Consulta l'indice.
I Brevi del Comune e del popolo di Pisa dell'anno 1287
de quo capitulo teneamur nos potestates et capitanei precise et officiales. Et siquod contra hanc formam fieret, non valeat nec teneat. Salvo quod possit et debeat fieri discomputatio et com- pensatio omnibus personis et etiam universitatibus in his et de his que habent recipere occasione mendi a comuni Pisano pro dampnis et guastis eis in eorum et cuiusque eorum bonis et rebus suprascriptis factis et illatis tam per comune Pisanum quam per inimicos Pisani comunis et eorum occasione tempore domini Savarigii Pisanorum potestatis secundum formam consi- liorum Pisani comunis et provisionum inde datorum et facto- rum, non obstante aliquo ordinamento vel capitulo brevis Pisani comunis vel populi vel aliquo alio superius vel inferius scripto. Et nos potestates et capitanei teneamur predictas discom- putationes facere et fieri facere universitatibus et hominibus et personis Pisane civitatis et districtus predictis sine aliqua provi- sione inde facienda ab antianis Pisani populi. Et cogemus nos potestates et capitanei vel cogi faciemus universitates et comu- nia comitatus Pisani dare et solvere atque satisfacere singulari- bus personis ipsarum universitatum et comunium de quantitati- bus quas predicte comunitates et comunia discomputaverunt et in antea discomputabunt de dampnis et guastis eorum de bonis ipsarum universitatum et comunium ad requisitionem predicta- rum singularium personarum. Et possit et debeat fieri et pote- states et capitanei facere teneantur predicta concessa filio, pro mendo quod habeat recipere pater, de voluntate patris et patri pro filio. Et idem observetur de filio pro matre de voluntate matris. Et predicta omnia fiant non obstante aliquo ordinamen- to vel capitulo ut supra dicitur. Et teneamur nos potestates et capitanei infra mensem ab introitu nostri regiminis facere eligi per antianos Pisani populi et ipsi antiani eligere teneantur iura- mento duos bonos et legales homines et unum bonum et lega- lem notarium cum eis, qui providere et investigare et perquire- re debeant per omnem viam et modum, de quibus eis videbitur, utrum debentes recipere discomputum secundum formam huius capituli, et qui recipere debuerunt, discomputaverunt et discomputum habuerunt an non, et quos invenerint recepisse discomputum vel non recepisse, in scriptis redigant faciendo predicta secundum quod reperitur scriptum in libris cancellarie et in discomputis, qui et que sunt in cancellaria Pisani comunis. Et illum quem invenerint recepisse seu fecisse suum discompu- tum, cassetur de libro discomputi suprascripti. Et siquem inve- nerint discomputasse ultra quam discomputare debuerit, cogemus eum restituere ipsum plus et duplum eius quod ultra recepit vel discomputavit infra tertium diem. Qui etiam sapientes videant et perquirant tam discomputa facta a singula- ribus personis quam ab universitatibus seu universitate que fecerunt discomputum quocumque modo et in scriptis redigere ut superius continetur. Hoc addito quod dicti sapientes et notarii non possint esse de illis qui aliquod discom- putum habent recipere, ipsi vel eorum uxores vel filii seu ger- mani vel patres seu nepotes nec oriundi de terris seu universita- tibus que discomputum recipere habent.
1.174. CLXXIIII. De nobilibus de Corvaria et Vallecchia.
Nobilibus de Corvaria et Vallecchia vel alicui eorum non patiemur neque permictemus terras, possessiones eis concessas a comuni Pisano secundum formam privilegiorum imbrigari vel molestari ab aliqua persona vel loco. Et cuilibet contrafacienti tollemus singulis vicibus usque in lib [ras] centum denariorum. Et dicti nobiles et quilibet eorum teneatur et debeat non mari- tare aliquam filiam, nepotem vel germanam alicui persone extra civitatem et districtum Pisanum nec maritari possit vel debeat. Et contrafacienti auferatur pro dicto comuni Pisano totum et quicquid habet et tenet de bonis Pisani comunis aliquo modo. Et hoc fiat nisi aliud videretur antianis. Et predicta nos potesta- tes et capitanei teneamur inquirere et investigare et ad comune Pisanum reducere predicta bona si contrafactum fuerit et pre- dicta omnia executioni mandare. 1.175. CLXXV. De electione potestatis et notarii Sassari. [p. 277]
Sassari potestatem et notarium bonos et sapientes per totum mensem ianuarii proximum eligi faciemus secundum for- mam pactorum que sunt inter comune Pisanum et comune de Sassari. Qui capitaneus iter in Kalendis maii, pro eundo Sassari, et eius officium incipiat in Kalendis iunii. Qui potestas et nota- rius de dictis eorum officiis modulentur secundum modum et formam quo et qua modulantur alii officiales. Et quicumque est sive fuit vel erit potestas vel notarius dicte terre, toto tempore vite sue in eodem officio esse non possit. Et idem fiat de capita- neo masnade de Sassari si contigerit capitaneum aliquem eligi ad ipsam terram. Et teneatur et debeat predictus potestas Sas- sari qui pro tempore fuerit sub iuramento difendere et manute- nere iura et bona et possessiones, que et quas habet opera sanc- te Marie Pisane maioris ecclesie et sibi pertinent in Sassari et in regno Lugudori. Electio cuius rectoris sive potestatis de Sassari et notarii dicte terre fiat et fieri possit et debeat per antianos Pisani populi eligendos pro mensibus februarii et martii eo modo et forma qua eliguntur castellani Castelli Castri et iudi- ces et notarii, dummodo non possint eligere aliquem in pote- statem vel rectorem aut notarium dicte terre qui sit de perso- nis exceptatis in ipso capitulo. Et si contra hanc formam fieret, ipsa electio non valeat nec teneat ullo modo sed ipso iure sit cassa. 1.176. CLXXVI. De non vendendo fundacum vel fundacatum Alexandrie vel Damiate.
Alexandrie et Damiate fundacum vel fundacatum aut consulatum vel officium consulatus non vendemus vel alienabi- mus aut vendi vel alienari permictemus. Sed universitas Pisanorum qui pro tempore fuerit singulis sex mensibus de se ipsis assummere et sibi eligere teneatur consulem bonum et ydoneum et fidelem, natum in civitate Pisana vel eius districtu qui sit mercator de andantibus bonis et bone fame. Qui consul teneatur sub iuramento expresse non vendere nec vendi per- mictere vinum in dicto fundaco nec aliquem expedire vel expe- diri facere vel permictere pro Pisano secundum formam sui brevis ordinandi et mictendi ad ipsas partes ut infra dicitur aut quod ille talis exceptatus per formam sui brevis utatur aliqua franchisia vel immunitate aut prerogativa vel gratia qua Pisani utuntur in Alexandria vel Damiata aut quod ibi sicut Pisanus tractetur vel expediatur. Et siquis inventus fuerit contra hanc formam tractatus vel expeditus, ipsum consulem puniemus de tanto excessu seu fraude quam commisit seu commicti passus est in lib [ris] mille denariorum. De quo utrum fraudem ipsam commisit aut commicti permisit, credatur et stetur iuramento bonorum et ydoneorum mercatorum Pisanorum civium non habentium cum dicto consule inimicitias capitales. Et qui fuerit, est vel fuit consul semel, a die depositi officii ad unum annum non possit esse in eodem officio. Et quod dicto consuli detur a comuni Pisano et componatur cer- tum statutum per consules maris vel sapientes viros ab eis eli- gendos, secundum cuius formam suum officium gerat et exer- ceat. In quo inter cetera predictum capitulum debeat contineri; quod quidem ipsis Pisanis de Alexandria et Damiata mictemus vel micti faciemus per fideles personas sigillo Pisani comunis munitum ad petitionem consulum ordinis maris. 1.177. CLXXVII. De consule Accon et totius Syrie.
Accon et totius Syrie consul electus per comune Pisanum teneatur aliquem undecumque sit, qui non sit Pisanus et habitator Pisane civitatis aut comitatus cum sua familia et non solvat datam et prestantiam in comuni Pisano non expedire vel tractare aut expediri vel tractari facere apud catenam Acconis sicut Pisanum aut quod utatur aliqua gratia vel immunitate seu prerogativa qua Pisani utuntur et uti consueverunt ibidem.
[p. 279]
Et siquis contra hanc formam fuerit tractatus aut aliter expedi- tus, dictum consulem condempnabimus et puniemus pro ipsa fraude quam commisit seu commicti passus est in lib [ris] mille denariorum. De quo utrum ipse consul fraudem ipsam commi- sit vel commicti permiserit aut non, stetur iuramento duorum bonorum et ydoneorum mercatorum civium Pisanorum cum ipso consule aut consiliariis non habentium inimicitias capita- les. Salvo tamen quod dictus consul de voluntate consilii sena- tus in Accon si expedire videbitur inspecta qualitate persona- rum et negotiorum illis de marinis partibus possint franchisiam et immunitatem concedere. Et predicta fiant nullo capitulo aut verbo alicuius capituli brevis ipsorum et consulis obstante et maxime capitulo in quo sit mentio de Pisanis, et qui Pisani nomine censentur, francandis aut franchisia eis concedendo. Et de aliqua franchisia que concederetur per ipsum consilium nichil tolli vel exigi possit quoquo modo ab ipsis vel aliquo ex eis vel aliquo eorum sub pena predicta. Et dictus consul vel comune Pisanum in Accon nullum consulem vel rectorem in Alexandriam vel Damiatam mietere possit vel debeat sub simili pena. Sed ibi eligatur secundum formam capituli inde facti. Datam vel tinam aut collectam seu aliquod aliud quocumque nomine censeatur dictus consul, consiliarii et universitas Pisanorum in Accon, non possit exigere vel exigi facere vel per- mictere ab aliquo Pisano cive nisi solum pro guerra comunium alicuius mansionis aut domini vel baronis illarum partium Christiani. Et quicumque fuerit notarius antianorum vel can- cellarius aut notarius cancellarie tempore electionis notarii de Accon, ad ipsum officium notarie de Accon eligi vel admicti non possit vel debeat ullo modo. Et quicumque fuit vel erit consul vel notarius in Accon in eodem officio tempore vite sue esse non possit vel debeat; electio cuius consulis et notarti fiat et fieri debeat suo tempore per consilium maius generale Pisane civitatis in ecclesia maiori ad scructinium secretum; ad quod scructinium debeant interesse duo fratres Predicatores et duo Minores et aliter dicta electio fieri non possit. Et si fieret non
[p. 280]
valeat nec teneat sed in irritum deducatur. Et sit precisum. Qui consul et notarius teneantur in dicto officio stare usque ad adventum successorum eorum et fiat eis solutio de eorum feu- dis pro rata temporis. Et hoc capitulum scribatur in brevi ipsius consulis. Et quod eligantur etiam duo consiliarii ipsius consulis, unus quorum sit iurisperitus et alter sit publicus mercator, per antianos eligendi proxime post electionem dicti consulis eo modo et forma quibus eliguntur castellani Castelli Castri et potestas de Sassari; quibus consiliariis statuatur et ordinetur iurisditio et salarium secundum quod placuerit sapientibus viris ab antianis eligendis de illis qui soliti sunt uti in dictis partibus; quorum consiliariorum officium duret per tantum tempus quantum durat officium ipsorum consulis et notarii, quorum quilibet suprascriptorum consiliariorum sit maior annis XL. Et quod contra hanc formam dici vel arrengari vel ali- Quo modo attentari non possit et qui contra faceret, punia- tur in lib [ris] centum denariorum. Salvo quod ipsa electio com- micti non possit antianis vel electoribus ab antianis eligendis. Et hoc capitulum sit precisum, ita quod per consilium infringi, mutari, minui aut derogari non possit. Et predicta fiant et ser- ventur et aliter prout et sicut placuerit suprascriptis dominis potestatibus et capitaneis. 1.178. CLXXVIII. De non portando vel extrahendo merces in plagia maris.
Et iuramus nos potestates et capitanei quod infra mensem Preconiçari faciemus publice per civitatem in locis consuetis quod nullus Pisanus cum aliquo ligno portet vel exhoneret ali- quas res vel merces exceptis sale et vena ferri in plagia maris vel in terra firma et fauce Sercli usque ad Laventiam vel abinde reducat Pisas. Et qui contrafecerit, puniemus eum a lib [ris] decem denariorum Pisanorum usque in lib [ras] centum inspec- ta qualitate negotii et persone. Et lignum in quo ipse res et merces portarentur comburi faciemus. Et cuilibet liceat quemli- bet contrafacientem capere in avere et persona sine banno comunis. 1.179. CLXXVIIII. De non vendendo aliquod castrum vel iurisditionem aut alias terras vel bona immobilia alicui non nostri districtus.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod non patiemur neque permictemus aliquam personam Pisane civitatis vel districtus vendere, donare vel in emphyteosi dare vel concedere aut aliquo modo alienare aliquod castrum seu iurisditionem aut aliquas terras, possessiones vel bona immobilia infra districtum Pisanum alicui vel aliquibus personis vel locis non nostri districtus absque voluntate antianorum Pisani populi. Et siquis contrafecerit, puniatur et condempnetur a nobis potestatibus et capitaneis a lib [ris] quinquaginta usque in lib [ras] mille dena- riorum et ultra in persona et avere arbitrio nostro inspecta qua- litate negotii et persone. Et quod contra factum fuerit, non valeat nec teneat ipso iure et ipsa bona et castrum et iurisditio- nem iure proprietatis et possessionis ad comune Pisanum redu- cemus et pro comuni Pisano haberi et teneri faciemus, etsi de hoc suspicaretur, de non faciendo contra predictum capitulum, in modum et formam de qua nobis pro comuni Pisano utilius videbitur expedire. Et hoc preconiçari faciemus per civitatem Pisanam in locis consuetis per totum mensem ianuarii. Et hoc capitulum ponatur et poni faciemus in brevibus capitaneorum Pisani districtus; capitaneus Pisani districtus teneatur et debeat legi et explanari facere dictum capitulum coram homini- bus sue capitanie tempore electionis officialium. 1.180. CLXXX. De eligendo unum probum virum super opere ecclesie sancti Francisci.
Et ad petitionem conventus fratrum Minorum sancti Fran- cisci de Pisis dabimus eis unum probum virum super opere dicte ecclesie sancti Francisci facendo et fieri faciendo, qui sit et esse debeat immunis a servitiis personalibus. Et dictus opera- rius sit et esse debeat maior annis septuaginta et sit et esse debeat ad ipsius ecclesie opus tantum. 1.181. CLXXXI. De barberiis.
Et teneamur nos potestates et capitanei non permictere quod aliquis barberius civitatis Pisane vel districtus tollat vel accipiat pro raditura barbe ab aliquo cive vel foretaneo nostri districtus ultra denarium unum. Et siquem contrafacien- tem invenerimus, puniemus et condempnabimus eum usque in sol [dos] viginti denariorum. Et quilibet contrafacientem possit accusare et denuntiare, medietas cuius banni sit accusantis vel denuntiantis et in credentia teneatur. Qui barberii teneantur sub sacramento ab eis de novo prestando a quolibet eorum artem predictam bene et legaliter facere et non radere neque tondere in civitate Pisana nec burgis vel subburgis aliquam per- sonam in aliquo die dominico nec in pascate nativitatis, resur- rexionis Domini, pentecosten, festo omnium sanctorum, epiphanie Domini nec in die Kalendarum ianuarii, in festivitatibus gloriose virginis Marie, annuntiationis et assump- tionis. Et qui contra fecerit, puniatur qualibet vice in soldis viginti denariorum. Et quod quilibet barberius Pisane civitatis neque de burgis vel subburgis eiusdem civitatis teneatur sub eodem sacramento non radere vel sanguinem extrahere alicui leproso ullo modo et qui contra fecerit puniatur qualibet vice in soldis centum dena- riorum comuni Pisano. 1.182. CLXXXII. De sartoribus.
Et quilibet sartor vel incisor pannorum teneatur dare quoli- bet anno ydoneos fideiussores de non baractando nec devastan- do pannos quos receperit nec ipse - nec quos in apotheca tenet - vel eius discipuli vel ministri, aliter dictum opus in civitate face- re non possit; que securitates recipiantur et dentur in cancella- ria Pisani comunis coram iudice assidente potestatibus et capi- taneis. Et siquem contrafacientem invenerimus, puniemus et condempnabimus eum in lib [ris] vigintiquinque. Et hec preco- niçentur per civitatem et hoc capitulum sit precisum. Et idem fiat de sciamitis, sendadis, giambelloctis et de omnibus drappis de auro et de seta. 1.183. CLXXXIII. De guaragnis non tenendis in civitate.
Et teneamur nos potestates et capitanei non pati vel per- mictere aliquos stallones, equos vel asinos, stare vel morari in civitate Pisana et quando talia opera celebrantur que sunt eorum misterii. Et siquem contrafacientem invenerimus, punie- mus et condempnabimus eum in soldis centum denariorum et dictum stallonem de civitate Pisana expellemus. Et quilibet possit contrafacientem accusare; medietas cuius banni sit denuntiantis et in credentia teneatur. 1.184. CLXXXIIII. De mulieribus non tenendis in eodem carcere cum viris.
