nec esse possit de una eadem terra unde sunt capitanei populi. Et habeat et habere debeat idem iudex pro suo feudo et expensis in veniendo ad civitatem Pisanam et stando pro uno anno pro se et sua familia, quam secum tenere voluerit, et inde recedendo de bonis Pisani comunis lib [ras] ducentas denariorum Pisanorum tantum et nichil aliud neque plus aliqua occasione vel causa solvendas ei in tribus pagis, videlicet singulis tribus mensibus tertiam par- tem dicti feudi, videlicet in principio quorumlibet trium men- sium. Salvo quod de ultima paga dicti feudi camerarii Pisani comunis possint et debeant deponere apud sacrestiam sancti Pauli de Ripa Arni lib [ras] quinquaginta denariorum Pisano- rum, que ibi esse et stare debeant post depositum officium dicti iudicis quousque ipse et sua familia modulati fuerint. Et si ipse vel eius familia modulatus fuerit et condempnatus, con- dempnatio tunc facta de eis vel aliquo eorum solvatur comuni Pisano de predicta pecunia et de superfluo teneatur. Et duret et durare debeat officium dicti iudicis per unum annum. Et de receptione officii dicti iudicis appareat publicum instrumen- tum. Et cum acceptaverit dictam electionem, iuret et promictat homini vel hominibus ad eum ituris agentibus pro comuni dic- tarum societatum et Pisani populi et districtus ea omnia facere et observare que et sicut in statutis et brevi et ordinamentis populi continentur. Qui iudex teneatur coram antianis Pisani populi et aliis de quibus eis videbitur iurare officium suum ad breve et ordinamento compagniarum veterum Pisani populi et stare Pisis pro se modulando et familiam suam post deposi- tum officium suum per dies decem et de suo officio et de omni- bus que gessit in dicto officio, coram modulatoribus super hoc eligendis faciet et reddet rationem. Qui modulatores eligantur et fiant prout placuerit consilio minori antianorum et duode- cim et veniat et stet et discedat dictus iudex pro suprascripto feudo ad eius expensas ad omnem suum et suarum rerum et equorum et sue familie casum et eventum et sine aliquibus mendis vel datiis sibi faciendis vel addendis. Qui iudex tenea- tur equitare equos dicti capitanei et non alicuius persone secu- laris vel ecclesiastice Pisane civitatis vel eius districtus in aliqua cavalcata vel exercitu Pisani comunis nec per civitatem Pisanam; nec aliquis de familia dicti iudicis. Et si contra fecerit, qualibet vice perdat de feudo suo lib [ras] vigintiquinque et in tantum possit a suis modulatoribus modulari et condempnari. Et moretur et stare teneatur et debeat dictus iudex cum familia in turri et sala que fuit olim Bonaccursi de Septem Viis per se divisum a capitaneis. Et hoc capitulum sit precisum, ita quod per aliquod consilium infringi vel tolli non possit. Cuius elec- tioni iudicis intersint presentes suprascripti domini potestates et capitanei ambo. 6.6. VI. De modulando et condempnando administrantes bona comu- nis.Omnes qui habuerint vel habent aut habebunt aliquam administrationem pecunie pro comuni Pisano incontinenti deposita et finita administratione a quocumque in hunc mo- dum et formam modulari et perquiri faciemus: videlicet quod nos antiani de expressa licentia suprascriptorum dominorum potestatum et capitaneorum eligi faciemus duos bonos et pru- dentes et legales viros; quorum quilibet sit maior annis quadra- ginta et sciat scribere et rationem ponere et facere bene et ydo- nee. Et quicumque fuit vel est aut erit in dicto officio abinde ad annos tres, ad idem officium esse non possit; qui una cum iudi- ce populi debeant modulare, investigare et perquirere et inve- stigationem tacitam et expressam et per omnem viam et modum, de quibus ipsis iudici et modulatoribus videbitur, ita quod veritas habeatur de administratione predictorum per acta et per confessionem illorum qui habuerint predicta et videndo et videri faciendo opera que ipsi modulandi fecerint et fieri fecerint. Quos officiales ipsi modulatores cum dicto iudice possint et debeant sententiare et modulare et absolvere et condempnare de omnibus male vel illicite vel iniuste seu sicut non debuerint erogatis et expensis, gestis et factis, com- missis et omissis et delictis in eorum officio et administratione et quolibet eorum et cuiusque ipsorum causa et occasione. Et quod sententie condempnatorie et absolutorie late ab ipsis modulatoribus cum dicto iuclice legi debeant in consilio maiori populi in ecclesia sancti Xisti singulis duobus mensibus et sint firme et rate et executioni mandentur. Et predicti duo sapientes viri et predictus iudex capitaneorum cotidie et assidue diebus, horis consuetis sacramento teneantur stare in palatio populi et sedere predicto officio exercendo et ipsum officium ibi face- re. Et qualibet septimana una die adminus debeant esse et stare reclusi tota die in aliquo certo loco et occulto pro dictis rationi- bus investigandis et faciendis et sententiis concordandis et ferendis suprascripti eorum officii; quas sententias iuramento teneantur ferre et publicare infra suprascriptum terminum in consilio et curia predicta, ut dictum est supra. Quorum duorum sapientum duret officium per spatium trium mensium et habeat quilibet eorum pro suo salario et feudo lib [ras] tres denariorum per singulum mensem; quorum nullus possit esse in dicto offi- cio ab inde ad annos duos. Et quod de suprascriptis et singu- lis, qui suprascripto modo modulati et investigati et senten- tiati fuerint, modulatores Pisani comunis seu iudex capitaneo- rum investigationem aliquam facere vel sententiam aliquam ferre contra eos vel aliquem eorum non possint vel debeant. Et hec fiant et fieri debeant non obstante aliquo consilio vel ordi- namento. Suprastantes modi et recollectores datarum per quarteria et cappellas civitatis et predicti alii omnes, nisi renun- tiaverint et dixerint comuni Pisano quantitates ab eis recollectas infra terminum per preconem publicum prefigendum, condem- pnentur et puniantur in duplo. Et quod omnes illi ad quorum manus de pecunia Pisani comunis pervenit seu de cetero perve- niret et eam non restituerint infra terminum eis assignan- dum vel assignatum vel termino non assignato infra unum men- sem post depositum officium eorum, possint et debeant modu- lari in duplo eius in quo tenentur seu tenebuntur comuni Pisano. Capitanei et antiani teneantur sacramento non petere absolutionem de predictis et hoc capitulum sit precisum. Et quod quilibet qui fuerit operarius vel aliquam administratio- nem extraordinariam habuerit pro comuni Pisano, teneatur sub iuramento et pena arbitrio capitaneorum ei tollenda in quolibet antianatu durante dicta administratione vel officio operariatus, videlicet infra octo dies ab introitu antianatus, comparere et se presentare coram antianis et eis suum officium et administratio- nem notificare et totum quod de bonis Pisani comunis occasio- ne sui officii recepisset. Et hoc publice capitanei infra tertium diem ab introitu antianatus per civitatem preconiçari faciant. Et antiani representationem et dictum predictorum teneantur iuramento scribi facere et super hoc procedere prout melius eis et utilius visum fuerit pro comuni Pisano. Et notarius civitatis Pisane qui moratur ad curiam capitaneorum cum iudice populi pro modulando officiales et aliis ad suum officium spectantibus faciendis, eligatur eodem modo et forma ut eligentur notarii cancellarie; cuius officium duret per sex menses tantum et habeat pro suo feudo de bonis Pisani comunis lib [ras] quinde- cim denariorum et nichil aliud neque plus. Qui notarius de ali- quibus scripturis redigendis in actis nichil tollat, sed de carta firmata sententie, si ille qui sententiatus fuerit eam firmatam voluerit, tollere possit inde III soldos et non ultra. Et ille qui est vel fuit aut erit notarius ad dictum officium abinde ad annos tres, ad idem officium eligi vel esse non possit. Hoc addito in predictis quod nullus exactor vel recollector alicuius introitus vel dirictus aut cabelle seu date vel condempnationis pro aliqua quantitate que deberetur comuni recipiat vel recipi possit ali- quod pignus, sed tantum pecuniam recipere teneatur et debeat occasione predicta. Quicumque est vel fuerit condempnatus occasione sui officii ad remotionem officii, dicta condempnatio non possit remicti in aliquo modo infra tempora comprehensa in sententia remotionis predicte. Et contra predicta consilium fieri non possit et si fieret non valeat nec teneat et de hoc antiani iuramento teneantur. Et si contra predicta fieret, capitanei perdant de suo feudo lib [ras] centum denariorum Pisanorum et in tantum possint et debeant modulari et con- dempnari. Et antiani qui contra predicta fecerint, quilibet eorum puniatur in lib [ris] vigintiquinque denariorum Pisano- rum et in tantum possint et debeant modulari et condempnari. Et si infra tempus in dicta sententia comprehensum qui sic fue- rit condempnatus aliquod officium receperit, puniatur et con- dempnetur in lib [ris] vigintiquinque denariorum Pisanorum et de officio expellatur. Et hoc capitulum sit precisum et precise servetur, ita quod per consilium quadringentorum vel per ali- quod aliud consilium comunis vel populi infringi vel mutari non possit aut ei in aliquo derogari. Hoc intellecto quod contra carceratos qui sunt Ianue vel alibi pro comuni Pisano de predictis, donec in carceribus steterint, procedi non debeat. 6.7. VII. De iudice et notario populi.