Et teneamur nos potestates et capitanei non pati vel per- mictere quod mulieres sint vel ponantur simul una cum homini- bus in aliquo carcere Pisani comunis, sed debeant esse seorsum a viris ita quod anditus vel accessus de viris ad mulieres vel de mulieribus ad viros esse non possit. 1.185. CLXXXV. De festo beati Rainerii celebrando.
Et teneamur nos potestates et capitanei ad honorem et reverentiam beati Rainerii, ut ipse protegere dignetur et defen- dere civitatem Pisanam et homines civitatis Pisane tam in terra quam in mari, facere ab omnibus et singulis cuiusque misterii civitatis Pisane custodiri festum beati Rainerii, cuius corpus iacet in ecclesia maiori civitatis Pisane. Et siquem contrafacien- tem invenerimus, puniemus et condempnabimus eum in soldis viginti denariorum Pisanorum. Et in vigilia ipsius beati Rainerii preconem per loca consueta mictere teneamur per civitatem Pisanam. 1.186. CLXXXVI. De venditoribus frumenti ut candelum faciant.
Et teneamur nos potestates et capitanei cogere et cogi face- re ad honorem et reverentiam beate Marie semper virginis, que capud est huius civitatis, omnes et singulos venditores, portato- res frumenti et aliarum bladarum facere unum pulcrum e ydo- neum candelum, quod sit libre triginta pure cere et ipsum in vigilia beate Marie mensis augusti opere ipsius ecclesie tenean- tur offerre. Et si contrafecerint et predicta non fecerint, punian- tur et condempnentur in soldis centum denariorum. 1.187. CLXXXVII. De lignis, circulis et oleo non emendis.
Et non patiemur neque permictemus aliquem rigacterium vel aliquem alium undecumque vel quicumque sit emere vel emi facere aliqua ligna ab ardendo vel circulos vegetum vel decorrentes de castaneis pro revendendo neque patiemur neque permictemus aliquam personam in civitate Pisana vel comitatu emere oleum ultra sextaria quatuor ad sextarium Pisanum. Et siquem contrafacientem invenerimus, puniemus et condempnabimus eum qualibet vice a lib [ris] decem usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum inspecta qualitate rei et negotii et nichilominus id, quod contra predicta venditum fuerit, auferemus et auferri faciemus et ei non restituemus ullo modo. 1.188. CLXXXVIII. De usurariis ne teneantur apothecas.
Et non patiemur neque permictemus aliquem undecumque vel quicumque sit apothecam vel solarium publice vel privatim vel tendam seu cortinam tensam tenere pro exercendo usura- riam pravitatem aut ipsam usuram vel fenus exercere per se vel per aliam suppositam personam publice vel privatim. Et siquem dictam apothecam vel solarium invenerimus, tenentem aut ipsam usuram vel fenus exercentem, qualibet vice punie- mus et condempnabimus eum in lib [ris] centum denariorum Pisanorum. Et insuper non permictemus eum dictam apothe- cam vel solarium tenere. Et usurarii dictam apothecam vel sola- rium tenentes non audiantur coram aliquo iudicante civitatis Pisane ad ius sive rationem sed ipsi aliis facere teneantur. Et nullus de civitate Pisana tam masculus quam femina sive de districtu Pisano aliquem predictorum talem apothecam sive solarium tenentium teneat in sua domo vel suam domum eis vel alicui eorum seu alii persone pro eis locet vel alio modo con- cedat, in qua dicti usurarii seu aliqua persona pro eis, qui usu- ras exerceant, se recipiant vel morentur. Et siquem contrafa- cientem invenerimus, qualibet vice puniemus et condempnabi- mus eum in lib [ris] vigintiquinque denarionun Pisanorum. Et hoc infra octo dies ab ingressu nostri regiminis publice preco- niçari facere teneamur. Et super predictis inveniendis erimus soliciti et intenti. Et inquisitionem inde facere teneamur singu lis duobus mensibus. Et sufficiat probari aliquem esse usura- rium per publicam famam; que probatia fieri possit per sex testes, quorum examinationem facere teneamur contra quosli- bet usurarios. Et hec faciemus et observabimus non obstante aliquo capitulo brevis superius et inferius scripto aut statuto vel ordinamento seu consilio; quod si obstaret, istud servabimus et non illud. Et hoc capitulum sit precisum ita quod per consilium quadringentorum de populo vel per aliquod aliud consilium tolli vel mutari seu infringi non possit. 1.189. CLXXXVIIII. De pacteriis.
Et teneatur quilibet pacterius commorans in civitate Pisana decetero de quibuscumque pannis et rebus ab eis emendis vel quos ipsi vel alia persona pro eis emerit, si pannus sive panni sive res alique quas ement fuerint valentie usque in sol [dos] centum denariorum Pisanorum, in eorum quaternis propriis, quos pro eorum arte habere debeant, memoriam facere et scri- bere seu scribi facere nomina personarum a quibus ipsi vel alia persona pro eis aliquem pannum vel rem emerint et unde fue- rint et quando emerint. Et hec omnia intelligantur et locum habeant in personis que ab eis note fuerint et de quibus nulla suspitio haberi possit. Et si note ab eis non fuerint, procurent quod aliquam personam notam habeant, que pro eis sufficien- ter respondeat si de rebus emptis aliqua questio oriretur; aliter a talibus personis nullam emptionem alicuius rei facere debeant. Et si res, quas ipsi per se vel alios emerint, fuerint maioris valentie soldorum centum - dummodo predicta emptio sicut dictum est supra fiat a persona que nota sit ei et de qua nulla suspitio habeatur et si nota non fuerit, procurent quod habeant inde personam notam que pro dictis venditoribus in dictis cartis promictant predictis emptoribus sufficienter de indempnitate qualibet respondere et de predictis omnibus ab eis et quolibet eorum faciendis et observandis - potestates et capitanei per se et suos successores teneantur et debeant a dic- tis pacteriis et quolibet eorum recipere vel recipi facere ydo- neam cautionem ad penam apponendam in cautione predicta ad arbitrium potestatum et capitaneorum si contrafieret. Et si dicti pacterii predicta non fecerint et non observaverint aut contrafecerint, qualibet vice puniatur a lib [ris] vigintiquinque usque in lib [ras] centum denariorum Pisanorum quilibet eorum, arbitrio potestatum et capitaneorum inspecta qualitate rei et negotii. Et insuper dicti pacterii pannos vel res quos vel quas emerint contra predictam formam seu inventi fuerint penes eos vel aliquos eorum, sine restitutione alicuius pretii quibuscumque petentibus restituere teneantur et inde a nobis potestatibus et capitaneis vel iudicibus nostris cogan- tur. Et quod dicti pacterii et quisque eorum ad petitionem cuiu- sque qui diceret aliquam rem fuisse subtractam et credatur esse penes eum, pannos et res dicte sue apothece ostendere et per- quiri dimictere teneantur sub pena arbitrio potestatum et capi- taneorum auferenda. Et predicta omnia nos potestates et capi- tanei iuramento teneamur precise facere observari. Et teneamur infra octo dies ab introitu nostri regiminis predicta omnia publice preconiçari facere per civitatem. 1.190. CLXXXX. De festi sancti Torpetis celebrando.
Et preconiçari faciemus per civitatem ad petitionem fra- trum Humiliatorum in vigilia beati Torpetis martiris Pisani quod festum dicti beati Torpetis ab omnibus de civitate Pisana debeat solenniter custodiri et celebrari et quod apothecas aper- tas dicta die festivitatis predicte nullus debeat retinere vel ten- das aut banchos ponere ad penam nostro arbitrio auferendam. 2. Secundus liber de privilegiis2.1. I. De privilegiis sancti Xisti.
Cum ecclesia sancti Xisti ab ipsius fundatione iure patrona- tus ad comune Pisanum pertineat, ipsam ecclesiam et honores ipsius ecclesie manutenebimus et defendemus contra omnem personam et locum nostri districtus in eius iuribus et quod pri- vilegia ipsi ecclesie a comuni Pisano concessa firma et rata habebimus et tenebimus et contra non veniemus vel faciemus vel permictemus, videlicet privilegium concessum ipsi ecclesie ab Uguiccione Grocti et Calcisano et eorum sociis olim Pisanis consulibus scriptum manu Bonalbergi notarii condam Ventrilii de sex hominibus qui cum eorum familiis et massaritiis debent habitare in plagiis dicte ecclesie et privilegium eidem ecclesie a comuni Pisano concessum tempore Ugonis Lupi Pisanorum potestatis scriptum per Bonalbergum notarium de omnibus extra nostram districtum venientibus ad habitandum in plagiis suprascriptis. Et nullo modo vel iure patiemur suprascriptos homines pignerari per nuntios Pisani comunis nisi tantum pro affictu, terratico, feno, palea aut debito. Hoc addito quod nos potestates et capitanei ex forma consilii inde dati dabimus vel dari faciemus priori ecclesie sancti Xisti unum equum de equis, qui renuntiatur in ea quantitate et secundum formam que in brevi capitaneorum militum et eorum camerarii contineri con- suevit vel quantitatem olim comprehensam in brevi suprascrip- torum capitaneorum et camerarii ad arbitrium ipsius prioris, dumtamen valentia equi non excedat summam soldorum centum. Hoc addito quod nos potestates et capitanei non patie- mur neque permictemus ecclesiam sancti Xisti vel priorem aut rectorem ipsius ecclesie pignerari vel aliquid solvere comuni Pisano pro aliqua data sive collecta que imponeretur a comuni Pisano ecclesiis Pisane civitatis et districtus, sed eam et eos libe- ram et liberos absolutam et absolutos, expeditam et expeditos ab omni impositione et exactione habebimus. Et quod dabimus vel dari faciemus ecclesie suprascripte sancti Xisti a camerariis Pisani comunis de introitu ipsius camere totum et quicquid eadem ecclesia sancti Xisti habere consuevit annuatim ab eisdem camerariis, videlicet in quadragesima pro advincta ipsius ecclesie soldos decem. Et in pascate resurrectionis pro admiscere soldos viginti et in festo eiusdem ecclesie, quo comune Pisanum adeptum est pluries victoriam et triumphum, candelum unum cere libra- rum duodecim et pro pulsando campanam soldos viginti; quas quantitates camerarii Pisani comunis vel unus eorum priori suprascripte ecclesie qui pro tempore fuerit dare possint et debeant et possit et debeat sine aliqua provisione antiano- rum inde facienda. Et in vigilia predicte festivitatis faciemus preconiçari seu banniri per preconem seu precones Pisani comunis sine aliquo pretio solvendo banneriis per civitatem Pisanam denuntiando, veniam seu remissionem que in eadem ecclesia esse dicitur ut consuetum est ad petitionem prioris ipsius ecclesie. Et quod dictum festum ab omnibus celebretur et quod apothece non aperiantur. 2.2. II. De privilegiis quatuor artium.
Coriariorum consulibus civitatis Pisane privilegium olim concessum a Pis [anis] consulibus firmum tenebimus et teneri faciemus. Et illud idem faciemus de privilegiis quatuor artium. Hoc addito quod non obstante privilegio coriariorum omnes Pisane civitatis volentes conciare coria, liceat eis conciare tam cum aqua calida quam cum frigida. Et de hoc dicti conciatores in aqua calida iuramento teneantur. Et sic faciendum eos com- pellemus et compelli faciemus a consulibus dicte artis sub iura- mento ab eis de novo prestando sub certa pena et banno a nobis eis imponendo et imponendo et tollenda vel tollendo nostro arbitrio usque in lib [ras] vigintiquinque per vicem infra quindecim dies ab introitu sui regiminis non obstante capitulo aliquo vel sententia inde dato. Et privilegium olim concessum a comuni Pisano consulibus coriariorum et alia omnia que continentur in dicto privilegio et eorum sententias inde datas firmum et firmas habebimus et observabimus et firma teneri et observari faciemus et contra non veniemus vel faciemus seu fieri permictemus aliquo modo vel iure seu inge- nio toto tempore nostri regiminis. Salvo quod quicumque dic- tam artem de coriis facere voluerit in civitate Pisana, bonam et legalem, quod facere possit sine contradictione alicuius non obstante aliquo capitulo huius brevis vel privilegio eisdem coriariis concesso. Et quicumque contradiceret facto vel dicto, qualibet vice incurrat penam lib [rarum] decem. Et privilegium olim concessum a comuni Pisano consuli- bus et eorum sententias inde latas firmum et firmas tenebi- mus et faciemus et observabimus et fieri et observari faciemus et contra non veniemus sive fieri permictemus aliquo modo vel ingenio quolibet toto tempore nostri regiminis. Nec etiam per- mictemus aliquos capitaneos sive rectores Pisani districtus cogere vel cogi facere aliquem fabrum Pisane civitatis eiusque districtus coram eis ad aliquam rationem reddendam occa- sione fabricarum et artis fabrice nisi sicut consuetum est et obtentum ab annis quadraginta retro decursis, salvis tamen capitulis huius brevis. 2.3. III. De privilegiis curie maris.
Consulibus ordinis maris privilegium concessum ab Ubaldo vicecomite olim Pisanorum potestate, salvis omnibus que fieri debent ex forma huius capituli, firmum tenebimus et observabimus et observari faciemus privilegia et cartas concessa consulibus ordinis maris et eorum ministris et degathie a quibu- scumque personis et locis et ordinamento omnia et deveta et capitula brevis eorum et eorum ministrorum et aliorum consu- lum existentium in partibus marinis facta et facienda et que ad honorem maris pertinent. Et operam et studium dabimus et solliciti et intenti erimus ut effectui demandetur prout in capi- tulis eorum brevis et ordinamentorum continentur et contine- buntur, salvo eo quod superius dicitur de electione. 2.4. IIII. De venditione vene ferri de Ylba.
Nos potestates et capitanei quod venditionem factam per dominum Savarigium de Villa de Mediolano olim Pisanorum potestatem antecessorem nostrum pro comuni Pisano Dato de Citula de cappella sancte Christine vel Bonaccurso Griffi pro se et sociis suis de introitibus vene ferri de Ylba et ipsa vena, sicut constat per instrumentum rogatum in actis cancellarie Pisani comunis scriptum et firmatum per Iacobum notarium condam Bonaiuncte, et omnia et singula que et sicut in ipso instrumento continentur firma et rata habebimus et tenebimus et inviolabili- ter observabimus et observari faciemus non patiendo nec per- mictendo in aliquo contra ea vel aliquod eorum fieri vel venire. Et idem faciemus de venditione facta a domino Tarlato de Aritio Pisanorum potestate pro comuni Pisano emptoribus modi introitus pecudum. Et idem faciemus et observabimus de alia venditione inde facta a domino Filippo de Torniellis olim Pisanorum potestate Francisco condam Guidalocti et Andree bancherio condam Marci. 2.5. V. De privilegio Sancti Augustini de Valle Calcisana.
Privilegium concessum a comuni Pisano tempore domini Bartholomei de Soppo prima vice Pisanorum potestate ex forma consilii Pisane civitatis inde dati ecclesie sancti Augustini de Valle Calcisana et de conservando ipsam ecclesiam cum per- sonis et rebus suis ab omni exactione liberam et immunem et de recipiendo ipsam ecclesiam sub protectione Pisani comunis et omnia et singula promissa et conventa a comuni vel pro comuni Pisano, eidem ecclesie vel suo sindico et procuratori pro ea firma et rata habebimus et tenebimus et precise et invio- labiliter observabimus et faciemus observari. Et hoc idem suc- cessorem nostrum iurare faciemus. Et sic deinceps observetur et fiat perpetuo. 2.6. VI. De venditione doane salis.