Iudicem populi qui nobiscum fuerit iurare faciemus ad sancta Dei evangelia quod ipse dabit nobis et antianis adiuto- rium in dicto nostro et eorum officio gerendo et faciendo ad honorem populi Pisane civitatis et districtus et insuper de omnibus de quibus consilium petierimus vel ipsi petierint con- silium nobis et eis dabit bona fide, sine fraude, omni malitia remota. Et quod in credentia tenebit que sibi a nobis vel ab antianis in credentia imposita fuerint et que non essent posita in credentia tenebit, si sibi visum fuerit expedire in credentia imposita fore, per honorem Pisani comunis et populi Pisani et compagniarum veterum, tenenda. Et quod super omnibus que eum super suo officio vel eius occasione facere oportebit se pure et legaliter habebit. Et quod nulli in sua iustitia vel iure contrarius erit. Et quod nichil accipiet de bonis et rebus Pisani comunis vel alicuius persone de civitate Pisana vel eius districtu in civitate Pisana vel eius burgis in domo vel extra domum vel alibi, nisi iret extra civitatem Pisanam pro factis comunis vel populi Pisani. Et quod stabit in civitate Pisana post depositum officium eius pro se modulando suis expensis. Et quod restituet comuni Pisano id totum in quo modulatus fuerit et etiam singu- laribus personis et locis infra dies octo proximos postquam fue- rit modulatus vel condempnatus. Et hoc breve nostrum nobis leget et explanabit singulis tribus mensibus. Hoc idem iurare faciemus notarium in ipso consilio qui nobiscum erit. Hoc addito quod suprascriptus iudex teneatur et debeat modu- lare, perquirere et investigare et sententiare omnes et singulos officiales Pisane civitatis et districtus et eius iurisditionis in civi- tate Pisana electos, ad manus quorum de pecunia et bonis Pisani comunis pervenit et alios omnes prout sibi melius et uti- lius videbitur pro comuni Pisano, ita quod aliqui alii modulato- res super predictis non eligantur - salvo capitulo per quod antiani tenentur facere modulari officiales extraordinarios depositis officiis eorum -, et etiam perquirere et investigare tam per se quam per alios quoscumque et quomodocumque melius fieri poterit et sententiare et condempnare prout sibi videbitur, inspecta qualitate criminis et persone, omnes et sin- gulos Pisane civitatis officiales et districtus, preteritos, presen- tes et futuros delinquentes vel aliquid facientes contra eorum officium sive formam brevis Pisani comunis aut eorum vel alio modo. Et etiam possit dictus iudex investigare, punire et con- dempnare omnes et singulos dantes et statuentes dari pecuniam vel res aliquas alicui officiali Pisane civitatis et districtus ultra formam brevis Pisani comunis et brevis ipsius officialis et omnes et singulos corrumpentes et quoscumque officiales seu rectores Pisane civitatis et districtus prout sibi iudici equum videbitur. Et debeam ego iudex perquirere et investigare et facere et executioni mandare et sententias inde ferre per me tantum eo modo et forma et infra terminum sicut continetur in capitulo superiori "De modulando et condempnando admini- strantes bona comunis", alioquin debeam puniri et condem- pnari et modulari singulis duobus mensibus, quibus predicta omisero seu non fecero, in lib [ris] vigintiquinque denariorum. Et tenear etiam perquirere et investigare et ad comune Pisanum advocare et reducere bona et res exbannitorum Pisani comunis cum notario michi ab antianis dando, et de ipsis bonis facere fieri specialem librum, in quo per capita et late- ra mensuram et loca ipsorum redditus seriatim et per ordinem scribatur, et etiam totum et quicquid a maiori parte antianorum impositum fuerit ei et denuntiatum facere et executioni manda- re quod non sit contra formam alicuius consilii, capituli brevis, et potestatum, populi seu ordinamenti, alioquin pro qualibet vice puniatur et condempnetur in lib [ris] vigintiquinque dena- riorum et in tantum possit et debeat modulari. Et possim et debeam detinere et detineri faciam predictos debitores et quemlibet eorum et exbannire et exbanniri facere, et etiam fideiussores eorum, contra eos et eorum bona procedere viribus civitatis et etiam exigere et recolligere veteres datas et condem- pnationes et eas in manibus camerariorum Pisani comunis vel alterius deputandi ab antianis pervenire facere. Item teneatur infra quindecim dies proximos exigere vel exigi facere pro comuni Pisano dirictum quem aliquis admissus sine pignere sive admittendus in causis dare debuerit sicut sibi denuntiatum fuerit a iudicibus vel eorum notario, non obstante aliquo capi- tulo brevis vel constituti. Qui dirictus revertatur ad manus camerarii pignerum curiarum. Et dictus iudex teneatur iura- mento precise cogere omnes et singulos qui pignera vel fideius- sores dare et cavere qui secundum formam constituti dare ipsa pignera vel fideiussores tenebantur. De quibus omnibus nos capitanei teneamur sub pena lib [rarum] quinquaginta pro qua- libet vice et hoc capitulum sit precisum. 6.8. VIII. De hiis qui non possunt recipi in societatibus.
Non recipiam in meam compagniam aliquem militem vel filium militis aut aliquem de casatis maioribus Pisane civitatis et districtus nec aliquem de patrimonio iurato nec aliquem de casato aliquo in quo sit miles vel fuerit olim, a tempore domini Alexandri Pisanorum potestatis citra, vel aliquem alium de patrimonio iurato vel aliquem alium qui decetero fiet suspectus compagnie veteribus et populo Pisano. Salvo et intellecto quod omnes qui facti fuerint suspecti dicti compagniis et populo usque hodie, currentibus nunc annis Domini MCCLXXXVII, indictione quartadecima de mense iulii, admictantur et admicti et recipi possint in dictis compagniis et ad honores et beneficia et immunitates populi recipiantur et ex nunc restitui sint. Et si aliquis inveniretur iurasse vel in antea iurare contra hanc pre- dictam formam, eum pro socio vel iurato michi non habebo nec tenebo et eum expellam et cassabo. Et si aliquis contra formam suprascripti capituli receptus ab antianis vel capitaneis societa- tum veterum vel aliquo eorum fuerit, capitanei Pisani populi teneantur et debeant punire et condempnare qualibet vice con- trafacientem in lib [ris] vigintiquinque denariorum. Et simili modo et pena puniri debeant omnes qui contra hoc capitulum in dictis compagniis et societatibus iurarent. Quod capitulum intelligatur tam de naturalibus et expuriis quam legitimis. Et capitanei compagniarum veterum teneantur per scriptum dare iudici populi omnes qui contra hanc formam fuerint in eorum compagniis recepti. Quod capitulum capitanei populi legi face- re in maiori vel minori consilio populi teneantur. Et eosdem receptos et recipiendos in societatibus per capitaneos et antia- nos et sapientes viros ab eis eligendos approbari et improbari faciam. Et quod per eos statuetur valeat et sit firmum et teneat. Et capitanei populi Pisani singulis duobus mensibus de predic- tis inquisitionem facere teneantur. Et hoc capitulum sit preci- sum et precise servetur. Et si capitanei predicta vel aliquod pre- dictorum non servaverint, perdant de suo feudo qualibet vice lib [ras] vigintiquinque et in tantum possint et debeant a suis modulatoribus modulari et condempnari. 6.9. VIIII. De dando turrim vel domum.
Quotiens a capitaneis populi et ab antianis seu ab antianis tantum fuero inquisitus aut requisitus ut turrim vel domum ei vel eis debeam dare vel quicumque alius de civitate Pisana a capitaneis vel antianis inde requisitus fuerit ut turrim vel domum suam quam tenet dare debeat pro manutenendo et ser- vando pacifico et bono statu Pisane civitatis et populi Pisani et districtus, illam ei et eis dabo et dabit ad suam voluntatem, alioquin capitanei Pisani populi possint et debeant quemlibet contrafacientem punire et condempnare in lib [ris] ducentis denariorum. Et ipsa domus vel turris destruatur arbi- trio seu ad voluntatem capitaneorum. 6.10. X. De non consentiendo quod compagnie dissolvantur.
Non ero in consilio vel facto consensu vel assensu quod compagnie veteres et populus Pisanus et eius districtus in ali- quo minuantur vel dissolvantur, sed studium et operam dabo bona fide sine fraude quod sint et maneant in bono et pacifico statu et quod semper de bono in melius augeantur. Et nulla societas de novo fieri possit in civitate vel districtu sine volunta- te vel parabola capitaneorum et antianorum. Et nullus possit vel debeat esse in aliqua societate Pisani populi nisi in suo quar- terio in quo ipse habitat. Et nullus, qui non solvat datas et pre- stantias et alia servitia faciat tamquam civis, possit et debeat esse in aliqua societate Pisani populi nisi esset privilegiatus vel immunitatem haberet a comuni Pisano de predictis datis et ser- vitiis. Et siquis contra hanc formam est vel fuerit in aliqua societate populi Pisani, inde cassetur et eiciatur. Et de predictis iudex populi inquisitionem inde facere teneatur infra mensem unum ab ingressu sui officii. Et cuique contrafacienti nos capi- tanei tollemus pro pena lib [ras] decem denariorum. Et si pre- dicta non fecerimus possimus et debeamus modulari et con- dempnari in lib [ris] quinquaginta denariorum. 6.11. XI. De non arengando contra bonum statum civitatis et compa- gniarum.
Et quod in consilio vel alibi non arengabo vel contionabor ex certa scientia contra bonum statum civitatis et compagnia- rum veterum et populi Pisani et districtus. Et si contra fecero possim et debeam puniri et condempnari a capitaneis populi pro qualibet vice a soldis centum usque in lib [ras] vigintiquin- que denariorum arbitrio capitaneorum. 6.12. XII. De dando capitaneis et antianis consilium petitum.
Consilium, quod michi a capitaneis populi aut ab antianis Pisani populi de aliquo vel super aliquo negotio vel facto quod alicuius predictorum officium spectet petitum fuerit, cuique
[p. 481]
predictorum dabo bona fide sine fraude non respiciendo ad hodium vel amorem, pretium seu preces aut timorem. 6.13. XIII. De credentiis tenendis.
Credentias omnes michi impositas ab aliquo predictorum in credentiam tenebo et nulli sine eorum parabola manife- stabo et si contra ipsam ab aliquo factum fuisse, dictum vel denuntiatum fuerit capitaneis, quod dicti capitanei super pre- dictis inquirant veritatem suo arbitrio, etiam si denuntiatum fuerit vel non fuerit. Et si aliquem invenerint contra ipsam cre- dentiam dixisse vel fecisse, capitanei teneantur et debeant eum punire a soldis vigintiquinque usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum et ultra in avere et persona arbitrio suprascripto- rum capitaneorum inspecta qualitate criminis et persone. Et si capitanei predicta non facerent, perdant de suo feudo qualibet vice lib [ras] quinquaginta denariorum et in tantum possint et debeant a suis modulatoribus condempnari. Et eodem modo de dicto capitulo antiani teneantur sub sacramento et pena lib [rarum] vigintiquinque tollenda pro quolibet eorum qualibet vice. 6.14. XIIII. De preceptis servandis.
Precepta que michi fecerit aliquis predictorum sub nomine sacramenti pro bono et honore et augmento Pisane civitatis et compagniarum Pisani populi et districtus faciam et observabo bona fide sine fraude. 6.15. XV. De trahendo ad rumorem.
Et si aliter quam supra dictum est in secundo capitulo huius brevis ad rumorem traxero vel ivero, possim puniri et condempnari qualibet vice in lib [ris] decem denariorum et plus ad arbitrium capitaneorum populi. Salvis capitulis loquentibus de penis seu bannis. 6.16. XVI. De capitaneis, consiliariis, gonfaloneriis societatum populi eli- gendis. [p. 482]Singulis duobus mensibus teneamur ex nobis ipsis eligere et habere capitaneos et consiliarios - quorum nullus esse possit qui non sit natus in civitate et eius districtu vel datas et prestan- tias non solverit in civitate Pisana vel districtu per annos decem proximos preteritos -, gonfalonerios in qualibet et de qualibet societate veteri populi per apodixas modo et forma consueta; que electio fiat palam et ad sonum campane et in aliqua eccle- sia. Qui electores sub iuramento de novo prestando ab eis teneantur non eligere aliquem capitaneum, consiliarium vel gonfalonerium pro quibus preces vel precamina receperint vel eis dictum fuerit. Et siquis eorum contrafecerit, condempnetur a capitaneis populi in lib [ris] decem. Quorum capitaneorum, consiliariorum et gonfaloneriorum officium duret per spa- tium duorum mensium; quibus duobus mensibus elapsis non possint iidem, qui fuerunt capitanei, consiliarii vel gonfalonerii eligi abinde ad sex menses ad aliquod ipsorum officiorum. Et quotiens nos capitanei societatum veterum contra fecerimus vel aliquis nostrum contrafecerit, possimus et debeamus et pos- sit et debeat puniri et condempnari a capitaneis populi in soldis centum denariorum. Et capitanei Pisani populi teneantur et debeant facta electione antianorum mictere suum iudicem per quodlibet quarterium civitatis pro faciendo eligi in qualibet compagnia veteri capitaneos societatum veterum, consiliarios et gonfalonerios bonos et ydoneos sub pena tollenda electoribus eorundem et a quolibet eorum a soldis viginti usque in sol [dos] centum arbitrio capitaneorum Pisani populi secundum formam suprascripti capituli; nomina quorum sic electorum notarius predictorum capitaneorum penes se habeat in scriptis in quodam quaterno et si contra fecerit, perdat qualibet vice sol- dos centum de suo feudo et in tantum possit et debeat a suis modulatoribus modulari et condempnari; quod capitulum
[p. 483]
suprascriptis electoribus legatur et explanetur ante illam elec- tionem. 6.17. XVII. De non tractando avere comunis.