Venditionem et concessionem doane salis Pisane civitatis et dirictus salinarum de Kallari factam Bonaccurso de Seta pro se et suis sociis a domino Rainaldo de Riva secunda vice Pisanorum potestate, pro solvendo domino pape tria milia mar- chas argenti, et omnia et singula in carta dicte venditionis comprehensa firma et rata habebimus et tenebimus et haberi et teneri faciemus precise et inviolabiliter observari. Et omnes et singulas personas, universitatem et loca ad integram solutionem et dationem predicti dirictus et dictarum salinarum et doane totis nostris et Pisani comunis viribus compellemus et per nostros iudices et assessores et nostram familiam. Et nostrum et Pisani comunis adiutorium et favorem eis et cuique eorum et eorum nuntiis et sindico ad eorum et cuiusque eorum peti- tionem dabimus et dari faciemus super predictis omnibus puniendo et condempnando comuni Pisano et dictis emptori- bus tam omnes et singulas universitates quam privatas personas et etiam que aliquid commicterent vel commictere aut facere presumerent aut facere attentarent contra ipsam doanam sive in diminutione iurium ipsius doane et dictorum emptorum prout nobis videbitur inspecta qualitate negotii et excessus et perso- narum, procedendo insuper contra omnes et singulos breviter et summatim et non servata aliqua solempnitate vel ordine iuris omni die et tempore feriato et non feriato non obstante aliquo capitulo brevis vel constituti aut alio iure. Et hec micti faciemus in brevi nostri successoris et ab eo iurari. Et idem faciemus et observabimus et fieri et observari faciemus de omnibus et singulis pactis et conventionibus et promissionibus factis inter Iordanum Bonostis sindicum Pisani comunis sindicatus nomine pro comuni Pisano et ipsum Bonaccursum pro se et sociis de his que in carta de pactis et promissionibus suprascriptis continerentur. Et siquem invenero contra predicta vel aliquod predictorum facere vel fecisse dicto vel facto, puniemus et condempnabimus eum nostro arbitrio in avere et persona. Et si nos potestates et capitanei vel aliquis de nostris iudicibus et assessoribus vel de nostra familia contra predicta vel aliquod predictorum contrafecerimus vel venie- mus, possim nos potestates et capitanei pro nobis et dictis iudicibus et familia qualibet vice puniri et condempnari in lib [ris] quingentis denariorum Pisanorum. Et si ipsi modulato- res de predictis nos non modulaverint et non condempnave- rint, quilibet eorum condempnetur a capit [aneis] populi Pisani in lib [ris] centum denariorum Pisanorum. Et hoc capitu- lum sit precisum et precise servetur, ita quod per aliquod consi- lium rumpi vel infringi non possit. Et idem fiat et observetur de venditione facta tempore domini Rainaldi de Brunforte olim Pisanorum potestatis domino Galgano Leuli et Cortevechie Roncioni pro se et sociis de ipsa doana. Et eadem omnia et sin- gula in omnibus et per omnia faciemus et observabimus et fieri et observari faciemus et debeant de venditione doane salis et salinarum predictarum facta Pandulfo de Moneta, Vitali nota- rio et Iohanni Noctis pro se et eorum sociis a domino Beltraimo de Carcano Pisanorum potestate et de omnibus et singulis in carta ipsius venditionis comprehensis. Et hoc capitulum sit pre- cisum et precise servetur ita quod per consilium quadringento- rum vel aliud tolli non possit. Non obstante aliquo capitulo brevis comunis et populi. 2.7. VII. De venditione introituum Montis Novi, Baratuli et Orgoglio- si.
Et teneamur habere ratas et firmas venditiones introituum castrorum Montis Novi, Baractuli et Orgoglosi factas quibu- scumque personis. 2.8. VIII. De privilegio concesso comuni militum.
Comuni militum privilegia concessa firma tenebimus. 2.9. VIIII. De custodibus Ganghii.
Et cogemus custodes Ganghii stare de die et de nocte con- tinue ad custodiam dicti Ganghii a Kalendis aprelis ad Kalendas novembris; pro quibus mensibus predicti custodes habeant salarium de bonis Pisani comunis ad provisionem potestatum et capitaneorum et antianorum; de aliis vero mensi- bus nullum salarium habere possint. Et potestates et capitanei teneantur iuramento usque per totum mensem iulii facere affos- sari circumcirca dictum Ghanghium per operarium a potestati- bus et capitaneis et antianis Pisani populi eligendum de introiti- bus ipsius Ganghii et eligantur per apodixas et vacent per annum. 2.10. X. De permictendo portari vinum per marinas partes.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod non impedie- mus neque impediri permictemus seu consentiemus aliquem de civitate et districtu Pisano quin possit deferre et mictere extra civitatem Pisanam per marinas partes vinum nostratum et vinum quod ipse reduxisset ad civitatem Pisanam per mare. 2.11. XI. De permictendo portari arma de ligno extra civitatem et districtum et de armis falsis.Et teneamur quod non impediemus neque impediri facie- mus aut permictemus ab aliquo impediri quin arma de ligno libere possint micti et deferri a quocumque de civitate et districtu Pisano ad quascumque partes tam per terram quam per mare preter quam ad partes inimicorum Pisani comunis et ad partes Saracenorum. Et non patiemur quod ullus possit vel audeat deferre seu in civitate Pisana tenere vel vendere sive pin- gere arma falsa in corea vel ligno. Et siqua arma falsa invenie- mus, ea faciemus comburi. Et teneamur nos potestates et capitanei ex forma consilii Pisani populi inde dati III Kalendas aprelis quod pacta et con- ventiones facta et factas pro comuni Pisano sindico comunis Suvereti pro ipso comuni et hominibus dicti comunis et etiam dictis personis ipsius comunis Suvereti tempore antianatus domini Gerardi Façeli et sociorum qui fuerunt antiani Pisani populi pro mensibus augusti et septembris preteriti firma et firmas et rata et ratas habebimus et tenebimus et faciemus inviolabiliter observari et executioni mandari non obstantibus aliquibus capitulis nostri brevis superius et inferius scriptis et siquod obstaret, istud servabimus et non illud. Venditiones introituum cabellarum Pisani comunis factas sique facte sunt vel fierent in antea, que fieri possint ad provi- sionem potestatum et capitaneorum et antianorum non obstan- te aliquo capitulo brevis, firmas et ratas habebimus et tenebi- mus et haberi et teneri faciemus. Et specialiter factas a domino Albertino Moricino de Venethiis olim Pisanorum potestate Andree bancherio condam Marci pro se et sociis ut in actis can- cellarie continetur. Et hoc capitulum sit precisum ita quod per consilium quadringentorum populi vel per aliquod aliud consi- lium rumpi vel infringi seu mutari vel vitiari non possit sine expressa voluntate emptorum dicti dirictus et introitus cabella- rum predictarum. Nos suprascripti potestates et capitanei Pisani comunis et populi teneamur ponere et poni facere ad consilium senatus et credentie et minus et maius populi et aliorum ordinum qui con- sueverunt ibi esse, an comunia Fasciani, Putignani et Orticarie et homines ipsorum comunium debeant cassari et removeri a iurisditione et capitania Cascine et subesse et esse in comuni et cum comuni Pisano ut cives ad omnia servitia realia et personalia ut Pisani cives, an esse et stare cum ipsa capitania Cascine ut nunc sunt. Et hec fiant si videbitur dominis suprascriptis et antianis populi. Et etiam teneamur ponere ad simile consilium de faciendo perticari et mensurari terras cam- pias et pratatas a via sancti Laurentii ad Pagnaticum a loco qui dicitur Rotina, videlicet in bucca vie dicte Rotina usque ad siricem de Poianis videlicet ad locum dictum Thorale quantum- cumque trahit per longitudinem videlicet perticis novem per largum; et faciendo extimari dictam terram et solvi illis quorum esset ipsa terra ab hominibus capitan [i] arum Vallis Arni pro rata cuiusque; et de cogendo vendere ipsas terras pro iusto pre- tio; et de faciendo fieri super dicta terra vel terris duo fovea ab hominibus suprascriptarum capitan [i] arum et eorum sumpti- bus, videlicet unum foveum ex parte civitatis Pisane et aliud ex parte Collinarum et quodlibet foveum sit largum perticis tribus in bucca et pedibus quatuor in fundo; et de faciendo fieri in bucca ipsorum foveorum super dicta sirice de Poianis duos pontes de lignamine bonos et sufficientes, videlicet unum in capite sive bucca cuiusque fovei ita quod aqua possit inde libe- re labi et discurrere. Et hec fiant si videbitur suprascriptis dominis potestatibus et capitaneis Pisani comunis et antianis populi. Et si contigerit predicta poni ad consilium, fiat inde id quod consilio suprascripto videbitur. 3. Tertius liber de maleficiis3.1. I. De contendente tenere.
Iudices vel iudicantes seu executores sententiarum vel ali- quem officialem aut eorum nuntium iniurose vel minus iuste vel alio quocumque modo siquis maior annis quatuordecim impe- dierit quominus possessionem et tenere rerum mobilium vel sese moventium seu immobilium dari possit, quotiens contra fecerit lib [ras] vigintiquinque denariorum ei tollemus pro pena vel tolli faciemus nisi res in qua dari tenere postulabitur esse minoris valentie lib [rarum] decem et tunc pro pena non tenea- mur ei tollere vel da [n] nificare eum nisi in duplo valentie rei. Et si tantum non habuerit quod pena predicta possit ei tolli vel da [n] nificari, eum exbanniemus vel exbanniri faciemus et pro exbannito tenebimus usque ad satisfactionem nec minus tenea- mur ad executionem faciendam procedere. Hoc intellecto in hoc toto capitulo quod si aliquis caperet tenere in bonis non pertinentibus ad condempnatum vel contra quem executio fie- ret et ille cuius essent illa bona que caperentur in tenere contra- diceret vel impediret quominus tenere caperetur in eis, quod in pena comprehensa in hoc capitulo vel alia pena condempnari non possit vel debeat ostendendo coram iudice, qui de hoc cognosceret, dicta bona esse sua et ad se et non ad condempna- tum vel ad eum contra quem executio fieret pertinere vel sal- tem probet se possidere tempore quo tenere accipitur. 3.2. II. De offendente officialem.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod non patie- mur neque permictemus quod aliquis de Pisana fortia et distric- tu vel aliunde offendat vel offendi faciat in personam aliquem officialem Pisane civitatis vel districtus aut eius fortie aut Pisanum civem et siquem invenerimus contrafacientem, puniemus et condempnabimus eum in avere et persona nostro arbitrio. Et si eum personaliter puniendum habere non poteri- mus, ponemus et poni faciemus eum in banno Pisani comunis et in publicationem omnium bonorum suorum comuni Pisano et si aliquo tempore pervenerit in fortiam Pisani comunis puniatur et condempnetur in avere et persona ac si dictum maleficium legitime probatum contra eum esset et si decurso dicto banno pervenerit in fortiam Pisani comunis, puniatur secundum formam dicti banni. Salva semper pena mortis quam idem offensor pati debet si predictus offensus moreretur de offensione predicta. Et si comune et universitas in qua vel quo predicta offensio facta esset predictum offensorem non caperet et captum ad nostram presentiam non presentaret vel presenta- ri faceret, condempnabimus predictum comune et universita- tem usque in lib [ras] MM denariorum Pisanorum inspecta qua- litate criminis et persone et loci nostro arbitrio. Quod capitu- lum capitanei et rectores terrarum Pisani districtus et etiam consules Pisani marinarum partium exemplatum habere de- beant et ipsum in consiliis et parlamentis coram hominibus eorum iurisditionum quater in anno legi et explanari faciant diligenter sub iuramento et pena lib [rarum] vigintiquinque denariorum pro quolibet eorum. 3.3. III. De raptum mulierum.
Feminam Pisane civitatis vel districtus, nisi sibi securatam rationabiliter ut inferius legitur, siquis in civitate Pisana vel districtu rapuerit sive in rapiendo raptori adiutor fuerit vel ali- cuius femine domum vel hospitium seu alterius pro rapiendo intraverit sine consensu sui patris vel avi paterni vel matemi, cum patrem non habeat, sive matris non nupte cui non sit de suis rationibus satisfactum, vel patrem vel avum vel fratres vel patruum aut fratrem patruelem non haberet, seu sine fratris consensu qui etatem habuerit, cum patre vel avo careat seu absentes fuerint quod de facili habere non possint, sive sine consensu patrui, cum patre vel avo sive fratre germano vel ex patre tantum seu fratre patrueli careat, seu sine tutorum con- sensu vel curatorum, quod si plures habuerit sine consensu omnium vel maioris partis eorum, vel etiam invitam alteri ratio- nabiliter securatam cognoverit, ipsum puniemus et condem- pnabimus a lib [ris] ducentis usque in lib [ras] mille denariorum et ultra in avere et persona nostro arbitrio personarum qualitate inspecta nostro arbitrio et tantum plus quantum plus valerent bona rapte mulieris. Et etiam rapientem seu violentem cognito- rem exbanniemus vel exbanniri faciemus. Si vero filius familias ut dictum est rapuerit vel ut dictum est contra predicta fecerit, patrem usque ad predictam quantitatem sui poderis, super parte que raptori vel violento cognitori contigerit, puniemus. Alia vero que dicta sunt in persona observabimus. Et ipsam raptam recuperabimus et in potestatem eorum quo- rum erit libere sicut erat prius restituemus si eam invenire poterimus et in inveniendo diligentiam et custodiam adhibebi- mus. Si vero ad penam persolvendam aliquis predictorum non fuerit sufficiens, in tantum quantum habuerit eum dampnifica- bimus vel da [n] nificari faciemus et bona eius sive eorun pro quantitate pene in hoc capitulo comprehense comuni Pisano publicabimus et applicabimus; tutorem vel curatorem, qui pupillam vel adultam sine contutorum consensu vel curatorum suorum vel maioris partis eorum, cum plures fuerint tutores vel curatores, maritaverint, in lib [ris] trecentis denariorum et tanto pluri quanto nobis placuerit puniemus et condempnabimus. Hoc salvo et intellecto quod predicta pena sive predictum capi- tulum locum non habeat in feminam maiorem annis quindecim non habentem patrem vel avum paternum sive fratrem germa- num sua voluntate propria securatam vel maritatam neque in vidua alteri voluntate propria securata vel maritata salvo capitu- lo constituti. In capillo siquis aliquam minorem annis viginti etiam volentem securaverit pro usore sine consensu patris vel avi paterni, cum patrem vel avum habeat, vel germani vel patrui aut fratris consobrini aut avunculi vel avi materni vel aliarum personarum supra comprehensarum legitime etatis et matris non nupte, cui non sit de suis rationibus satisfactum si matrem habuerit, cum nec patrem vel avum paternum nec alias de supradictis personis habuerit, aut sine consensu patrui, cum nec patrem nec avum nec germanum legitime etatis seu matrem non nuptam, cui de suis rationibus satisfactum non fuerit, vel sine consensu tutoris vel curatoris aut tutorum vel curatorum presentium, cum plures fuerint, vel maioris partis eorum, cum nec patrem nec avum nec aliquem ut suprascriptum est attinentem habuerit, usque in lib [ris] ducentis denariorum et tantum plus quantum supra continetur de persona et bonis si tantum habuerit ei tollemus pro pena et ultra nostro arbitrio. Si tamen consilio necessariorum amicorum alicuius puelle vel maioris partis absque fraude comunicato, cum nullus supra- scriptorum Pisis esset, securaverit aliquam in uxorem, penam propterea non patiatur, salvo capitulo constituti et salvis que dicta sunt superius. Hoc addito et intellecto in predictis et singulis quod tutores pupillam existentem in minori etate mari- tare non possint nisi pater puelle hoc dixerit in testamento vel nisi hoc fecerint consensu consanguineorum puelle proximo- rum in gradu vel maioris partis eorum et qui magis ydonei sint inter alios consanguineos pupille. Et si contra fecerint, punie- mus quemlibet eorum a lib [ris] centum usque in quingentis inspecta qualitate puelle. Que autem dicta sunt supra de pupil- la, eadem omnia fiant et intelligantur et observentur de pupillo ut uxor ei dari non possit sine consensu propinquorum ut dic- tum est supra Uxorem alterius civitatis Pisane vel districtus siquis rapuerit, condempnabimus et condempnare possimus eum nostro arbitrio in persona et avere inspecta qualitate crimi- nis et persone. Verumtamen si esset vilis et abiecta persona que raperetur, possimus et debeamus condempnare raptorem usque in lib [ras] centum denariorum inspecta qualitate viri et mulieris. Si vero ea volente viro invito ipsam receperit vel tenuerit, a lib [ris] quinquaginta usque in lib [ris] ducentis dena- riorum et ultra nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et per- sone ei tollemus. Et si nobis reclamatio facta fuerit ut ipsa viro restituatur et etiam sine reclamatione, si hoc sciverimus, totis nostris et civitatis Pisane viribus eam restituemus et resti- tui faciemus et insuper, si requisitus non restituerit vel non dederit, aliam similem penam ei tollemus vel tolli faciemus et eum exbanniemus vel exbanniri faciemus. Mulierem aliquam siquis per violentiam carnaliter cognoverit vel per violentiam corruperit, puniatur et condempnetur a lib [ris] decem usque in lib [ris] quingentis et ultra in persona et avere nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et persone, nisi esset meretrix vel mulier se prostituens in quo quidem casu puniatur a soldis decem usque in sol [dos] quadraginta. Et si nos potesta- tes et capitanei predictum raptorem habere non poterimus, omnes consanguineos et consortes propinquiores in gradu parentele et magis attinentes ipsi raptori, de quibus nobis pote- statibus et capitaneis videbitur, capiemus et detinebimus et capi et detineri faciemus pro comuni Pisano in ferris et carcere usque quo idem raptor predictam mulierem restituerit potesta- tibus et capitaneis vel consanguineis mulieris in sua potestate manentis. Et totum hoc capitulum nos potestates et capitanei teneamur preconiçari facere publice per civitatem infra men- sem ab introitu nostri regiminis. 3.4. IIII. De statutis apostolicis contra hereticos et sodomitas.