Iuramus nos antiani et iuramento teneamur toto tempore nostri officii non recipere nec apud nos habere neque tractare vel expendere aliqua occasione pecuniam seu de pecunia Pisani comunis. Et si contra fecerimus vel aliquis nostrum contra fece- rit, in duplo quod expenderimus possimus et debeamus et pos- sit et debeat condempnari a capitaneis populi. 6.18. XVIII. De denuntiando potestatibus gravia maleficia.
Nos capitanei et antiani precise teneamur iuramento sub pena lib [rarum] vigintiquinque denariorum, pro quolibet nostrum antianorum et pena lib [rarum] centum pro capi- t [aneis] , quod quotiens aliquod grave seu enorme maleficium commictetur in civitate Pisana vel eius districtu aut alibi ubi- cumque commicteretur vel quod iam commissum sit, de quo non est facta condempnatio vel absolutio, denuntiare Pisano- rum potestatibus scriptura publica inde interveniente inconti- nenti cum sciverimus, quod de dicto maleficio vindictam faciat infra dies decem a die ipsius denuntiationis, si commissum fuerit in civitate Pisana vel eius burgis aut subburgis, si vero commissum fuerit in districtu Pisano infra dies quindecim a die denuntiationis predicte et si commissum fuerit in Sardinea infra duos menses a die denuntiationis facte et in Corsica infra unum mensem et in regno Sicilie, Principatus et Apulie infra duos menses et si in Tunithi infra menses tres et si in Bugea infra quatuor menses et in Romania et Siria et terra Egypti et Hermenia et aliis marinis partibus infra sex menses et si in par- tibus Ianue infra unum mensem et si in Provincia et Catalonia infra duos menses et si in Francia infra tres menses et si in aliis partibus infra terminum de quo videbitur potestatibus vel capitaneis a die terminationis facte. Et si predicti potestates dictum maleficium non punierint infra predictum terminum,
[p. 484]
lib [ras] quingentas de suo feudo amictant. Et de hoc possint modulari et condempnari. Et nichilominus a predicto termino in antea capitanei populi vindictam facere teneantur ut in suo brevi continetur, alioquin lib [ras] quingentas denario- rum de suo feudo amictant et in eo possint modulari. Et modulatores in predictis potestates et capitaneos et nos modu- lare et sindicare teneantur. Et si contigerit, quod absit, aliquod grave seu enorme maleficium commicti in aliquem popularem civitatis Pisane in civitate Pisana vel eius districtu aut alibi ubi- cumque commicteretur vel iam commissum sit, sicut supra dictum est, per aliquem magnatem seu aliquem de civitate Pisana vel eius districtu qui non sit de populo, incontinenti cum sciverimus nos antiani teneamur et debeamus hoc denun- tiare capitaneis Pisani populi. Et ipsi capitanei incontinenti super maleficiis commissis in civitate et districtu Pisano et super maleficiis commissis in suprascriptis partibus, elapsis suprascriptis terminis, exterminato furore et pulsata campana populi, si capitaneis videbitur expedire si opus fuerit de facien- do pulsari campanam et coadunari populum, procedere contra dictum malefactorem et punire eum pro sue voluntatis arbitrio ultra penas in hoc brevi et brevi comunis comprehen- sas, ita quod dictum maleficium teneantur punire infra dies predictos a die denuntiationis predicte. Et nichilominus etiam potestates et capitanei teneantur dictum processum facere non obstante quod dicta denuntiatio per antianos eis vel alicui eorum facta non fuerit. Et si predicti capitanei predicta omnia non fecerint, amictant feudum suum et in eo possint modulari et condempnari et nichilominus extollantur de officio capita- nie et pro capitaneis deinceps non habeantur. Et si aliqua offensa vel iniuria facta vel illata fuerit alicui de iuratis in populo et societatibus populi civitatis Pisane vel districtus dicto vel facto in marinis partibus, consules Pisani existentes in marinis partibus iuramento precise teneantur de ipsis iniuriis et offensis inquisitionem facere et testes et probationes et alia
[p. 485]
inditia super ipsis recipere vel recipi facere. Et si per testes vel aliquo modo fuerit offensa vel iniuria probata, totam inqui- sitionem cum testibus et aliis probationibus sigillatam tenean- tur transmictere capitaneis populi Pisani in primo ligno quod Pisas venturum est. Quam inquisitionem dictus consul facere iuramento teneatur infra octo dies postquam predicta iniuria vel offensa facta fuerit vel illata. Et si per testes vel alio modo dicta iniuria vel offensa non fuerit probata, dicti consules dic- tum illius cum iuramento, qui offensa vel iniuriam receperit, in actis publicis scribere vel scribi facere teneantur et ipsius dictum cum iuramento eius vel alias presumptiones et inditia suo sigillo munitas capitaneis Pisani populi transmictere teneantur, ut supra dictum est. Et capitanei Pisani populi ad condempnationem procedere teneantur acsi maleficium plenis- sime foret probatum. Et si consules predicta non fecerint, puniatur et condempnetur consul qui contra fecerit et ubi predicta non fecerit a capitaneis Pisani populi in lib [ris] ducen- tis denariorum Pisanorum et insuper de officio consulatus expellatur et numquam possit in marinis partibus aliquod offi- cium habere. Nomina quorum consulum sic condempnatorum scribi et esse debeant in brevibus consulum curie maris et alio- rum consulum existentium m marinis partibus. Et si capitanei Pisani populi predicta non fecerint, perdant de suo feudo lib [ras] ducentas denariorum Pisanorum et in tantum possint et debeant modulari et condempnari. Et hoc capitilum sit pre- cisum et precise servetur, ita quod per consilium quadringento- rum vel aliquod aliud consilium comunis vel populi infringi vel mutari aut in aliquo vitiari vel derogari non possit et si fieret non valeat nec teneat sed sit nullius valoris. Et istud capitulum servabimus et non illud. Et hoc capitulum in brevibus consu- lum existentium in marinis partibus ponatur. Quod capitulum consules Pisani in marinis partibus in suis brevibus habere debeant exemplatum et ipsum in publico consilio vel parlamen-
[p. 486]
to in principio eorum officii explanari et legi sub iuramento et pena lib [rarum] quinquaginta pro quolibet eorum teneantur. Et hoc capitulum sit precisum et precise servetur, ita quod per consilium quadringentorum de populo vel aliquod aliud consi- lium Pisani comunis vel populi rumpi vel infringi non possit. 6.19. XVIIII. De non mictendo ad consilium factum proprium alicuius antia- ni.
Non mictemus nos antiani ad aliquod consilium factum proprium alicuius antiani durante officio suo. Et qualibet vice qua contra fecerimus, puniamur et quilibet nostrum puniri debeat a capitaneis in lib [ris] quinquaginta denarioram. Et si missum ad consilium fuerit, non valeat nec teneat. Idem fiat et observetur de omnibus affinibus et consan- guineis eorum comprehensis in capitulo sub rubrica "De non eligendo consanguineos antianorum ad officia". 6.20. XX. De non faciendo absolutiones capitulorum.
Aliquod capitulum vel capitula, de quo vel quibus potesta- tes petierint liberationem vel intendimentum vel indutias, nos antiani non approbabimus presentibus potestatibus seu aliquo vel aliquibus de eorum familia nec in curia seu hospitio potesta- tum, nisi expressis et explanatis prima capitulo seu capitulis unde peteretur liberatio vel intendimentum vel indutie in consilio in quo predicta proponerentur. 6.21. XXI. De nominibus in litteris et provisionibus apponendis.
In provisionibus quas ego antianus fecero tempore mei antianatus micti in actis et scribi in actis faciam nomina et pre- nomina antianorum qui predictam provisionem fecerint. Et quod nullam provisionem faciam vel fieri faciam absque volun-
[p. 487]
tate omnium antianorum vel octo antianorum tantum, nullo ipsorum octo discordante. Idem fiat de licteris concedendis et de electionibus quibuscumque ab eis faciendis. Salvo si fieret exercitus pro comuni Pisano, tempore exercitus fiat et observetur quod maiori consilio populi placuerit ipso exercitu durante tantum. Et dicti antiani non faciant aliquam provisio- nem ultimis diebus quatuor eorum officii nisi in factis et pro factis Pisani comunis tantum. Et si aliquis antianus non concor- daret in aliqua provisione vel littera et vellet quod prohibitio eius in ipsa provisione vel lictera scriberetur, quod notarius ipsam prohibitionem et nomen prohibentis scribere teneatur. Et quod dicti antiani omnes provisiones in factis et pro factis Pisani comunis et populi et ambaxiariis facere possint sicut soli- ti sunt. Provisiones vero singularium personarum et locorum faciant et facere debeant per scruptinium secretum cum petris albis et nigris vel alia re dissimili. 6.22. XXII. De generali bailia non recipienda .
Nos antiani iuramento teneamur nullam bailiam generalem capere vel accipere vel habere seu recipere, super factis comu- nis Pisani et populi et privatarum personarum vel alicuius eorum in aliquo consilio, vel aliquod consilium. Possimus tamen consilium petere et bailiam habere super singulis factis comunis et populi et privatarum personarum declaratis ipsis factis in ipso consilio per titulum ponendum ipsi consilio. Et si contra fecerimus, quilibet nostum qui contra fecerit pro quali- bet vice puniatur et condempnetur in lib [ris] centum denario- rum et removeatur ab officio. Et capitanei Pisani populi ipsam condempnationem a quolibet antiano contrafaciente exigere teneantur et ipsum expellere de officio. Et si dicti capitanei contrafecerint, qualibet vice puniantur in lib [ris] ducentis dena- riorum. Et predicta omnia sint precisa et precise serventur, ita quod per aliquod consilium comunis vel populi seu quadrin-
[p. 488]
gentorum infringi vel mutari non possint nec possit predictis in aliquo derogari. 6.23. XXIII. De non faciendo provisionem presente postulante.
Et nullam provisionem faciam vel fieri faciam presente illo qui eam fieri postulaverit nec ille, qui fieri postulat provisio- nem, stet vel moretur in toto palatio populi quando fit supra- scripta provisio per antianos. Et si contra predictam formam facta fuerit aliqua provisio, ipsa provisio non valeat nec teneat. Et antiani qui contra predicta fecerint, quilibet eorum puniatur et condempnetur in duplo eius de quo fuerit facta provisio. Et capitanei Pisani populi predictam penam dictis antianis exigere teneantur. Et si contra fecerint, perdant de feudo suo duplum eius quod ab antianis et quolibet eorum fuerat exigendum et in tantum possint et debeant modulari et condempnari. Et quod littere Pisani populi que sigillabuntur sigillo populi scribantur in libro litterarum antianorum et nomina et prenomi- na antianorum quorum verbo sigillate fuerint et de hoc teneatur sacramento notarius antianorum. 6.24. XXIIII. De officialibus non elegendis ab antianis.
Nos antiani iuramento teneamur non eligere officiales nec aliquam electionem facere aliquorum officialium nec officia- lium civitatis Pisane, quorum officium sit vel esse consueverit continuum et duret et durare consueverit per sex menses vel per annum; exceptis camerariis et notariis et custode camere Pisani comunis et capitaneis et notariis degatie et capitaneo provaiolo et intalliatore cugnorum monete, qui eligi possint et debeant per antianos Pisani populi qui pro tempore fuerint, et exceptis advocatis comunis et sindico Pisani comunis et notariis curie maleficiorum, qui eligi possint et debeant per consilium minus antianorum et duodecim populi; exceptis cancellariis et notariis cancellarie Pisani comunis, qui eligi possint et debeant per antianos Pisani populi vel sapientes viros ab ipsis antianis
[p. 489]
eligendos; exceptis fundacario Portus et eius notario, qui eligi possint et debeant per antianos Pisani populi et consules ordi- nis maris; exceptis suprastante platee blade et eius notario, qui eligi possint et debeant per antianos Pisani populi et eorum consilium minus et duodecim populi; exceptis castellanis Castelli Castri, iudice et notariis eorundem, qui eligi possint et debeant per antianos Pisani populi qui pro tempore fuerint; exceptis predictis omnibus et aliis in quorum electione certa forma est tradita per breve comunis vel populi, in quibus omni- bus et singulis formam ipsorum brevium observare teneamur. Et nullus qui fuerit advocatus Pisani comunis vel sindicus comunis Pisani in eodem officio esse possit a die depositi officii ad quinque annos. Et sint dicti exceptati tanti temporis et morentur in ipsis officiis tantum sicut dictat forma huius brevis et brevis Pisani comunis. Et illi officiales tantum, qui excepta- buntur, a minori consilio et duodecim eligi possint et debeant secundum modum et formam de quibus et sicut videbitur ipsi consilio minori antianorum Pisani populi et maiori consilio, videlicet quindecim per quarterium et duodecim populi et qua- dringentorum, consilio trium mercationum et capitaneorum et priorum septem artium, ita quod electio ipsorum officialium vel alicuius eorum nec electorum dictorum officialium possit commicti antianis Pisani populi vel alicui ordini seu certo con- silio. Et si consilium aliquod daretur de hoc, non valeat nec teneat. Et hoc capitulum sit precisum. Salvo quod qui fuerit consul ordinis maris a die depositi officii ad annos quinque ad idem officium eligi vel esse non possit. Et quod antiani vel eorum notarius non possint vel debeant loqui dictis electoribus officialium vel ire vel mictere ad locum in quo ipsi electores essent vel convenirentur pro ipsa electione facienda. Et hoc capitulum sit precisum et precise servetur, ita quod per aliquod consilium comunis Pisani et populi seu quadringentorum infringi vel mutari non possit nec ei in aliquo derogari. Et capi- tanei et antiani ea omnia et singila servare et servari facere pre- cise teneantur. Et si contra fecerint vel aliquis eorum fecerit,
[p. 490]
qualibet vice puniantur a capitaneis populi in lib [ris] ducentis denariorum et quilibet antianus in lib [ris] centum denariorum et removeatur ab ipso officio. Et capitanei teneantur ipsam condempnationem exigere a quolibet antiano contrafaciente et ipsum expellere de officio. 6.25. XXV. De non faciendo provisionem que non possit expediri tempore facientium.