Apostolica statuta contra hereticos edita attendemus et inviolabiliter observabimus et faciemus ab omnibus observari toto tempore nostri regiminis in inveniendo sodomitas, bugge- rones et alios homines heretice pravitatis soliciti et intenti eri- mus per nos et alios, contra quos procedemus secundum for- mam iuris. Et quicumque foretaneus non nostri districtus in civitate Pisana inventus esset hereticus et inde convictus fuerit per inquisitorem sive coram eo et inde ab eo condempnatus ultra penam et sententiam propterea contra talem hereticum promulgandam, expellatur de civitate Pisana et districtu a Pisanorun potestatibus et capitaneis populi. Et contrafacientes potestates et capitanei possint punire suo arbitrio. Et preco- niçari faciemus per civitatem publice hoc. 3.5. V. De penis duplicatis.
Officialem siquis in persona offenderit tempore sui officii vel postea occasione officii, lib [ras] quinquaginta ultra penas quas pro maleficio solvere tenetur per formam nostri brevis inspecta qualitate personarum et officii et ultra nostro arbitrio ei tollemus. Si vero verba iniuriosa alicui officiali dixerit vel causa sui officii dicta fuerint ab aliqua persona, ei tollemus a soldis viginti usque in lib [ras] decem denariorum pro pena nostro arbitrio secundum qualitatem verborum et personarum ultra quantitatem comprehensam in capitulo "De verbis iniu- riosis". Si iudices sex curiarium, curie maris et artis lane et consules curie maris et mercatorum et artis lane, capitaneos militum vel advocatos aut sindicum Pisani comunis sive iudices curie confitentium et curie modulatorum deforis et predicta- rum curiarum et omnium predictorum notarios offenderit in persona occasione sui officii, ei usque in lib [ras] quinquaginta et tantum plus quantum nobis placuerit ultra penas quas ex forma huius brevis solvere tenetur, ei tollemus. Si nuntios Pisani comunis offenderit in persona occasione sui officii, tollemus ei usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum et tan- tum plus quantum nobis placuerit - salvo tamen quod alicui nuntiorum predictorum de aliqua offensa sibi facta fides non detur nisi alias legitime probaretur - ultra penas quas ex forma huius brevis solvere teneatur. Nocturno siquis tempore vel post pulsationem campane, que pulsatur pro pena dupli, quam pulsari faciemus hora et modo consuetum, maleficium fecerit vel commiserit vel commicti fecerit, condempnetur et puniatur pecunialiter in duplo eius in quo condempnaretur si diurno tempore maleficium commisisset inspecta qualitate criminis et personarum, in persona vero puniatur arbitrio nostro. Salvis capitulis de quibus potestates et capitanei habent arbitrium et de aliis de quibus tenentur. Offenderit siquis, percusserit aut vulneraverit aliquem super pontibus Veteri vel Novo, de Spina vel in plateis alicuius suprascriptorum pontium seu iuxta partes suprascriptorum pontium per quatuor perticas vel in platea Piscium et sancti Clementis aut in curiis officialium Pisane civitatis insultum vel offensionem fecerit vel in curia potestatum et capitaneorum vel assessorum vel capit [aneorum] populi Pisani vel extra per decem perticas prope sive in quocumque loco ubi consilium fieret aut in ecclesia maiori vel extra, scilicet a cantone hospita- lis ipsius ecclesie usque ad cantonem claustri ipsius ecclesie sicut vadit usque ad domum in qua aptantur cantones et abinde usque ad domum que fuit domini Galli canonici, quando consi- lium ibi fieret contra aliquem qui in dicto vel pro dicto consilio esse debeat vel aliquem ex consiliariis eundo ad consilium vel inde redeundo offenderit aut in aliquo loco ubi iudices super sententia starent vel in aliqua curia ubi ius reddi- tur civitatis Pisane vel in aliqua ecclesia vel in aliquo exercitu Pisani comunis eundo, stando, redeundo vel quando aliqua quantitas militum vel peditum mandato potestatum et capi- taneorum vel voluntate consilii equitaret, debeat puniri in duplo eius quo puniretur si alibi ei fecisset. Idem quoque servetur in delinquentibus vel offendentibus in vigilia vel in festivitate assumptionis virginis Marie de mense augusti aut in vigilia vel festivitate ascensionis vel sancti Petri mensis iunii aut sacre sive quando currit palium civitatis. Et idem fiat et observetur de die veneris et sabbati sancti et die pascatis, nativi- tatis et resurrexionis et pentecosten et omnium sanctorun et die Kalendarum ianuarii. 3.6. VI. De percutiente et insultum faciente.
Ferro vel baculo vel ligno vel lapide seu de quacumque alia re unde sanguis exierit siquis percusserit aliquem, condempne- tur et puniatur a soldis centum usque in lib [ris] ducentis dena- riorum nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et persone et delicti. Si vero sanguis non exierit, condempnetur et punia- tur a soldis viginti usque in lib [ras] quinquaginta denariorum arbitrio nostro inspecta qualitate criminis et persone, dum tamen ille qui percusserit sit duodeciin annorum et a duodecim annis infra nichil solvere teneatur. Ita tamen quod si in vultu percussio facta fuerit et inde sanguis exierit et remaneat ibi cicatrix, puniatur offensor usque in lib [ris] quingentis denario- rum nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et persone; quam penam si non solverit ad terminum statutum, facere ei possimus abscidi manum vel pedem. De manu in vultu sive capite siquis percusserit aliquem vel ceperit per capillos sive ad pectus vel ad pannos dilaniando ei vel manus posuerit ad nasum non faciendo predicta ad sui defensionem, puniatur et condempnetur a soldis viginti usque in lib [ris] ducentis dena- riorum nostro arbitrio inspecta qualitate criminis loci et perso- narum nisi fuerit persona percussa eius uxor vel filius seu nepos ex filio vel filia, et nisi fuerit germanus vel nepos carnalis morantes simul in una domo aut tutor vel curator sive serviens aut domestica persona et familiaris eius et nisi predicta face- ret pro partiendo seu dividendo vel corrigendo aliquos bona fide et non malo animo. Ad domum suam vel sue habitationis vel apothece vel stationis vel in sua terra propria vel conducta siquis assallierit studiose, si armata manu vel sine armis insul- tum fecerit, puniatur et condempnetur a lib [ris] quinquagin- ta usque in lib [ris] ducentis denariorum ultra penam in qua condempnaretur de offensione alibi facta secundum formam capitulorum huius brevis. Si vero insultum fecerit et personali- ter non offenderit, condempnetur et puniatur a libris quinqua- ginta usque in lib [ras] centum denariorum arbitrio nostro inspecta qualitate criminis loci et personarum. Si vero alibi insultus fieret, condempnetur et puniatur in medietate predicte pene. 3.7. VII. De medicis cirurgie.
Infra dies octo proximos ab ingressu nostri regiminis habebimus nomina et prenomina omnium et singulorum medi- corum cirurgie Pisane civitatis et alios solventes datas et pre- stantias in civitate Pisana vel privilegium habentes, quorum nomina in apodixis scribi faciemus et ipsas apodixas poni in quadam tasca, que tasca sit et moretur in cancellaria Pisani comunis et quotiens expedierit, et iudicem maleficiorum oportebit medicum mictere ad videndum aliquem vulneratum, faciemus extrahi de dicta tasca pure sine fraude unam apo- dixam et illum cuius nomen erit in dicta apodixa scriptum mictemus et micti faciemus ad videndum et iudicandum ipsum vulneratum; cui medico provideri faciemus pro suo salario a soldis quinque usque viginti in civitate Pisana et extra civita- tem a soldis decem usque in viginti per diem inspecta quali- tate persone et facti. Et ita fiat per circulum de ipsis medicis toto tempore nostri regiminis. 3.8. VIII. De occidente.
Occiderit siquis aliquem de civitate Pisana vel eius distric- tu, si occisorem habere poterimus, et in capiendo eum erimus soliciti et intenti, ipsum condempnabimus ad mortem ita quod moriatur. Quam condempnationem faciemus quam citius pote- rimus comode. Et ipsam condempnationem exequemur incon- tinenti facta condempnatione. Si vero percusserit et non occiderit et ex ipsa percussione percussus membrum aliquod perdiderit vel aliquo membro debilitatus fuerit ita quod ex ipso membro se iuvare non possit, puniemus percussorem ipsum in simili membro ita quod ipso membro privetur vel debilitetur sicut dictum est nisi casu intervenerit homicidium vel percussio seu offensa predicta, quo casu puniatur offensor secundum for- mam iuris. Idem observabimus et faciemus fieri de illo qui fieri fecerit aliquod predictonun. De illo vero vel illis qui studiose vel appensate sociaverit vel sociaverint super predictis aliquem qui suprascripta fecerit vel commiserit, sit in arbitrio potestatum et capitaneorum tam in avere quam in persona. Et si malefactorem habere non poterimus personaliter punien- dum, exbanniemus eum perpetuo de civitate Pisana et eius districtu et omnia bona sua publicabimus comuni Pisano et ipsum reconciliari vel rebanniri non permictemus toto tempore nostri regiminis. Et successorem nostrum illud idem iurare faciemus et hoc teneatur facere et observare et sic iuretur de successore in successorem. Salvo in predictis quod si offen- sus fuerit in banno Pisani comunis pro aliquo maleficio a se commisso vel alicuius maleficii occasione, contra offensorem procedere non teneamur nec debeamus, ita tamen quod ex quasi maleficio exbannitus per hoc non intelligatur quod impu- ne possit offendi. Salvo quod si aliquis de civitate Pisana vel districtu occiderit vel offenderit aliquem ad sui defensio- nem, condempnabimus et puniemus eum usque in sol [dos] centum nostrum arbitrio inspecta qualitate offensionis et perso- ne et si defensio eius fuerit immoderata vel inculpata, puniemus eum usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum inspecta qua- litate criminis et personarum. Salvo quod dictum est supra in capitulo ad offendentem antianos. Et salvo etiam quod si aliquis de civitate Pisana vel districtu occiderit vel offenderit aliquem non de civitate Pisana neque nostri districtus, puniatur simili pena. Hoc salvo si appareret terram illam unde esset occisus vel offensus habere brevia vel ordinamento de minori pena imponenda occidentibus foretaneos in eorum terra, quod eodem statuto sive iure Pisanorum potestatum et capitaneo- rum uti debeat in casu predicto. Et salvis pactis et conventioni- bus loquentibus de predictis factis a civitate Pisana cum quibu- sdam personis et locis. Salvo, etiam in hoc, capitulo quod loquitur "Si de maleficio vel accusa pax facta fuerit", super quo procedere teneamur prout in ipso capitulo contine- tur, salvo quod pro homicidio non habeat locum capitulum loquens de pace. Et quicumque ceperit aliquem qui occiderit vel vulneraverit aliquem in civitate Pisana, habeat et habere debeat de bonis Pisani comunis ad provisionem antianorum a lib [ris] decem usque in lib [ras] centum denariorum. Et hoc capitulum ab inde "quicumque ceperit" et cetera usque huc preconixetur per civitatem Pisanam in locis consuetis in mense ianuarii et in mense maii. Et idem fiat et observetur de occiden- tibus et vulnerantibus in comitatu. Et hoc capitulum ab inde "et idem fiat" et cetera capitanei comitatus teneantur legi facere in electione officialium. 3.9. VIIII. De cultello et aliis armis.
Cultellum vel alia arma offendibilia vel defendibilia, excepta cervelleria quam quilibet portare possit qui vel eius pater datas et prestantias solverit in civitate Pisana vel districtu - vel cum aliquo populari moraretur vel esset de eius familia: alius vero non; et hoc preconiçetur infra quindecim dies ab ingressu nostri regiminis publice per civitatem Pisanam - non patiemur neque permictemus aliquem de civitate Pisana neque de eius districtu portare per civitatem Pisanam vel eius bur- gos. Hoc intellecto quod foretanei nostri districtus possint ferre arma usque ad civitatem Pisanam et ea dimictere extra civitatem, ita quod in civitatem non intrent cum eis et dein- de cum eis recedant; et salvo quod cives possint quando fue- rint extra civitatis Pisane muros pro eundo ad alias partes, et inde redeundo usque ad portas sive muros Pisane civitatis pos- sint et eis liceat deferre quecumque arma voluerint, dum tamen in burgis commorantes donec sunt in dictis burgis non pos- sint dicta arma deferre. Et siquis contrafecerit vel facere fuerit inventus, tollemus vel tolli faciemus ei dicta arma et non reddi faciemus; que arma consignabimus et consignari facie- mus beruariis capientibus deferentes ipsa arma, ita quod medietas ipsorum armorum sit ipsorum beruariorum et alia comunis. Et insuper condempnabimus quemlibet contrafa- cientem singulis vicibus pro unoquoque armorum offensabi- lium vetitorum que deferret in libris quinquaginta denariorum et pro unoquoque armorum defensabilium, videlicet pro curec- to, guarnaccia sive asbergo vel guardacuore, lib [ras] viginti denariorum et pro quolibet aliorum armorum defensabilium soldos centum denariorum et etiam in ipsis armis comuni Pi- sano et ipsas condempnationes pro comuni Pisano ab eo aufe- remus et tolli faciemus et non reddemus. Et si aliqua persona non nostri districtus portare vel deferre dicta arma vetita pre- sumpserit, eodem modo puniemus, si postquam monitus ab hospite suo predicta arma portare non dimiserit, si hospitem habuerit. Et si hospes sic ipsum deferentem arma non admo- nuerit, eodem suprascripto modo puniemus ipsum hospitem et non foretaneum non monitum; de qua admonitione ipsius hospitis iuramento de novo prestando credatur; et exceptis Lucensibus et de Lucano districtu, qui nullo modo possunt portare vel deferre vel reducere in civitatem Pisanam vel eius burgos vel subburgos aliqua arma offensabilia vel defensabilia. Et hoc notificetur civitati Lucane. Et qui unde solvere condem- pnationem non habuerit et eam non solverit, detrudatur et tenetur in carceribus Pisani comunis donec dictam penam sol- verit comuni Pisano. Patet per consilium minus antianorum et maius, videlicet quindecim per quarterium et XII populi, consulum maris, consulum mercatorum, consulum artis lane, capitaneoram et priorum septem artium, capitaneorum et con- siliariorum et gonfaloneriorum quadringentorum de populo celebratum anno Domini MCCLXXXIIII, indictione duodeci- ma, XVIII Kalendas ianuarii, qualiter ordinatum et summatum fuit in dicto consilio quod eadem omnia et singula serventur et servari debeant Lucensibus et de Lucano districtu que sunt et fieri debeant aliis forensibus ut supra continetur, dum modo comune Lucanum hec eadem omnia servet et servare debeat Pisanis civibus et districtualibus. Et si aliquis de sero in antea, scilicet a trina pulsatione campane comunis que pulsatur de sero pro custodia civitatis, dicta arma offensabilia et defen- sabilia portare vel deferre presumpserit per civitatem Pisanam, toto tempore nostri regiminis ipsum puniemus in duplo banni de die et plus nostro arbitrio in persona et avere prout nobis inspecta qualitate facti et personarum videbitur. Eodem modo non patiemur aliquos habitantes in suburgis Pisane civitatis arma aliqua per ipsos suburgos portare vel deferre. Et pro ipsis armis perquirendis singulis ebdomadis ter adminus micte- mus beruarios nostros cum uno ex iudicibus vel militibus nostris et cum uno ex notariis curie maleficiorum vel ass [esso- ris] et non aliter vel alio modo, et ipse miles vel iudex iuramen- to et sub pena lib [rarum] quinquaginta quando contrafaceret et privatione officii eius et notarius sub pena lib [rarum] decem et privationis officii, omnes et singulos quos cum armis prohibitis invenerint teneatur renuntiare et scribi facere in actis curie maleficiorum et renuntiare ipsa die qua inventi fucrint arma vetita portantes vel sequenti et neminem celare. Hec omnia que dicta sunt supra de cultello et aliis armiis non portandis pre- coniçetur per civitatem singulis duobus mensibus. Salvo et intellecto quod Albertus et nepos marchiones de Massa et eorum masnaderii et Arasensis condam domini Giuffredi Arasensis possint et valeant deferre arma offendibilia et defen- dibilia per totam civitatem Pisanam et eius districtum pro defensione et salvamento eorum personarum. Dumtamen ipsi masnaderii sint revera