Non faciam ego antianus tempore mei antianatus aliquam provisionem alicui persone vel loco de aliqua pecunie quantita- te, de qua solutio tempore mei antianatus fieri non possit et non fiat. Et hoc capitulum sit precisum. Et quicumque recepit pro- visionem alicuius quantitatis pecunie vel rei quam habere et recipere non habeat, puniatur pro qualibet vice a lib [ris] decem denariorum usque in quinquagmta inspecta qualitate negotio- rum et personarum et quod restituat quod ipsa occa- sione fuerit consecutus. Et antiani iuramento teneantur predic- ta denuntiare capitaneis populi sub eadem pena quam cito scie- rint et hoc capitulum legatur. Et ipsi capitanei si contrafecerint, puniantur et condempnentur a suis modulatoribus in dicta pena. 6.26. XXVI. De capitaneo Plumbini eligendo.
Nos capitanei et antiani teneamur eligi facere capitaneum populi Plumbini bonum et legalem et fidelem, qui sit de populo Pisani comunis, singulis sex mensibus incipiendis in Kalendis decembris per consilium minus antianorum et duodecim popu- li. Salvo quod nullus qui fuit vel fuerit in ipso officio a die depositi officii ad annos quinque in eodem officio esse possit. Et dictus capitaneus habeat pro suo feudo lib [ras] quinquaginta in sex mensibus et non sit minor annis trigintaquinque. Ita tamen quod electio dicti capitanei fiat de hominibus cuiusque quarterii per circulum. Qui capitaneus habeat et habere debeat illam iurisditionem et autoritatem quam et sicut providerint sapientes viri eligendi ab antianis Pisani populi, tam super eius
[p. 491]
officio et eius occasione quam super habendo berroarios occa- sione sui officii, ita quod capitaneus suprascriptus possit habere et debeat beruarios duos adminus; quorum beruariorum quili- bet habeat et habere debeat et possit de bonis suprascripti comunis soldos trigintaquinque per mensem. 6.27. XXVII. De tersana.
Operario tersane pro refectione et actatione tersane et operando galeas et eas faciendo trahi in terram et pro aliis uti- libus et necessariis ibidem faciendis, de singulis condempnatio- nibus que fient singulis duobus mensibus a Pisanorum potesta- tibus, dari faciemus lib [ras] centum denariorum. Et hoc capitu- lum sit precisum. Et antiani iuramento teneantur non ponere ad consilium nec potere absolutionem. 6.28. XXVIII. De eligendo mille de populo.
Teneamur etiam nos antiani precise eligere mille homines de populo iuratos de melioribus ipsius populi, qui sint nati in civitate Pisana vel districtu vel datas et prestantias solverint comuni Pisano per annos viginti proximos preteritos, inter quos sint ab equo, qui iuramento teneantur quod, quotiens ali- quis rumor oriretur in civitate Pisana et campana populi pul- saretur ad sturmum seu bannum vel preceptum inde fieret, quod armati trahent ad palatium populi et universis et singulis preceptis faciendis sibi a capitaneis et nobis antianis parebunt et ibi stabunt et ibunt et redibunt ad voluntatem capitaneo- rum et nostram sub pena pro quolibet et vexillifero lib [rarum] vigintiquinque denariorum, pro quolibet ab equo lib [rarum] decem, pro quolibet pedite soldorum centum denariorum de die, et de nocte dicta pena duplicetur. Quam penam capitanei populi tolli et non reddi facere teneantur, alioquin in tantum possint et debeant a suis modulatoribus modulari et condem-
[p. 492]
pnari. Quibus dentur quatuor vexilla unum in quolibet quarte- rio et vexilliferi quatuor qui eligentur a nobis vel aliis quibus commiserimus, quos etiam in quolibet antianatu semel capita- nei Pisani populi in certo loco convenire facere teneantur et iniungere eis quod sint parati armis et equis ad faciendum ea que dicta sunt. Quorum mille officium duret per annum, ita quod eligantur de mense aprelis. Et hoc capitulum sit precisum. Et qui fuerit vexillifer abinde ad duos annos esse non possit. 6.29. XXVIIII. De ponte Spine et ponte Veteri.
Pontem noviter edificatum apud Spinam, cum omnibus suis iuribus et bonis concessis et concedendis ipsi ponti et pon- tonario ipsius pontis, et pontem et pontonarium pontis Veteris et ipsius pontis bona et iura, consilia, provisiones et privilegia, nos capitanei et antiani Pisani populi manutenebimus et defen- demus pro comuni Pisano viribus civitatis, per vim et rationem; pro cuius pontis de Spina defensione et reactatione et morellarum munitione de quibuscumque bonis Pisani comunis dabimus vel dari faciemus pontonario ipsius lib [ras] centum denariorum, si nobis antianis pro utititate ipsius pontis visum fuerit expedire. Et pontonarius pontis Veteris cogatur a capita- neis populi dictum pontem refici et aptari facere quotiens expe- dierit. Et si predicta iidem capitanei non fecerint, perdant de feudo suo qualibet vice lib [ras] quinquaginta denariorum. Et cogemus pontonarium utriusque pontis facere et reddere veram et non simulatam rationem de introitu et exitu utriusque pontis semel omni anno. 6.30. XXX. De non permictendo nobiles emere domum vel terram infra confines pontis de Spina.
Nos capitanei et antiani Pisani populi iuramus quod non patiemur neque permictemus aliquem nobilem, sive sit mulier sive sit masculus sive de aliquo patrimonio, emere seu quocum- que modo accipere vel in se transferre quocumque modo vel iure aut titulo seu ex quacumque alienatione tacita vel expressa vel alicuius obligationis, cuius pretestu domus in ipsius bonis vel dominio aut potestate alicuius nobilis vel de patrimonio sive sit femina sive masculus deveniret, aliquam domum seu domos
[p. 493]
aut terram vel terras prope dictum pontem positas ex hac parte Arni sive ex alia infra confines comprehensos in provisione sapientum aut iura alicui competente in ipsis domibus aut ter- ris vel aliqua eorum, nec aliquam turrim aut domum conducere nec infra dictos confines habitare aliquo modo. Et contrafacien- ti tollemus vel tolli faciemus pro pena marchas centum argenti et ipsam domum vel domos aut terram vel terras aut iura ut ad comune Pisanum pertineant. Et quantum de facto processerit, revocabimus et locatorem puniemus et condempnabimus in lib [ris] vigintiquinque denariorum Pisanorum pro singulo anno in quo dicta locatio facta fuerit deveniendis ad comune Pisanum et quemlibet transferentem in predictos vel aliquos sive aliquas predictorum aliquid de predictis quoquo titulo vel quacumque occasione condempnabimus in extimatione eius rei que contra dictam formam transiata esset; quam extimationem capitanei teneantur fieri facere bene et legaliter infra octo dies postquam pervenerit ad notitiam suam in aliquo esse factum contra dictam formam. Siquis vero de dicti nobilibus aut patri- monio sive sit masculus sive femina - et hec clausula ubicum- que loquitur de muliere habeat locum a die publicationis huius brevis in antea - acquisivit aliquam ex predictis domibus seu terris vel iuribus quocumque tempore, ipso iure ad comune Pisanum pertineant et nichilominus cogemus ipsum restituere eam et ea comuni Pisano viribus civitatis pro eo pretio quo ipse domus, terre seu iura extimate fuerint per comune Pisanum occasione dicte designationis. Et pretium cogemus venditorem, quod inde habuit, restituere et dare comuni Pisanum ultra penas predictas. Et si extimate non apparerent, solvatur inde pretium conveniens a comuni Pisano secundum extimationem a sapientibus viris super hoc ab antianis Pisani populi eligendis inde faciendam. Et hoc capitulum sit precisum, ita quod nulla absolutio vel liberatio inde fieri possit. Que omnia capitanei populi teneantur et debeant effectui demandare. Qui capitanei teneantur et debeant perquirere singulis tribus mensibus omni modo, ita quod veritas inde inveniatur si in aliquo factum est
[p. 494]
vel fiet contra vel preter formam huius capituli. Et omnes et singulos quos invenerint fecisse contra predicta in fraude pre- dictorum vel alicuius eorum factum sit, teneantur et debeant punire et condempnare secundum suprascriptam formam, alio- quin perdant de suo feudo lib [ras] centum denariorum et in tantum possint a suis modulatoribus modulari et condem- pnari. 6.31. XXXI. De confinibus suprascriptis pontis.