ipsorum masnaderii et cum eis morentur et nomina eorum in quodam libro curie maleficionun scriban- tur antequam verbum eis de armis deferendis concedatur. Salvo quod prestent iudici maleficiorum pro comuni Pisano recipien- ti ydoneam cautionem de non offendendo aliquem de civitate Pisana vel districtu. Et idem observetur in aliis in quibus conceditur bailia arma deferendi. Et intelligantur sergentes et masnaderii predictorum illi tantum qui morantur in familia cum illo cuius dicunt se sergentes et ad suos soldos et ad suum panem et vinum. Salvo quod ad rumorem hostis et cavalcate terre et maris de die et de nocte et salvo quod ad rumorem ignis de die et de nocte cum quibuscumque armis et sine armis possint ire et trahere homines et etiam pro defenden- dis et manutenendis honoribus Pisani comunis et societatum et populi cum inde inquisiti fuerint a potestate vel capitaneo populi sive antianis. Et salvo quod eundo extra civitatem Pisanam et deforis redeundo in civitatem revera et non in frau- de possit tunc quilibet deferre ensem et cervelleriam et brac- ciaiolam vel talavaccium et non alia arma, salvo quod dictum est supra et salvo quod quilibet possit deferre cultellum par- vum mussum minorem uno palmo inter ferrum et manicham et quilibet notarius et quelibet alia persona possit deferre tempe- ratorium parvum et forficeptas et incisores pannorum forfices seu cesoria sine aliqua pena. Et non obstante hoc capitulo omnes et singuli vocati de nocte per nuntium vel per sonum campane vel per preconem vel ad consilium civitatis ad presen- tiam potestatum et capitaneorum aut antianorum et hii quos secum duxerint quando pro facto comunis convenirent vel con- venire vellent et nuntii et officiales vocati de nocte per potesta- tes et capitaneos seu antianos ire possint cum armis sine aliquo gravamine aut pena eis auferenda. Et quilibet qui tempore potestarie domini comitis Ugolini Pisanorun potestatis, videli- cet currente anno Domini MCCLXXXV, indictione XIII de mense decembris et a dicto tempore citra fuit, est et erit antia- nus populi et notarius antianorum, qui est fuit et erit, impune possit de die et de nocte deferre arma et portare quecumque sibi vel eis placuerit. Et idem fiat et servetur de antianis et eorum notariis qui fuerunt, sunt et erunt tempore suprascrip- torum dominorum comitis Ugolini et Iudicis Gallurensis, pote- statum et capitaneorum non obstante hoc capitulo vel aliquo alio. Et hoc quod dicitur de antianis et notariis antianorum sit precisum. Hoc addito huic capitulo quod foretanei nostri districtus non possint deferre arma vetita in hoc capitulo donec sunt et morantur inter eorum castra et villas ad penam soldo- rum quadraginta denariorum pro qualibet vice cuique contrafa- cienti tollendam a nobis potestatibus et capitaneis vel castella- nis ipsorum predictorum castrorum et locorum et villarum pro comuni Pisano, salvo quod antiani populi comunis Plumbini et eorum notarii toto tempore eorum officii antianatus tantum possint arma deferre quecumque impune. Et salvo quod populares Plumbini ad rumorem trahentes ad mandatum capi- tanei populi Plumbini possint arma quandocumque deferre impune et hoc capitulum sive additionem micti faciemus in bre- vibus capitaneorum Pisani districtus et ab eis iurari. Salvo tamen quod dicti foretanei quando extra eorum castra vel villas et loca vadunt et redeunt, sine pena possint deferre dicta arma quando iverint ad laborandum agros suos et ea retinere ibi ut dictum est sine pena. Et quod nullus capitaneus Pisani districtus possit procedere per inquisitionem contra aliquem sue capitanie vel aliquem alium qui arma prohibita portaverit contra formam brevis nisi ipsa inquisitione diem ponat et non nisi de unaquaque inquisitione de una vice. Et idem observetur quahtercumque procederet in predictis et si contrafecerit pro- cessus non valeat nec teneat nec sit alicuius momenti. Quod capitulum predicti capitanei legi facere teneantur in publico parlamento ab ingressu sui regiminis. Siquis cum cultello inventus fuerit in consilio senatus et credentie vel maiori aut in curia potestatum et capitaneorum aut antianonun, condempne- tur et puniatur in lib [ris] centum denarionun. Et qui cultellum extraxerit vel evaginaverit in consilio, condempnetur et punia- tur in lib [ris] centum denariorum salvo quod, si pro se defen- dendo cultellum extraxerit vel evaginaverit ut dictum est, con- dempnetur usque in lib [ras] centum pro portatura. Et eodem modo condempnetur et puniatur qui cum aliquibus allis armis inventus fuerit sicut supra dictum est de cultello. Exceptis pre- dictis antianis et eorum notariis presentibus, preteritis et futu- ris. Cultellum offensabilem siquis deferens vel aliqua arma cum ipso cultello vel armis aliquem insultum vel lesionem ali- quam fecerit contra aliquem cultellum non habentem vel similia arma, tollemus ei et tollere possimus pro pena usque in lib [ras] centum denariorum nostro arbitrio ultra penam et bannum in hoc brevi comprehensum super illo delicto vel maleficio in quod inciderit occasione predicta.Cum tra- ferio vel fiacellino, pennato vel beccicuto sive beccacennere vel mannarense aut alio simili instrumento siquis in civitate vel eius burgis inventus fuerit, puniatur et condempnetur usque in lib [ras] centum denariorum exceptis in predictis antianis et eorum notariis presentibus, preteritis et futuris. Salvo quod dictum est supra de portando arma extra muros Pisani comu- nis. Balistaverit siquis cum balista vel arcu in civitate Pisana feriendo aliquem hominem, tollemus et toliere possimus ei pro pena usque in lib [ris] ducentis denariorum et si infra duos men- ses non solverit, possit ei incidi manus. Et dominus domus unde balistatum vel archatum fuerit condempnetur usque in lib [ras] centum denariorum si sciente domino domus factum fuerit. 3.10. X. De proditoribus et recipientibus pecunia.
Aliquem si invenerimus de civitate Pisana vel eius di- strictus vel aliquem alium non de nostra fortia vel districtu trac- tare vel esse in aliqua proditione contraria vel nociva honori Pisani comunis vel aliquod castrum vel terra aliqua quod vel que pro comuni Pisano haberetur et tenetur, quod absit, perde- retur vel aliqui homines existentes in fide et servitio Pisani comunis ab ipsis deberent divertere, eum et eius heredes et bona prout nobis videbitur puniemus et condempnabimus nostro arbitrio in persona et avere et quod super ipsis invenien- dis soliciti et intenti erimus quousque scierimus hoc vel nobis publice vel privatim dictum vel denuntiatum fuerit. Pro aliqua concordia vel mena facienda aut tractatu cum aliqua civitate, terra, castro vel loco aut privata persona vel per- sonis si aliquis de civitate Pisana vel districtu aut fortia inventus fuerit aliquam quantitatem pecunie vel rem aliquam recepisse vel convenisse habere debere in futurum vel aliquod donum vel munus sive de bonis et rebus comunis vel aliud, postquam nobis denuntiatum fuerit aliquem predictorum predicta vel ali- quod predictorum fecisse, et in sciendo et perquirendo verita- tem soliciti et intenti erimus modis omnibus quibus poterimus, et si probationibus vel inditiis evidentibus veritatem inveneri- mus et illam personam habere poterimus, cum sit proditori nostre civitatis similis, punire eum possimus in persona nostro arbitrio. Et si ipsum habere non poterimus, exbanniemus eum perpetuo de civitate Pisana et fortia et districtu et omnia bona sua publicabimus comuni Pisano. Et si aliquem Pisane civitatis vel districtus vel Pisane fortie invenerimus, et in inveniendo per nos et alios de nostra familia soliciti et intenti erimus publice et privatim prout melius fieri expedierit, euntem vel portantem litteras vel ambaxiatam ad aliquem dominum vel rectorem, ter- ram vel universitatem aut aliam quamcumque personam aut inde reduxerit ad aliam quamcumque personam Pisane civi- tatis vel eius fortie aut aliquem tractatum habuerit cum aliqui- bus proditoribus vel rebellibus Pisani comunis, qui vel que sint vel esse videantur vel esse suspicentur ex quibuscumque inditiis contraria vel nociva honori, comodo, statui Pisani comunis et populi, puniemus eum tamquam proditorem Pisani comunis et populi in persona vel avere nostro arbitrio. Et si eum habere non poterimus, ponemus eum in banno Pisani comunis et civitatis perpetuo et omnia sua bona publicabimus comuni Pisano; ad quos inveniendos et perquirendos possimus et debeamus procedere per accusationem, denuntiationem et inquisitionem ex officio quocumque suprascriptorum modo- rum melius fieri nobis videbitur, nulla iuris, brevis vel constituti sole [n] nitate servata. Et idem per omnia faciemus de mictente. Et hoc capitulum legi et explanari faciemus singulis tribus men- sibus in generali consilio civitatis Pisane et publico parla- mento. 3.11. XI. De sergentibus et masnaderiis.
Sergentem vel masnaderium alicuius persone Pisane civita- tis vel districtus si contigerit offendere aliquem in persona tem- pore nostri regiminis vel ante eo tempore quo punire possimus aut si arma detulerit, si eum habere non poterimus puniendum, illum cum quo vel pro quo morabatur pro sergente vel masna- derio puniemus sicut puniendus esset offensor in ea pena pecuniaria qua puniendus esset ex forma huius brevis. Hoc addito quod si apparuerit vel verisimle fuerit sergentem vel masnaderium predictum maleficium commisisse voluntate vel mandato suprascripti cum quo vel pro quo steterit, eo casu puniemus eum cum quo vel pro quo steterit sicut puniendus erat offensor in avere et persona. Et quilibet qui tenuerit ali- quem masnaderium vel sergentem, teneatur et debeat dare bonos et ydoneos fideiussores in curia maleficiorum Pisane civi- tatis pro ipsis sergentibus et masnaderiis nominando per nomi- na et prenomina ipsos masnaderios et sergentes in ipsis securi- tatibus de non offendendo aliquem vel sociando aliquem ad offendendum ad penam mille marcharum optimi argenti et ultra, averis et persone arbitrio potestatum et capitaneorum et penam in qua suprascriptus sergens vel masnaderius fuerit con- dempnatus, solvere teneatur. Et ad quas securitates dandas et prestandas ut dictum est potestates et capitanei suis et Pisani comunis viribus cogat quemlibet sergentem vel masnaderium tenentem infra decem dies proximos venturos ab introitu sui regiminis et antea et postea quandocumque expedierit. Et siquis non prestita dicta securitate, requisitus inde a potestati- bus et capitaneis vel iudice curie maleficiorum per se aut nun- tios comunis, sergentem aut masnaderium aliquem tenuerit, puniatur pro quolibet sergente vel masnaderio in lib [ris] ducen- tis denariorum pro qualibet vice. Et insuper nullum ius redda- tur ei in civilibus questionibus sed ipse aliis facere teneatur. Et non admictatur vel recipiatur aut eligatur ad aliquod officium civitatis. Et nichilominus etiam teneatur ad predicta pro sergen- te et masnaderio pro quo dicta securitas data aut prestita non esset, salvis etiam capitulis brevis pot [estatum] Pisanorum, capit [aneorum] de predictis et similibus loquentis. Quod capi- tulum nos potestates et capitanei teneamur legi facere in consi- lio maiori singulis tribus mensibus sub sacramento et pena lib [rarum] quinquaginta denariorum de feudo nostro. 3.12. XII. De castris.
Castrum aliquod, quod absit, nostro tempore quod pro comuni Pisano tenetur vel teneretur perdi vel de fortia Pisani comunis subtrahi per expugnationem vel modo alio contigerit, quod castellanum vel castellanos et sergentes ipsius castri ulti- mo supplicio condempnabimus ita quod moriantur et bona eorum comuni Pisano publicabimus, salvo etiam iure comunis Pisani contra fideiussores eorum, nisi in dicto castro caperentur dicti castellani et sergentes ab inimicis non per proditionem ab eis commictendam vel nisi tunc morirentur in eo per expugna- tionem dicti castri. 3.13. XIII. De incendiario.
Incendium si aliquis studiose miserit vel micti fecerit in civitate, illum qui miserit vel micti fecerit in domo aliqua in qua aliquis habitaverit ultimo supplicio condempnare possimus et debeamus et omnia bona eorum confiscentur comuni Pisano. Et idem faciemus et observabimus de illo qui studiose incen- dium miserit in galea vel galeis Pisani comunis de tersana et ubicumque fuerint vel in navibus de Portu Pisano. Et si in aliis locis in civitate vel in aliqua domo que sit intra cassarum ali- cuius castri, quod custodiatur pro comuni Pisano, incendium miserit vel micti fecerit, puniatur et condempnetur arbitrio nostro et in utroque casu dampnum emendet usque ad id quod poterit; et si extra civitatem in districtu Pisano ubi aliquis habi- taverit, puniri possit ultimo supplicio. Sed si in aliis partibus non habitatis incendium miserit vel micti fecerit in districtu Pisano, puniatur et condempnetur arbitrio nostro et puniri et condempnari debeat et si in utroque casu dampnum emendare usque ad id quod poterit. 3.14. XIIII. De çaffarano et pannis falsis.
Çaffaranum siquis falsaverit aut corruperit seu vitiaverit aut sophisticaverit vel falsari, corrumpi, vel vitiari seu sophisticari fecerit vel siquis çaffaranum falsum Pisas reduxerit vel vendi- derit vel aliquem habere invenerimus, çaffaranum predictum auferatur ei et in pede pontis Veteris comburatur et pro pena tollemus ei usque in lib [ras] quinquaginta denario- rum. Et si fuerit civis Pisanus vel de Pisano districtu, tollemus ei pro pena usque in lib [ras] centum denariorum. Et idem facie- mus et observabimus de pannis falsis. Et si aliquis apothecarius de dictis pannis emerit falsis, pro qualibet petia puniatur in lib [ris] centum denariorum. Et quilibet teneatur et debeat denuntiare predicta reducentibus predictum çafaranum et ipsum non tenere in domo in qua habitat sub pena lib [rarum] vigintiquinque denariorum. Et nullus sensalis debeat inde sen- salaticum facere sub simili pena. Et nos super facto çaffarani et pannorum inquisitionem facere et super ea procedere teneamur et preconiçetur. 3.15. XV. De moneta falsa.
Monetam falsam minutam vel grossam siquis fecerit vel cuderit vel fieri aut cudi fecerit puniatur in avere et persona; si vero aliam monetam fecerit vel cudi fecerit in civitate Pisana vel eius districtu, puniatur in avere et persona suprascripto modo et eodem modo puniri faciemus qui aliquam monetam grossam attondaverit sive ritalliaverit vel ritondaverit seu minuerit vel fieri fecerit. Monetam aliquam crossam vel minu- tam Pisanam vel Pisis currentem siquis aut sagiaverit vel scan- daliaverit aut manganegiaverit vel trabucaverit vel sagiari, scan- daliari vel manganegiari aut trabucari fecerit, tollemus ei pro pena qualibet vice usque in lib [ras] centum denariorum. Et nul- lus de civitate Pisana vel extra deferat vel deferri faciat Pisas ali- quam monetam incisam vel tondatam vel intalliatam pro expen- dendo eam in civitate vel districtu Pisano. Et siquis contra fece- rit, ei auferatur talis moneta. Aurum vel argentum falsum vel sophisticatum siquis fecerit vel laboraverit scienter vel laborari fecerit, puniri possit suprascripto modo in avere et persona. Et predictum capitulum per totum mensem ianuarii preconiçari faciemus per civitatem Pisanam in locis consuetis. 3.16. XVI. De carta falsa et actis venditis.
Notarius qui cartam falsam fecerit vel fieri fecerit studiose et qui eam fieri fecerit decolletur. Acta publica cancellarie et camere et curiarum Pisanarum vel assessorum vel scedas publi- cas alicuius notarii siquis notarius vel alia persona de civitate Pisana vel districtu vendiderit vel alienaverit, vitiaverit, corru- perit, inciderit vel falsaverit vel celaverit ut dicta acta et scede destruantur vel dissipentur vel verisimile sit quod ipsa occasio- ne sit facta venditio vel alienatio, eum punire possimus in per- sona et avere nostro arbitrio. Et emptor vel receptor, qui scien- ter hoc emerit vel receperit, similiter puniatur a nobis in avere nostro arbitrio. Et potestates et capitanei habeant in predictis vel circa predicta et eorum occasione plenum liberum et gene- rale arbitrium inquirendi et investigandi predicta tam per tor- menta quam alio modo puniendi et condempnandi. 3.17. XVII. De testibus falsis.