Fines vero predicti pontis sunt hii: videlicet ex parte Forisporte a campanili monasterii et ecclesie sancti Mathei usque ad caput carrarie coriariorum de Spina et a pede pontis de Spina per carrariam Bottariorum ex utraque parte ipsius car- rarie et usque ad cantones carrarie sive vie inclusive qua itur ad dictam carrariam Bottariorum, ad domum Gerardi Blanci et Nerii Sostegni et ab inde usque ad domum Bacciandonis vina- rii. Ex parte Kinthike a domo Guidonis Armati usque ad cam- panile sancti Andree Kinthike et a pede pontis de Spina usque ad carrariam sancti Martini de Guatholungo ab inde usque ad carariam veterem sancti Andree ex utraque parte ipsius carrarie et Arnum in capite suprascripti ponti ex utraque parte vie […a] cantonibus domorum Sostegni furnarii et Neri Brigasenni et fratris per viam qua itur versus portam Calcisanam ab utraque parte usque ad cantonem domus que fuit Guidonis de Ripuli, et ex alia parte vie usque ad domum Gerardi Agnelli in confinibus suprascripti pontis, et ex parte Kinthice a cantone domus que fuit olim domini Laçarii iudi- cis de Palaria recta linea sicut trahit usque ad campanile sancti Andree in Chinthica et ab uno capite usque ad aliud caput ex utraque parte carrarie sancti Andree et classi Abeveratorii et totius cappelle sancti Andree et usque ad muros civitatis, et in via maiori, qua itur ad portam de Guatholungo, a
[p. 495]
cantone domus domini Lupi iudicis de Navacchio recta linea usque ad muros civitatis sicut trahit ab utraque parte vie versus dictam portam usque ad ipsam portam de Guatholungo et omnibus locis et viis que sunt infra predictos confines computa- tis suprascriptis domibus in confinibus predictis omnibus et singulis. Et quod dicti nobiles tam masculi quam femine aliquo modo non possint habitare nec capitanei populi eos et eas per- mictant habitare infra predictos confines ad penam lib [rarum] ducentarum denariorum de feudo suo, non obstante aliqua sen- tentia vel capitulo inferius vel superius scripto vel aliquo iure. Et hoc capitulum sit precisum. Et teneamur nos capitanei et antiani precise sine aliquo intendimento nobis dato vel dando et aliorum nobilium tam masculorum quam feminarum pro eodem pretio quo ipsi nobiles emerunt suprascriptas domos vel turres vel terras facere eas extimari per bonos et legales homi- nes ab antianis eligendos et illud pretium vel extimationem fac- tam a sapientibus viris solvere eis quorum sunt domus vel tur- res et eas facere devenire ad comune Pisanum infra mensem ab introitu nostri regiminis. Et si predicta non observaverimus, amictamus nos capitanei de feudo nostro lib [ras] ducentas, et quilibet antianus puniatur in lib [ris] vigintiquinque denario- rum, et in tantum possimus a nostris modulatoribus modulari et condempnari; que omnia intelligantur et fiant ad provisio- nem antianorum. Salvo tamen in predictis confinibus que emi debent per comune Pisanum non prohibeatur ipsas habere et inhabitare nisi primo extimatio predicta sibi soluta fuerit, ita tamen quod persone exceptate in suprascripto capitulo non possint emere, permutare vel alio titulo acquirere domos, turres vel possessiones et terras infra dictos confines neque in eis decetero acquirendis habitare vel stare; in quibus, si contra fie- ret, servetur capitulum illesum. 6.32. XXXII. De turribus murorum.
Et in quolibet antianatu de quibuscumque bonis Pisani comunis fieri et construi faciemus unam turrim apud muros
[p. 496]
civitatis altiorem ipsis muris per pontes duos adminus, incipien- do et complendo primo in quarterio Kinthice coequando turres iam factas in ea altitudine, ita quod turres predicte ex parte civitatis aperte veniant. Et idem faciemus et observabimus de turri porte de Perlascio. Et quod per totum mensem aprelis proximum compleri et fieri faciemus de bonis Pisani comunis muros Pisane civitatis ex parte Kinthice in ea altitudine qua est alius murus Kinthice. Pro quibus faciendis et complendis nos antiani precise iuramento teneamur in quolibet antianatu dari et solvi facere et expendi et erogari de quibuscumque bonis Pisani comunis lib [ras] ducentas denariorum Pisanorum minu- torum. Et fieri faciemus consilium maius in primo consilio introitus regiminis capitaneorum, in quo fiat titulus et petatur consilium de ponendo datam duorum, vel unius adminus, denariorum per libram in civitate et comitatu pro predictis faciendis et exequendis; que pecunia in alia causa erogari non possit nec debeat. Salvis manentibus que dicta sunt de lib [ris] ducentis nec de predictis aliquam absolutionem vel liberatio- nem petere vel accipere nec inde consilium petere vel factum servare. Et hoc capitulum sit precisum et precise servetur nisi aliud videretur antianis. 6.33. XXXIII. De non intromictendo de causis civilibus.
Nos antiani teneamur precise sub iuramento non intromic- tere nos de causis civilibus et nullum querelantem de causis civilibus audiamus congnoscendo vel diffiniendo. Et si contra fecerimus, quilibet nostrum possit et debeat puniri et condempnari a capitaneis Pisani populi in lib [ris] viginti- quinque denariorum. Et si iidem capitanei nos de predictis non condempnaverint, puniantur et condempnentur a suis modula- toribus in lib [ris] quinquaginta denariorum Pisanorum. 6.34. XXXIIII. De capitulis non rumpendis.
Nos antiani precise teneamur non ponere ad consilium quod aliquod capitulum brevis Pisani comunis aut populi rum-
[p. 497]
patur in favorem seu pro officio aliquorum officialium Pisane civitatis vel districtus seu pro utilitate propria Pisanorum pote- statum vel capitaneorum Pisani populi vel alicuius de familia eorum. Et si aliquis Pisani comunis vel populi vel aliquis alius officialis Pisani comunis de foris vel miles potestatum aut Pote- states vel capitanei licentiabuntur aliquo casu durante suo offi- cio, quod pro rata discomputetur de feudo eorum. Et quod antiani Pisani populi precise teneantur predicta non ponere vel poni permictere ad consilium. Et si contrafecerint, pro qualibet vice quilibet eorum puniatur et condempnetur ab eorum modulatoribus in lib [ris] vigintiquinque denariorum. Et legatur hoc capitulum in principio eorum officii. 6.35. XXXV. De non eundo coram potestatibus vel capitaneis sine para- bola et licentia sociorum.