Testimonium falsum qui reddiderit in causa pecuniaria vel criminali qualibet - preter quam in ea qua aliquis debeat con- dempnari ad mortem, quo casu habeat locum pena infra- scripta ita quod tunc ille decolletur - mictatur ei hamus cum filo in lingua et ducatur per civitatem ab ecclesia sancti Mathei usque ad ecclesiam sancti Viti et postea ei incidatur lingua. Et unusquisque testis qui in bonis suis, ita quod appareat, valens adminus lib [rarum] centum denariorum in civitate Pisana vel districtu non habuerit, qui produci voluerit et dari in testem pro aliquo vel aliquibus in aliqua causa vel lite civili, ecclesiasti- ca vel criminali in civitate Pisana in aliquibus curiis Pisane civi- tatis, si ab adversario partis pro quo produceretur petitum fue- rit, dare teneatur et debeat fideiussorem unum vel plures, sicut conveniens videbitur arbitrio iudicantis, de stando ad man- data potestatum et capitaneorum et iudicantis, si inveniretur vel probaretur ipsum falsam attestationem reddidisse vel testifica- tum esse. Et si fideiussorem non daret, ad attestationem non admictatur nec valeat. Que fideiussio dari postuletur ante testis examinationem. Dum tamen hoc capitulum in forensibus non nostri districtus et in casibus civilibus sit ad arbitrium iudiican- tis etiam in causis Pisani comunis et pontonarii utriu- sque pontis opere sancte Marie et pontis de Spina inspecta qua- litate cause et persone. Et qui testimonium falsum produxerit, puniatur simili pena. 3.18. XVIII. De falsis cannis, pesis et mensuris.
Apocthecarius siquis, mercator vel artifex alicuius artis vel mercationis cum falsa canna mensuraverit vel fecerit mensurari aut cum falsis pesis pesaverit vel fecerit pesari, qualibet vice puniatur in lib [ris] vigintiquinque denariorum arbitrio nostro inspecta qualitate criminis et persone. Hoc addito quod si ali- quis dederit alicui rem minoris ponderis, puniatur et condem- pnetur a nobis potestatibus et capitaneis in lib [ris] quinquagin- ta denariorum nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et per- sone. Salvis consuetudinibus et honoribus curie mercatorum in predictis. Pesatores omnes filiorum condam Gaetani Bulsi iurare faciemus per nos vel assessorem nostrum sicut iurare consueve- runt, qui sint adminus sex, et precipue bene et legaliter ponde- rare et stateras colligere bis in singulis septimanis et ire cum illo qui primo eos requisierit. Et de predictis dicti pesatores tenean- tur sub iuramento et pena soldorum centum denariorum quali- bet vice pro quolibet eorum. 3.19. XVIIII. De vendente vel succelante rem sibi locatam vel bestias in soc- cium vel alio modo datas.
Vendidisse vel vendere si invenerimus aliquem colonum vel inquilinum vel tenitorem vendere vel alienare vel succelare rem locatam vel bestias sibi datas in soccio vel alio modo vel alie- num lignum navigabile, capiemus vel capi eum faciemus et in carcere mictemus nec inde eum trabemus nisi ad voluntatem illius vel aliorum, quorum ipsa res fuerat. Et insuper condem- pnabimus eum a soldis centum usque in lib [ras] quinquaginta inspecta qualitate facti et persone, nisi legitime fecerit. Et idem faciemus et observabimus de vendente eandem rem diversis temporibus duobus vel piuribus sine voluntate illius ad quem pertineat res vendita. Et hoc capitulum habeat locum in pre- teritis et futuris, non obstante aliquo capitulo constituti aut bre- vis superius vel inferius scripto, non obstante prescriptione temporis. 3.20. XX. De improperio.
Improperaverit siquis aliiquid alicui, de quo facta vel non facta fuerit pax sive concordia, puniatur et condempnetur a sol- dis centum usque in lib [ras] quinquaginta denariorum arbitrio nostro inspecta qualitate improperii et personarum. 3.21. XXI. De verbis iniuriosis.
Siquis vero non provocatus vocaverit aliquem vel versus eum dixerit periurium vel bossacchionem vel falsatorem sive traditorem seu bugeronem vel pactarenum, condempnetur et puniatur a soldis viginti usque in lib [ras] decem denariorum arbitrio nostro inspecta qualitate personarum. Salvo si probave- rit legitime ipsum esse falsatorem vel traditorem aut bugeronem vel pactarenum vel periurium, quod ei predicta pena non tolla- tur. Si vero alia verba iniuriosa vel contumeliosa dixerit alicui, puniatur et condempnetur usque in sol [dos] sexaginta denario- rum nostro arbitrio et non plus, inspecta qualitate verborum et personarum. 3.22. XXII. De proiciente de turri vel domo.
Turris siqua Pisane civitatis capta fuerit per cimam alterius, quod turris per cuius cimam capta fuerit debeat destrui et dirui tertia pars illius partis quam in ea habet, si medietatem in eam habet, et si minus medietatem habuerit in dicta turri, condem- pnetur in destructione ipsius sue partis et insuper comuni Pisano in lib [ris] centum denariorum. Et si partem aliquam in ea non habucrit, ei qui eam ceperit per cimam vel capi fecerit quotiens contra fecerit a lib [ris] centum usque in ducentas denariorum voluntate et arbitrio nostro, inspecta tamen quali- tate criminis et persone, tollemus. Si vero dominus, cuius fuerit turris, lapides vel spiedum, lanceam sive gactarolum vel ali- quam rem nocivam de cima turris proiecerit vel prohici fecerit seu consenserit, tollemus ei pro pena a libris centum usque in ducentis inspecta qualitate criminis et persone. Et si aliunde quod de cima proiecerit vel proici fecerit vel consen- serit ut dictum est, tollemus ei pro pena a lib [ris] quinquaginta usque in centum denariorum tantum. Et si dominus turris fue- rit ille qui proiecerit vel proici fecerit, tollemus pro pena a lib [ris] centum usque in ducentis denariorum. Si vero turris fuerit in qua nullus dominorum habitet et lapides ex ea proiecti fuerint, proicientem capiemus et a lib [ris] centum usque in ducentis denariorum eum condempnabimus. Et si proicientem invenire et capere non poterimus, domino vel dominis cuius vel quorum fuerit tollemus pro pena a lib [ris] centum usque in lib [ris] ducentis denariorum arbitrio potestatum et capitaneo- rum, si eo sciente aut scientibus et non contradicentibus vel eo presente seu presentibus non contradicentibus id fecerit. Et si aliquis de aliqua turri vel domo lapides vel lanceam vel spiedum vel gactarolum sive res nocivas de duobus solariis proiecerit vel proici fecerit vel si dominus turris vel domus consenserit aut proici permiserit super turrim vel domum seu ad turrim vel ad domum alicuius, quotiens contra fecerit tollemus ei a lib [ris] centum usque in ducentis denariorum et dampnum emendari faciemus. Sed si ipsa primo proiecerat, quartam partem pene posite in proiciente ei tollemus et non plus. Ita tamen quod si aliquis ad eius domum receperit insultum, tunc contra insultum facientem lapides et alia proicere possit sine aliqua pena ei tol- lenda dum modo ad suam et dicte turris et domus defensionem fecerit inspecta, de predictis omnibus penis, qualitate facti, cri- minis et persone. Et id quod dicitur de turribus observetur de domibus que fuerint a duobus solariis sursum, dum tamen ali- qua pars domus non destruatur et pena tollatur pro medietate eius quod dicitur de turribus et non plus. Si vero domus fuerit duorum solariorum tantum et de solario superiori proiciatur, tollemus pro pena lib [ras] quinquaginta denariorum et de sola- rio inferiori lib [ras] vigintiquinque. Et si fuerit domus de uno solario tantum et de ipso solario proiciatur, tollemus pro pena lib [ras] vigintiquinque si voluntate domini fuerit proiectum, alias ab eo qui proiecerit nisi ad suam defensionem fecerit ut dictum est. Et si aliquis studiose de via in aliquam domum roiecerit lapides, spiedos, virgas, lanceas aut balistaverit vel archaverit, puniemus eum in lib [ris] decem usque in lib [ris] ducentis denariorum nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et persone. Et hoc capitulum locum habeat in omnibus foreta- neis Pisani districtus, qui predicta vel aliquod predictorum fecerint, qui puniantur in medietate pene et non pluri. Et hoc capitulum in brevibus capitaneorum Pisani districtus micti faciemus. Si vero a Kalendis decembris usque ad medium mensem ianuarii aliquod suprascriptorum maleficiorum commissum vel factum fuerit, pro pena tollemus duplum eius quod actum esset in aliis temporibus si punitum non est, excepta destructione domorum que ut dictum est fiat inspecta in predictis qualita- te criminis et persone. Salvis semper capitulis brevis Pisani populi. 3.23. XXIII. De apparatu belli.
Bellum si inter cives aut homines Pisani districtus fieri suspicabimur aut dubitabimus preparationem armorum, turrium et domorum fieri, etiam sine reclamatione nobis facta, sine detrimento comunis, utriusque partis remaneat sine fraude studebimus et principales omnes quam citius spe- cialiter iurare faciemus ut se invicem non offendi faciant. Et unumquemque qui non iuraverit in lib [ris] centum condempna- bimus quotiens contrafecerit. Salvis semper capitulis brevis Pisani populi. Similem capitulum est in brevi capitaneorum. 3.24. XXIIII. De diffidente.
Querimonia si nobis facta fuerit de aliquo qui diffidando miserit aliquem vel dixerit vel dici fecerit quod offendet eum vel quod caveat sibi personam ab eo, ipsum puniemus et con- dempnabimus usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum. 3.25. XXV. De offensione facta post pacem.
Principalis persona si de iniuria vel offensa sibi facta pacem fecerit vel fecit vel fidantiam dedit vel dederit et ipse vel aliquis liberorum eius vel eius propinqui vel affines pace facta vel fidantia data offenderit illum qui iniuriam aut offensionem fecerit vel eius propinquos vel affines, nisi facta fuerit pax ab aliquo in articulo mortis - quo casu illi qui de eo remanserint non teneantur - si vero dictam pacem in eodem articulo consensu et voluntate filiorum et consanguineorum ali- quis fecerit, dictam pacem firmam teneri faciemus et ab eis qui de eo remanserint et suis consanguineis et amicis, puniemus pacem rumpentem tantum in avere et persona 3.26. XXVI. De prohibitione pontium et viarum
Prohibuerit siquis alicui persone per se vel per alium ne eat vel transeat per aliquem pontem Pisane civitatis vel aliquid dixerit vel fecerit quod per pontem ire non possit, tollemus ei pro pena qualibet vice usque in lib [ris] quingentis denariorum et ipsam prohibitionem revocari faciemus. Et si de domo vel domibus in convicinia ipsorum pontium prohibuerit ut dictum est aut contradixerit vel aliquid fecerit alicui ne vadat per ali- quem suprascriptorum pontium vel ante domum, tollemus ei pro pena usque in lib [ris] ducentis denariorum. Et nos potesta- tes et capitanei per inquisitionem et ex officio et sine aliqua accusatione vel denuntiatione inde ab aliquo facienda super hoc procedere teneamur. Si vero aliquis vetuerit alicui vel dixerit per se vel per alium quod non vadat ante domum suam per viam aliquam, puniatur et condempnetur a soldis centum usque in lib [ras] centum denariorum. 3.27. XXVII. De blasfemante Deum et sanctos ct beatam Virginem.
Contra Iesum Christum vel aliquem sanctorum suorum et maxime contra beatam Virginem siquis in blasfemiam publice se laxare presumpserit, si dives fuerit usque in lib [ras] quinqua- ginta denariorum pro pena ei tollemus et si fuerit pauper punia- tur usque in lib [ras] vigintiquinque vel fustigetur per loca con- sueta vel hamo in lingua. Et medietas banni sit accusantis vel denuntiantis et accusator vel denuntiator teneatur in credentia. 3.28. XXVIII. De trahente ad rumorem.
Ad rumorem vel rixas siquis de civitate Pisana cucurrerit vel iverit et studiose ibi fuerit cum armis de die, si fuerit eques condempnari possit usque in lib [ras] quinquaginta et si fuerit pedes usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum, ultra penam armorum si arma portaverit. 3.29. XXVIIII. De faciente coadunationem.
Coadunationem siquis de civitate Pisana vel eius districtu fecerit aliquorum hominum qui non sint de sua familia occasio- ne alicuius rixe vel compagnie faciende, condempnari possit et debeat usque in lib [ris] quingentis et quisque illorum qui inter- fuerit studiose cum armis usque in lib [ras] centum denariorum nisi fuerit pro sua defensione, ultra penam armorum si arma portaverit. Et si aliquis prohibuerit vel impedimentum prestite- rit alicui venienti vel volenti venire ad congregationem comunis vel populi, puniatur et puniri possit et debeat ultra dictam penam in avere et persona arbitrio dominorum Comitis et Iudicis. 3.30. XXX. De offendente potestates et capitaneos vel aliquem de eorum vel alicuius eorum familia.
Potestates, capitaneos suprascriptos vel aliquem eorum vel aliquem de eorum vel alicuius eorum familia quicumque offen- derit seu offendi fecerit vel offendere seu offendi facere attenta- verit dicto vel facto, in persona vel rebus in civitate Pisana vel eius districtu, condempnari possit et debeat a nobis suprascrip- tis potestatibus et capitaneis vel a nostro vicario sive potestate usque in lib [ris] duobus milibus et ultra in avere et persona arbitrio ipsorum potestatum et etiam arbitrio vicarii sive pote- statis qui erit pro tempore in officio pro ipsis potestatibus et capitaneis; que pena locum habeat si offensio fieret in ipsos dominos potestates et capitaneos vel aliquem eorum. Si vero fieret in aliquem de eorum vel alicuius eorum familia facto vel verbis ut dictum est, puniatur offendens usque in lib [ras] cen- tum denariorum et ultra arbitrio potestatum et capitaneorum. Et idem observetur de offensione que fieret dicto vicario sive potestati et eius familie. 3.31. XXXI. De mutante sibi nomen et non permictente se cercari.
Nomen quicumque mutaverit vel falsum nomen imposuerit aut nomen suum non dixerit vel se cercari non permiserit vel ante familiam potestatum et capitaneorum fugerit, possit puniri et condempnari in lib [ris] vigintiquinque. Qui vero in comitatu se cercari non permiserit vel ante capitaneum sue capitanie in sua capitania fugeret vel suum verum nomen non dixerit, possit puniri et condempnari in soldis quadraginta denariorum et non ultra. Et quicumque mutaverit sibi nomen suum et verum nomen non dixerit in contractibus sive attestationibus seu coram aliquo iudicante, puniatur usque in lib [ras] centum quin- quaginta singulis vicibus et plus in avere et persona nostro arbi- trio inspecta qualitate criminis et persone. Et quicumque com- miserit aliquod suprascriptorum maleficiorum de nocte, in duplo eius quod dictum est supra de die condempnari possit. Et si non habet unde dictam penam solvere possit, incidi possit ei lingua. 3.32. XXXII. De dante auxilium exbannito.