Teneamur toto tempore officii antianatus curiam potesta- tum aut capitaneorum pro aliquo facto vel negotio proprio vel alieno sine speciali licentia nostrorum sociorum sive maioris partis eorum - manifestato primo eis negotio pro quo ascende- rem et, si prior fuero, non sine expressa licentia sociorum meo- rum vel maioris partis eorum - non ascendere; nisi ego ipse prior irem pro factis comunis tantum cum tribus ex sociis meis antianis Pisani populi adminus. Et coram potestatibus vel capi- taneis vel eorum vel alicuius eorum iudice vel milite seu familia- re de meo facto proprio vel alieno aliquid non tractare sine expressa licentia sociorum vel maioris partis eorum manifestato primo negotio eis pro quo irem, alioquin contrafaciens singulis vicibus possit et debeat a capitaneis populi condempnari in lib [ris] vigintiquinque qualibet vice. Quod capitulum in princi- pio cuiusque antianatus legi et explanari faciam coram antianis. 6.36. XXXVI. De non revocando que facta fuerint per antianos.
Id totum, quod ordinatum sive factum fuerit de voluntate suprascriptorum potestatum et capitaneorum per antianos Pisani populi qui pro tempore fuerint, teneamur non revocare
[p. 498]
aut revocari facere vel contra id facere absque autoritate nostri minoris consilii, sed id totum ratum habere et inviolabiliter observari facere dum modo non sint contra formam alicuius capituli brevium comunis vel populi aut alicuius consilii seu ordinamenti. Et id quod dictum seu ordinatum fuerit per for- mam alicuius consilii sive comunis sive populi per simile consi- lium non revocare vel infringere aut revocari vel infringi facere sine additione sapientum virorum non minus trium facien- da ipsi consilio per singulum quarterium, inveniendorum et eli- gendorum ab antianis, non computatis in eis duodecim populi. 6.37. XXXVII. De non faciendo provisionem contra formam brevis.
Provisionem aliquam non faciemus nec ego notarius eam scribam contra formam capituli brevis Pisani comunis aut populi aut consilii vel ordinamenti et facta non valeat nec serve- tur sive ex qua aliquod capitulum sive comunis sive populi rumpatur aut vitietur. Et si contra aliquis nostrum tabellio fece- rit, condempnetur a capitaneis Pisani populi a soldis sexaginta in lib [ras] quinquaginta denariorum, inspecta qualitate negotio- rum et personarum. Et hoc capitulum sit precisum. 6.38. XXXVIII. De petrellis.
Consilium populi vel provisionem quod vel que spectet vel pertineat ad privatas personas non faciemus nec fieri faciemus vel permictemus nisi ad petrellas vel denarios dissimiles et si aliter fieret non valeat. 6.39. XXXVIIII. De non concedendo ambaxiatorem pro facto proprio alicuius ad expensas comunis.
Alicui persone vel loco facto proprio ad expensas comunis Pisani ambaxiatorem seu ambaxiatores non concedemus vel dari permictemus; ad expensas vero petentis predictos ambaxiatores dare et concedere possimus autoritate consilii senatus et credentie vel etiam si nobis antianis videbitur expedi- re per nos ipsos predictos ambaxiatores concedere possimus. 6.40. XL. De antianis ne surgant in consilio pro consulendo. [p. 499]Nullus antianus durante officio antianorum tamquam antianus tamquam privata persona in aliquo consilio comunis vel populi pro consulendo sine voluntate et licentia sociorum suorum aut maioris partis eorum surgat. Et si contra fecero possim et debeam a capitaneis populi Pisani qualibet vice puni- ri et condempnari in lib [ris] decem et ultra, arbitrio capitanei. 6.41. XLI. De addito e diminuto.
Hec omnia suprascripta et infrascripta in brevi capitaneo- rum que ad antianorum spectant officium et singula capitula faciam et observabo bona fide sine fraude ut predicta sunt. Salvo quod, si aliquid adderetur, quod de addito tenear, tam- quam si specialiter illud iurarem, et de diminuto sim liber et absolutus. Et additio sive diminutio fieri possit autoritate maio- ris et minoris consilii Pisani populi et duodecim et quod maius consilium est de hominibus quindecim per quarterium, salvo quod diminutio fieri non possit nisi autoritate minoris et maio- ris consilii Pisani populi, antianorum et duodecim populi, con- sulum maris et mercatorum et artis lane, capitaneorum, consi- liariorum, gonfaloneriorum, quadringentorum et capitaneorum et priorum septem artium; quod consilium fieri non possit nisi de voluntate suprascriptorum potestatum et capitaneorum et antianorum. In quo consilio intersint duo partes ipsius consilii. Salvis capitulis de equis alienis non equitandis et aliis precisis capitulis de quibus servetur forma tradita in capitulo de qua- dringentis populi et de ponte Spine et muris Kinthice. 6.42. XLII. De manutenendo iura comunis et societatum.
Nos qui fuerimus capitanei populi et compagniarum Pisane civitatis eiusque districtus iuramus ad sancta Dei evan- gelia omni fraude et malitia remotis et ad purum et bonum et sanum intendimentum populi suprascripti et specialiter Pisani
[p. 500]
populi et compagniarum, quod cunctos honores Pisane civitatis et districtus et iura et specialiter Pisani populi et compagnia- rum recuperabimus, defendemus et manutenebimus et in ipsis recuperandis, defendendis et manutenendis soliciti et intenti erimus contra omnem personam et locum. 6.43. XLIII. De custodiendo populum.
Omnes homines Pisane civitatis masculos et feminas et omnes habitantes in ea et omnes homines de districtu Pisano masculos et feminas de populo et societatibus civitatis et districtus contra omnem personam et locum salvabo et custo- diam et defendam in personis et rebus, terra et mari, consilio et facto in eorum iustitiis et factis et in eorum alodiis et feudis et iustitiis et rationibus terminatis et non contra ius et bonum usum civitatis Pisane habitis et supprehensis nec illis studiose vel malo animo contrarius ero vel alicui eorum nec studiose absque iustitia aliquem vel aliquos omnium suprascriptorum dampnificabo nec eorum bona vel alicuius suprascriptorum vel possessiones tollam neque tolli faciam seu permictam nisi pro vindicta vel alia causa que sit iusta secundum ius Pisane civitatis vel quo Pisana civitas utitur vel nisi secundum formam huius brevis. Et sedebo in curia mea et stabo duobus diebus cuiusque ebdomade adminus, videlicet die martis et die iovis apud ban- cum a mane usque ad tertiam et ibi ius reddam secundum quod ad meum officium spectat. 6.44. XLIIII. De salvando societates.
Societates et compagnias populi Pisane civitatis et distric- tus et quamlibet ipsarum societatum custodiam et salvabo, manutenebo et defendam et eas augmentare tenear in quantum potero et non diminuere et si invenero aliquem contra hoc vel aliquod eorum facere, vindictam inde faciam de persona et averi secundum quod honori et bono statui et augmento dicta- rum societatum et populi suprascripti melius et utilius cognove- ro et videro expedire secundum qualitatem facinoris vel delicti,
[p. 501]
ita quod delictum non transeat impunitum. Quod capitulum locum habeat in his penis et delicto que in brevi determinata non sunt.
6.45. XLV. De non permictendo fieri coadunationem.
Non patiar neque permictam quod aliqui faciant aliquam coadunationem sine parabola mea et antianorum populi. Et siquem vel siquos contrafacientes invenero, et in inveniendo solicitus et intentus ero, puniam eum vel eos in avere et persona meo arbitrio. Salvo quod capitanei, consiliarii et gonfalonerii cuiusque societatis et alii homines ipsius societatis possint con- venire et simul coadunari pro factis et negotiis Pisani populi et sue societatis et cuiuslibet de sua societate iniuriam sustinen- tis et pro predictis coram capitaneis et antianis comparere. Salvo etiam quod homines septem artium et mercationum pro factis ipsarum artium et mercationum tantum possint simul convenire et esse secundum eorum consuetudinem, et etiam pro factis Pisani comunis.