Exbannito alicui pro maleficio vel quasi quamlibet perso- nam quam invenerimus dedisse vel fecisse aliquod servitium vel adiutorium vel consilium ex quacumque causa, nostro arbitrio possimus punire et debeamus condempnare per vicem usque in lib [ras] viginti. Dum tamen si vir exbannitus iverit ad uxorem et uxor ad virum exbannitum, non teneamur uxori aliquam penam exigere vel auferre seu auferri facere vel a personis coniunctis comprehensis in constituto super titulo "De indutiis pro advocatis non prestandis" non teneamur neque debea- mus aliquam penam exigere vel exigi facere. Salvo infrascripto capitulo. Quicumque vero de civitate Pisana vel eius fortia et districtu dederit alicui exbannito Pisani comunis pro homici- dio, tradimento aut robbaria facta in mari vel terra sive furto aut falsitate vel proditione Pisani comunis aut pace rupta sive fidantia vel treuga non servata aut bugeria sive pactarenia vel pro incendio, auxilium vel favorem vel in domo in qua habita- verit receperit vel esse aut morari patierit, qualibet vice qua contra fecerit bannum usque in lib [ras] centum denariorum ei tollemus. Et siquis talem exbannitum receperit in domo in qua habitaverit et ille tali modo exbannitus offenderit aliquem de civitate Pisana vel districtu, quod illum, de cuius habitatione exierit exbannitus predictus faciens offensam, puniemus eo modo et forma qua puniretur talis exbannitus si captus esset. Non obstante aliquo capitulo brevis et constituti. Et nos pote- states et capitanei teneamur super predictis etiam inquisitionem facere et ex officio procedere. Et hoc capitulum preconiçari faciemus singulis tribus mensibus. Siquod autem comune Pisani districtus aliquem exbannitum pro maleficio aliquo vel quasi receperit vel ibi esse aut stare permiserit, ipsum comune punire possimus et condempnare singulis vicibus in lib [ris] vigintiquinque denariorum. Et ipsum comune seu universita- tem condempnare teneamur hoc ipso quod probetur exbanni- tum publice morari vel stare in comuni vel universitate et post decursionem banni non requiratur nec exigatur scientia exban- nimenti. Omnes secundum formam brevis Pisani comunis pro aliquo maleficio qui bannum incurrerint pro exbannitis Pisanis habebimus et tenebimus et precipue suprascriptos exceptatos seu nominatos non reconciliabimus nec reconciliari faciemus seu permictemus, nisi bannum in quod incurrerint et missi fue- rint primo comuni Pisano revera et non in fraude solverint. Salvo tamen quod predicti supra nominati numquam reconci- liari possint neque per consilium quadringentorum de populo vel per aliquod consilium vel ordinamentum Pisani comunis vel populi. Et hoc capitulum sit precisum. Salvis tamen his que continentur in brevi Pisani populi quod loquitur et est sub rubrica "De condempnationibus exigendis". Siquis vero contumax fuerit in veniendo ad precepta nostra vel nostri iudicis vel alicuius nostri antecessoris vel sui iudicis ob id simpliciter in banno positus fuerit alia causa in banno non expressa, ex causa maleficii vel quasi non intelli- gatur in banno esse positus. Exbannitos omnes et precipue pro aliquo maleficio et quasi vel eius occasione capiemus vel capi faciemus viribus civitatis in civitate Pisana vel districtu sive sicut in domibus eorum vel alienis et ubicumque eos invenerimus et eos captos in carceribus Pisani comunis detinebimus et contra eos ad vindictam procedemus secun- dum formam brevis acsi maleficium probatum esset cuius occasione sunt exbanniti non obstante hoc vel alio capitulo, ita quod aliquis exbannitus in aliqua pecunie quantitate pro ali- quo maleficio, de quo sive pro quo si venisset ad mandata et probatum fuisset maleficium contra eum pena corporalis erat inferenda, illam penam ei imponemus et inferemus acsi malefi- cium esset commissum et probatum contra eum nostro tem- pore. Et contra quemlibet exbannitum pro maleficio et quasi postquam in bannum decurrerit intelligatur esse probatum maleficium de quo sive pro quo in banno esset positus. Et quo- tiens in banno aliquem ponemus vel poni faciemus occasione alicuius maleficii vel quasi de quo fuerit inculpatus sive contra eum fuerit inquisitum et dictum maleficium tale fuerit propter quod inculpatus deberet perdere vitam vel membrum, addicie- mus in ipso banno et poni faciemus quod si dictus malefactor in bannum incurrerit et post banni decursionem devenerit in fortiam Pisani comunis, imponatur ei illa pena corporalis que debebat imponi si, antequam in bannum incurreret, ad manda- ta venisset et probatum fuisset maleficium contra eum, non obstante aliquo capitulo superius vel inferius scripto. Ita quod, executione facta corporali, pena pecuniaria cesset et hoc locum habeat in pendentibus et futuris. Et ad inveniendum et persequendum ipsos exbannitos operam et solicitudinem adhibebimus et adhiberi faciemus singulis ebdomadis et per- quisitores secretos super hoc habebimus. Non cogemus nec per iudices nostros cogi faciemus aut permictemus aliquem iudicem vel advocatum civitatis Pisane dare aliquod consilium nobis vel alicui nostro iudici super exbanniendo vel rebannien- do aliquem ex quacumque causa vel absolvendo seu condem- pnando aliquem pro maleficio et eius occasione aut pro ali- quo facto quod in curia maleficii fieret. Faciemus unum librum in quo faciemus scribi per cancellarios vel notarios cancellarie vel aliquem eorum omnes exbannitos et qui exbanniti erunt in civitate Pisana toto tempore nostri regiminis et qui eodem tem- pore fuerint exbanniti et rebannientur eorum tempore. Et nul- lum exbanniri et rebanniri permictemus aut consentiemus ab aliquo officiali nisi parabola nostra, nisi concessum ei fuerit ex forma sui brevis sibi a comuni Pisano concessi et ex forma consilii populi inde bailiam habentis. Et nullum pro exbannito vel rebannito habebimus nisi scriptum fuerit in quaterno de cancellaria predicta. Salvo quod dictum est supra. Et quod contra capitulum hoc factum fuerit non teneat nec valeat. Omnes quos de civitate Pisana exbanniri fecerimus, sibi perso- naliter denuntiari faciemus vel in convicinio domus vel apud domum eius addiciendo in qua cappella sit ipsa domus ubi denuntiatio facta est; que exbannitio et denuntiatio fiat ea die vel sequenti qua fit apud curiam potestatum et capitaneorum vel si fuerit vagabundus, ita quod domus habitationis sue non inveniatur, apud curiam potestatum et capitaneorum et apud domum in qua habitare consueverit ipsum exbannimentum preconiçari seu denuntiari faciemus. Et de hoc bannerii Pisani comunis sacramento teneantur. Et si aliter vel alio modo fuerit exbannitus, exbannitio non teneat nec valeat ullo modo nec scribatur in actis et si scriptum est non valeat nec teneat. Et si bannerii vel aliquis eorum predicta non fecerint et non obser- vaverint aut si contra fecerint, perdant feudum suum et quic- quid habere debent a comuni et de officio expellantur et exbannito teneantur restituere totum dampnum et interesse quod exbannitus propterea pateretur. Exbannitiones vero hominum et personarum Pisani districtus denuntiari faciemus per aliquem nuntium Pisani comunis in persona vel ad domum sive ad habitationem exbanniti addiciendo in quo comuni vel villa domus est posita et scribi in actis cancellarie iuxta ban- num et nomen nuntii apponi; cui nuntio satisfiat de bonis exbanniti. Que exbannitiones denuntiari debeant exbannitis a Cecina supra Pisani districtus infra decem dies a die exbanni- tionis et infra octo dies aliis exbannitis Pisani comitatus; alias exbannitio non teneat. Et quod dicti decem dies exbannitis a Cecina supra et octo dies aliis exbannitis Pisani comitatus cur- rant et currere incipiant die banni denuntiati per nuntium ut dictum est et non ante. Et quod nullus aliquorum exbannitorum predictorum in bannum incurrere possit nec ipsum bannum currat ante denuntiationem predictam et ante relationem denuntiationis facte a nuntio comunis et scriptu- ram in actis cancellarie Pisani comunis et decursionem pre- dictam predictorum decem dierum vel octo dierum ut dictum est supra. Salvo tamen quod quando exbanniretur aliqua quan- titas hominum pro datis et condempnationibus vel aliis nego- tiis comunis vel eius occasione. Et si predicta denuntiatio facta non fuerit comuni Pisano, non preiudicet et ne ex contumacia requisitorum pro factis comunis Pisani et eius occasione, comune Pisanum lesionem incurrat sicut interdum accidere consuevit. Nullus ex huius causa exbannitus elapso banno valeat rebanniri nisi prius comuni Pisano solverit usque in sol [dos] viginti et non minus soldorum quinque, videlicet pro consiliis et factis Pisani comunis que in palatio pot [estatum] et Pisani populi vel cum antianis tractari seu peragi debeant, pro aliis vero factis Pisani comunis a soldis viginti usque in lib [ras] quinque denariorum. Siquis exbannitus aliqua de causa requi- situs fuerit occasione alicuius maleficii vel quasi vel alia de causa, non aliter exbanniatur nisi prius ei fidantiam dederimus de dicto banno, si hoc pro eius parte seu postulatum. Castellanos et iudicem Castelli Castri teneamur monere et eis sub sacramento et gravi pena precipere quod omnes exbanni- tos pro facto rebellionis Castelli Castri et ville Sancte Gilie per- sonaliter capiant et captos comuni Pisano Pisas sub fida et tuta custodia representent et bona eorum scribi et occupari facie- mus quos reconciliari non permictemus. Et hoc capitulum ponatur in brevi Castelli Castri. Et castellani teneantur hoc capitulum in eorum brevi scribi facere vel habere. Et illi quos exbanniverint castellani Castelli Castri et in actis ipsius comu- nis reperientur exbanniti pro aliquo maleficio vel quasi, ha- beantur et sint pro exbannitis Pisani comunis per inde acsi essent exbanniti Pisani comunis. Requisitus siquis personaliter vel ad domum publice fuerit, ita quod addiciatur in ipsa requisitone cappella, quando fit in civitate requisitio, vel comune, quando extra civitatem fit requi- sitio, in qua sive quo domus est posita, pro aliquo maleficio vel quasi aut eius occasione per nos vel per nuntium Pisani comu- nis infra biduum, si maleficium fuerit in civitate Pisana, requi- situs ad domum vel personaliter et, si expedierit, loci in quo moratur, citatus publice et alta voce, coram nobis vel assessore nostro non venerit, quod ipsum possimus et debeamus exban- nire in ea quantitate qua conveniens fuerit pro qualitate cri- minis et persone. Quod bannum non excedat duplum eius in quo condempnaretur, probato maleficio secundum formam brevis. Et pro quo banno assignetur terminus cuique trium dierum adminus et etiam foretaneo Pisani districtus a Cecina citra sex dierum adminus, a Cecina vero supra decem dierum adminus. Si autem extra districtum Pisanum maleficium commicteretur et malefactor sive qui dicitur maleficium com- misisse infra terminum statutum seu statuendum a nobis secun- dum qualitatem et distantiam loci et temporis coram nobis vel assessore nostro non venerit, possimus ipsum exbanniri seu condempnari facere in eo quod conveniens fuerit inspecta qua- litate criminis et persone. Ita quod si in ultramarinis partibus vel Secti maleficium factum fuerit, statuemus ei terminum et ipsum expectabimus, ante quam contra eum procedamus ad exbannitionem vel aliud gravamen, mensibus sex adminus. Si vero in partibus Sicilie aut Regni vel Principatus seu in insula Sardinee vel in Garbo fuerit, expectabimus eum eo modo ut dictum est mensibus quatuor adminus. Et quod aliquam per- sonam Pisane civitatis vel districtus exbanniri non faciemus pro aliqua re vel facto nisi primo fuerit personaliter vel ad domum ut predicitur requisitus vel nisi aufugerit vel latitaret vel nisi pro maleficio vel quasi ab eo commisso et tunc sufficiat requisitio publice domui sue vel in qua habitare consuevit ut supra dic- tum est. Et si contra factum fuerit, non teneat nec noceat exbannitio in aliquo nec pena ex eo banno possit auferri ut in constituto continetur, non obstante aliquo capitulo constituti vel brevis. Citatio vero, de qua fit vel fieret mentio in aliquo banno dato vel dando, et sine probatione vel presumptione alia facta fore vel fieri sole [n] niter presummatur, dum tamen addi- ciatur in ipso quando in ipso banno dicitur quod citatio fuerit facta ad domum, in qua cappella sive comuni domus sita est ut sopra dicitur. Exbannitus aliquis pro datis vel prestantiis seu occasione datarum vel prestantiarum vel condempnationum factarum occasione alicuius consilii vel alia quacum- que occasione vel causa, excepto quam pro maleficio, non pos- sit nec debeat offendi propterea in persona. Sed quousque ste- terit in ipso banno non possit nec debeat audiri ad rationem in agendo nec possit esse ad aliquod officium civitatis, nichilomi- nus potestates et capitanei per se et familiam suam et nuntios procedant et procedere debeant contra sic exbannitum in recolligendo et habendo datam seu prestantiam ei impositam pro comuni Pisano et condempnationes et pecuniam ab eo debitam comuni Pisano et non obstante aliquo capitulo brevis potestatum et capitaneorum vel Pisani populi. Castellani et ser- gentes qui exbanniti fuerunt tempore domini Bartholomei de Soppo occasione castrorum Versilie qui rebanniti non sunt, reconciliari possint sicut et eo modo prout videbitur potestati- bus et capitaneis et antianis et eorum maiori consilio quod con- silium fieri possit quando et sicut antianis visum fuerit, et si dic- tis antianis videbitur. Et idem fiat de exbannitis qui exbanniti fuerunt pro castro de Ylice. Siquis vero exbannitus est, fuit vel erit occasione alicuius maleficii, possit offendi impune a quolibet tam in avere quam in persona. Et non audiatur ad rationem tam in agendo quam in defendendo. Salvo quod si talis exbannitus detinetur in fortia Pisani comunis, per procura- torem tantum possit in defendendo ad rationem audiri et nullus commictat in penam pro eo quod tali exbannito in ipsa defen- sione patrocinium et adiutorium prestiterit. Salvo tamen et intellecto quod pro exbanniendis et exbannitis pro debito vel eius occasione vel ex quacumque alia ratione, excepto quam pro maleficio et quasi, quilibet in defendendo possit audiri ad ratio- nem et eis ut dictum est favorem prestare. Et si aliquis pro debito exbannitus et requisitus fuerit ad aliquam curiam civita- tis ut veniat facturus alicui rationem, potestates et capitanei et quilibet assessorum eorum possint et debeant ei dare fidantiam ut veniat ad respondendum super eo super quo fuerit requisi- tus, ita quod ad fidantiam non excedat terminum duorum die- rum vel usque in quindecim ad voluntatem iudicis. Et nullus commictat in penam pro eo quod tali exbannito prestet consi- lium vel iuvamentum. Terminum non prorogabimus vel prorogari faciemus vel permictemus alicui qui fuerit exbannitus pro aliquo maleficio vel quasi vel ex quacumque alia re vel causa, ex quo terminus ei in ipso banno assignatus per bannerium, qui eum in banno miserit, elapsus fuerit abstinendo per nos et nostros iudices a prorogationibus terminorum faciendis in quantum poterimus. Ita quod non possit prorogari terminus banni alicui de civitate ultra dies decem computato termino in ipso banno apposito, et foretanei nostri districtus a Cecina citra ultra dies quindecim et a Cecina supra ultra dies viginti, termino posito in banno com- putato in ipsa prorogatione. Nec possit prorogari terminus ali- cui mandato alicuius quam eius qui bannum dederit vel dari fecerit, nisi fieret a potestatibus et capitaneis nec fieri vel proro- gari debeat ab aliquo alio iudice quam a potestatibus et capita- neis vel ab eo qui bannum dederit vel dari fecerit; que scriptu- ra fieri possit etiam ex nuntii Pisani comunis relatione. Et si contra fecerimus vel fieri fecerimus, perdamus et perdere debeamus de feudo nostro lib [ras] quingentas denariorum. Exbannitorum et exbanniendorum bona et possessiones et res ad comune Pisanum reducemus et reduci faciemus et etiam delinquentium ante condempnationem, prout expedire videbi- tur, occupabimus vel occupari faciemus, eaque pro comuni Pisano publice bona fide vendere et tradere possimus et debea- mus vel camerarii Pisani comunis aut unus eorum sive sindicus Pisani comunis vel ille qui positus fuerit pro comuni Pisano super facto exbannitorum aut alius vendere et tradere et vendi et tradi facere possint et debeant et possit et debeat vel ea destruere vel destrui facere et fructus et redditus et obven- tiones eorum. Et quotiens contigerit domum vel turrim alicuius in civitate Pisana occasione alicuius maleficii vel quasi seu con- dempnationis vel date destrui, lapides et lignamen ipsius domus vel turris que destrueretur portari faciemus apud degatiam et consignari et dari operario tersane pro ipsa opera et tersana infra dies octo a destructione dicte domus vel turris, alioquin singulis vicibus perdamus de feudo nostro lib [ras] quinquaginta denariorum. Teneamur precise inquirere omnes exbannitos Pisani comunis mictendo secretim pro bonis hominibus cappellarum, quos iurare faciemus ipsos exbannitos denuntiare et ubi ipsi exbanniti morentur et ipsos homines cap- pellarum in secreto tenebimus et nemini manifestabimus. Et si ipsos exbannitos habere poterimus, capiemus, detinebimus et puniemus secundum formam iuris. 3.33. XXXIII. De meretricibus et hominibus male fame.
Meretricem aliquam publicam sive rofianam aut receptato- rem vel receptatricem meretricum et rofianarum et rofianorum infra muros Pisane civitatis in locis publicis et bonis, de quibus eas expelli faciemus ad voluntatem vicinorum vel adminus trium ex eis qui sint bone fame, nec prope muros civitatis Pisane intus vel extra nec ab ecclesia sancti Francisci usque ad portam Leonis et etiam in cappellis sanctorum Ylarii et Martini, Ambrosii et Sebastiani de Fabricis Maioribus et sancti Laurentii de Rivolta et sancte Margarite et sancti Frediani et sancti Xisti et sancti Georgii de Ponte et sancti Blasii de Ponte et sancti Georgii porte Maris et sancte Lucie de Ricuccho et sancti Felicis et sancti Christofori de Kinthica et sancti Sepulcri et sancti Simonis de Perlascio et sancti Nicolai et sanc- te Lucie de Cappellariis, sancti Ysideri, sancti Blasii de Catenis, sancti Viti et in Torcicoda et sancti Petri de Yschia, in quibus cappellis nullo modo possint stare et eas de ipsis cappellis expellemus et expelli facere teneamur sine aliqua denuntiatione nobis facta vel facienda et a porta de Plagiis usque ad portam Calcisanam nec in classis, qui sunt infra ortos monasterii sancti Çenonis nec a degathia usque ad portam Leonis secus muros deintus et a via Nova sicut trahit versus muros civitatis in aliqua via vel loco esse vel stare aut habitare possint nec aliqua ipsa- rum possit. Et potestates et capitanei teneantur hoc facere et observare et si non facerent, perdant de eorum feudo lib [ras] centum denariorum et in tantum possint a suis modulatoribus modulari. Dum tamen in aliis locis non ita in publicis possint morari et stare. Et in predictis locis prohibitis morari non patie- mur neque permictemus rofianum vel rofianam vel biscasse- rium nec etiam aliquam personam male fame que predictis meretricibus et rofianis vel alicui suprascriptorum vendat ali- qua cibaria cocta seu aliquem suprascriptorum hospitari debeat vel presummat aut in domo recipere vel vendere vel tenere de die vel de nocte. Et contrafacienti tollemus pro pena singulis vicibus usque in lib [ras] decem seu ipsam faciemus frustrari seu in Arnum balneari et quod eos et eas per vigiles et berua- rios expelli faciemus et hoc in brevi vigilum mitti et ab eis iurari faciemus. Et etiam alios; et si vigiles hoc non fecerint de officio expellantur. Cuilibet liceat ipsas meretrices de predictis locis expellere per vim si necesse fuerit sine pena aliqua inde ei inferenda. Nulla meretrix publica presummat intrare balneum aliquod nisi die veneris tantum sub pena soldorum vigintiquinque contrafa- cienti qualibet vice tollenda. Et de hoc etiam balneatores iura- mento teneantur ad similem penam et inde preconem micti faciemus per civitatem et nulla publica meretrix portet mantel- lum sub simili pena. Et hoc per vigiles et beruarios perquiri faciemus. Quicumque de civitate Pisana tenuerit in sua domo propria vel conducta seu habitare vel esse permiserit pro habi- tando meretricem vel aliquem aut aliquam ex suprascriptis sive personas male fame et male oppinionis, male conditionis seu male conversationis, receptatores furum, buggeronum, sodomi- tarum, lusorum et biscasseriorum et aliorum male fame inone- sta pertractantium, condempnari debeat usque in lib [ras] cen- tum denariorum. Et quousque eos tenuerit aut esse vel habitare in domo ut dictum est permictet, nulla ratio ei fiat. Et quicum- que advocaret, diceret seu allegaret pro aliquo predictorum, condempnetur qualibet vice usque in lib [ras] decem denario- rum. Salvo quod meretrices non prohibeantur teneri et esse in domibus existentibus in classis et locis privatis; per quos classos multum frequens et transitus publicus personarum non habeatur, excepto quam in predictis cappellis. Albergarias Pisane civitatis et tabernas rimari faciemus per pre- positos cibis coctis et per castaldos Pisane civitatis et beruarios et alios, si expedire videbitur, si in eis sunt homines male fame quos de civitate expellemus vel expelli faciemus. Et omnes predictos rofianos et ludentes ad pulverellam, guarminellam, corrigiolam, coniellum et infamate condictionis et omnes viros supra dictos exceptis meretricibus non per- mictemus nec patiemur morari in civitate Pisana vel districtu sed eos inde expellemus et eiciemus. Et siquem ex eis post sub- scriptum bannum inde mictendum invenerimus in civitate vel districtu Pisano, possimus et debeamus facere eum fustigari. Et si post fustigationem eum invenerimus, eum micti faciemus in carcere latronum et detineri toto tempore nostri regiminis et fideiubenti et advocanti pro predictis vel aliquo eorum vel defendenti eos vel aliquem eorum aut eis vel alicui eorum ali- quod auxilium in curia vel extra prestanti tollemus pro pena singulis vicibus lib [ras] decem denariorum. Et hoc preco- nixari faciemus singulis mensibus per civitatem. Et non patie- mur neque permictemus predictas personas et ribaldos habere potestatem seu rectorem pro comuni Pisano nec sub protectio- ne vel defensione alicuius private persone neque venditionem vel alienationem pro comuni Pisano faciemus vel fieri faciemus aut permictemus de predictis seu de meretricibus vel de illis de ribaldaria aut brigata neque ipsos ribaldos stare aut morari aut ludere ad aliquem ludum in embulo, plateis, gittis aut ripis positis in cappellis sanctorum Martini et Clementis, alioquin perdamus de feudo nostro pro quolibet non servato lib [ras] vigintiquinque denariorum. 3.34. XXXIIII. De investigando homines male fame.
Male oppinionis et fame personas et etiam que in malis cri- minibus consueverunt versari et singulos exbannitos morantes in civitate Pisana seu districtu infra mensem decembris, cum civitatem Pisanam pervenerimus, investigabimus et perquire- mus seu investigari et perquiri faciemus et eos omnes et singu- los in scriptis apud nos habebimus consulendo etiam de predic- tis personis de civitate Pisana de quibus nobis videbitur quos possimus competere iurare de predictis dicere veritatem et quid de predictis congnoverint seu sciverint. Dum tamen ipsi potestates et capitanei vel eorum iudex cui hoc commiserint secretim prout plus et melius fieri poterit predicta facere teneantur et debeant, non scrivendo nomina denuntiantium sed tantum nomina denuntiatorum. Et contra predictas perso- nas exbannitas et alias male fame ut dictum est possimus et debeamus procedere secundum formam iuris et brevis et etiam cautionem ydoneam a predictis recipere vel recipi facere a iudi- ce maleficiorum si nobis videbitur et omnia facere in predictis, que honori nostrarum personarum et bono statui Pisani comu- nis viderimus expedire. 3.35. XXXV. De ludo taxillorum et aliis.
Taxillorum ludum vel de pulverella, guarminella, corrigiola vel coniello vel alium ludum in quo aliqua pecunia vel res mic- tatur vel perdatur in domo vel extra domum non permictemus neque consentiemus teneri vel fieri de die vel de nocte in civita- te Pisana vel eius burgis neque prope civitatem Pisanam per unum miliarium. Salvo quod in locis honestis et palam quis volens possit ludere ad tabulas vel ad scaccos tantum et non alio modo nec ad alium ludum ut dictum est et salvo quod ad pistellandum ova tantum diebus quadragesimalibus quis ludere possit. Et siquem invenerimus tenentem ludum vel mutuantem ad ipsum ludum contra hanc formam, tollemus vel tolli facie- mus pro qualibet vice usque in lib [ras] decem ad opus Pisani comunis et non reddemus nec reddi faciemus. Et si predictam penam dictus tenens ludum taxillorum solvere non poterit ad tempus statutum, possit et debeat detineri in carcere quousque solverit dictam penam. Et si lusor dictam penam vel bannum non solverit ad tempus statutum, possit in carcere detineri quousque solverit vel si nobis videbitur aut iudici ad berrinam poni aut in Arnum balneari. Et pro predictis inveniendis micte- mus in omni septimana semel et precipue circa muros Pisane civitatis et portas et specialiter iuxta Perlascium beruarios nostros et vigiles. Hoc addito quod idem intelligatur et observetur in comitatu Pisano et districtu. Salvo quod medie- tas ipsorum bannorum locum habeat et servetur et valeat in comitatu et districtu Pisano. Et predictam penam capitanei et castellani comitatus tollere et exigere teneantur pro comuni Pisano. 3.36. XXXVI. Di cibis coctis.
Commestionem sive cibaria cocta aliquem vel aliquos masculum vel feminas non patiemur neque permictemus in civitate Pisana vel eius burgis esse pro vendendo vel faciendo vendi alicui Pisano vel alicui civi vel alicui familiari eius in domo vel domibus apotheca vel apothecis seu curia vel orto domus seu domorum. Et siquam personam contra predicta invenerimus facientem vel comedentem, tollemus ei pro pena qualibet vice usque in sol [dos] centum. Hoc intellecto in pre- dictis quod panis et fructus et façeli et fabe castanee vendi pos- sint. Et quod milites et mercatores forenses nostri districtus et non nostri districtus et donçelli et servientes eorum et vectura- les et alie persone bene fame Pisas venientes ab hospitibus pos- sint emere et habere pro eorum victu necessaria et comedere et bibere in eorum hospitiis. Et quod vigilia ascensionis et sancti Petri et sacre et vigilia sancte Marie de augusto et diebus ipsa- rum solennitatum sine pena vinum et res comestibiles et alia vendi possint ubique. 3.37. XXXVII. De pissicariis et plateis.
Pissicarium aliquem seu pissicariam vel forensem non patiemur neque permictemus morari vel stare in pede pontis Veteris usque ad turrim de Brachis ex utraque parte pro ven- dendo vel tenendo fructus vel herbas, caules, porros, pullos, ova vel agrumina vel cetrolos aut pepones vel petroncianos aut cucumeres sed ipsas plateas et vias et precipue vias in capite utriusque pontis morari et stare faciemus liberas et expeditas. Et teneamur nos potestates et capitanei omni die in mane semel et in sero etiam mictere castaldiones et berroarios nostros qua- tuor cum uno de familia nostra ad scribendum omnes qui con- tra predicta facerent, quos capiant et ab eis ydoneam cautionem capiemus et capi faciemus de suprascriptis. Et quemlibet con- trafacientem condempnabimus pro qualibet vice in soldis decem et in amissione rerum; quas res omnes incontinenti post- quam capte fuerint dari et consignari faciemus camerariis Pisani comunis; de quibus rebus medietas sit capientium et alia Pisani comunis. Et quemlibet denuntiantem in credentiam tenebimus, medietas cuius banni sit accusantis seu denuntiantis et alia medietas Pisani comunis. Et quod castaldiones Pisani comunis sub iuramento teneantur omni die in mane et sero per- quirere dictas vias et plateas et siquos vel siquas invenerint ibi contra predicta facientes, teneantur sub iuramento et pena infrascripta eos et eas inde expellere et res predictas prohibi- tas eis auferre et eas camerariis Pisani comunis eadem die incontinenti renuntiare, dare et consignare. Et si predicti castal- diones predicta non fecerint vel si fraudem aliquam vel negli- gentiam ibi commiserint, nos potestates et capitanei puniemus et condempnabimus quemlibet eorum pro qualibet vice in sol- dis decem denariorum. Et predicta omnia et singula in hoc capitulo comprehensa et in aliis infrascriptis loquentibus de pithicariis et de omnibus que continentur in superiori capitulo "De cibi coctis" et infra in aliis capitulis debeamus et tenea- mur nos potestates et capitanei inquirere et inquiri facere singu- lis diebus per aliquem vel aliquos de nostra familia et investiga- re et quemlibet contrafacientem condempnare et punire secun- dum formam capitulorum ipsorum et condempnationes inde facere singulis mensibus, quibus condempnationes fecerimus pro aliis maleficiis et ante quotiens nobis videbitur. Burgum totum ex utraque parte de tendis, sestoriis, tabulis et quibu- scumque aliis obstaculis factis et faciendis seu ponendis expedi- tum tenebimus et teneri faciemus faciendo inde prorsus queque obstacula amoveri et tolli per arbitrum publicum et per nos et illos de familia nostra nec postea fieri esse vel teneri permictemus. Salvo quod non intelligatur nec locum habeat in pancis que sunt inter columpnas vel sub scalis ubi non fiat arti- ficium nec misterium personarum quelibet sit usque in mensura unius pedis tantum. Nec etiam intelligatur in ipsis scalis et columpnis. Et salvo quod pellipparii et vectularii possint ibi habere et tenere capsectas et pancas levatorias. Lignamen ali- quod seu lignamina a foco seu cerchia pro buctibus nulli perso- ne civitatis Pisane vel districtus seu aliunde permictemus ven- dere seu tenere in plateis publicis, nisi illam personam que illud lignamen reduxerit vel reduci fecerit pro vendendo, sub pena singulis vicibus lib [rarum] decem. Cabellam aliquam de plastris
[p. 343]
vel occasione earum fieri vel esse non permictemus sed facta dissolvi faciemus et cuique contrafacienti tollemus pro pena singulis vicibus lib [ras] centum, cuius medietas sit accusantis vel denuntiantis et alia comunis Pisani et in Buiti et alibi per inquisitionem fieri faciemus diligentem. Et idem observetur de cierchiis vegetum. Et nulli de civitate Pisana liceat tenere tec- tarellum aliquod ante suam apothecam nisi sit calatorium vel levatorium, quod calari vel levari debeat singulis diebus festivis et cuique contrafacienti tollemus pro pena soldos sexaginta denariorum. Ligna a comburendo vel ullum lignamen non debeat poni super ripam Arni infra tres perticas vel in platea publica comunis Pisani que est iuxta ecclesiam sancti Donati et sancti Nicolai neque in porticu que est in dicta platea prope dictam ecclesiam. Que lingna a comburendo non possit aliquis tenere super ripa Arni ultra dies octo. Que ligna si ultra tempus steterint vel fuerint detenta, quilibet impune possit ea auferre et accipere sibique retinere et domino lignorum nulla ratio fiat et insuper condempnetur usque in lib [ras] decem. Scalas ambas petrarum Pisani comunis positas iuxta Arnum et pontem Novum et iuxta via publicam Arni, que via publica est inter flumen Arni et ecclesiam sancti Donati et ipsam viam publicam, secundum formam brevis loquentis de viis Arni, et plateam totam publicam Pisani comunis que est iuxta dictam viam publicam et iuxta ecclesias sanctorum Donati et Nicolai et iuxta domos Dodorum et Gaitanorum et gradus positos in dicta pla- tea iuxta ecclesiam sancti Donati factos expensis mercatorum portuum Sardinee, faciemus esse et stare expeditos et expe- ditas de tectis et aliis receptaculis. Et nullam logiam vel aliquod receptaculum aut obstaculum ibi fieri vel esse aut stare permic- temus sub pena lib [rarum] decem denariorum Pisanorum a quolibet contrafacienti tollenda. Et nichilominus predictam logiam sive tectum sive obstaculum inde faciemus elevari. Et nemini liceat ipsos gradus, vias, plateas et scalas conducere vel locare vel ibi morari aut stare pro aliquo ministerio vel aliqua negotiatione ibi facienda sub predicta pena a quolibet contrafa- cienti tollenda singulis vicibus quibus contrafactum fuerit. Et predictum capitulum preconiçari faciemus et denuntiari in dicta platea prope ipsam ecclesiam sancti Donati. Et hoc capi- tulum quod loquitur de gradibus et pensionariis morantibus et conducentibus, de logiis et tectis et obstaculis ut dictum est sit precisum et precise servetur. Et cuique liceat expensis legnami- nis ipsum lignamen sua autoritate inde facere elevari. Plateam publicam Pisani comunis que est iuxta ecclesias sanctorum Donati et Nicolay teneri faciemus liberam et expeditam ita quod nullus aliquid apponat vel teneat quod inde assidue non tollatur nec inde aliqua persona recipiat aut exigat pensionem aliquam. Et cuilibet contrafacienti tollemus pro pena qualibet vice usque in lib [ras] decem denariorum Pisanorum minutorum nostro arbitrio. Et singulis mensibus teneamur sine aliqua requisitione de predictis investigationem fieri facere et prop- terea illuc mictere aliquem de familia nostra sub predicta pena. Salvo tamen quod mercatores ibi res suas et merces ponere et tenere iuxta solitum possint. Et salvo quod ipsi mercatores vel eorum capitanei pro actatione et purgatione dicte platee et eius occasione tantum recipere et exigere possint quantum et sicut consuetum est a navibus et lignis, quorum avere discaricabitur et ponetur in ipsa platea seu ab eorum patronis et dominis tan- tum et non aliunde. Et hoc preconiçari faciemus in dicta platea infra mensem nostri regiminis. Lignamen aliquod in viis publi- cis teneri vel esse non permictemus, sed de lignamine et quolibet alio obstaculo expeditas ipsas vias tenebimus et teneri faciemus et etiam per civitatem perquiri sub pena lib [rarum] decem singuli vicibus. Tempore nostre dominationis non consentiemus quod ab ecclesia sancti Barnabe, salvis rationibus pontis de Spina, usque ad ecclesiam sancti Viti et ex parte Kinthice et carraria sancti Andree ex parte Arni usque ad ecclesiam sancti Pauli de Ripa Arni aliquam pancam pro aliqua mercatione vel misterio aliquo exercendo seu tabernam esse vel morari studiose ante domum vel domos alicuius vel aliquorum, que non distet a pede columpnarum, ubi columpne sunt, a pede muri domus, ubi columpne non sunt, per tres perticas mensuratorias. Et quod nullum taulicum permictemus esset vel stare ante domum alicuius infra predictos confines, quod exeat extra muros vel columpnas domus nec artificium permictemus ibi fieri studio- se. Salvo quod mercatores pannorum et artifices possint et eis liceat habere et tenere tecta et tendas sicut consuetum est ad apothecas eorum neque etiam ibi usque in Arnum fieri vel esse iam factum aliquod tectum aut hedificium vel receptaculum seu furcas vel stavellas sive palos quod inde assidue non tollan- tur vel inde pensio vel aliquis redditus non proveniat vel perve- nire consuevit patiemur aut permictemus, sed sit vacua pla- tea per spatium trium perticarum versus Arnum. De grondis tamen et scalonibus scalarum et tendis apothe- carum pontium et barberiorum et aliorum artificum non tenea- mur, ita quod homines et plaustra libere inde ire et duci simili- ter per mensuram trium perticarum sine aliquo obstaculo vel impedimento. Liceat tamen omnibus a tribus perticis in antea quod residuum fuerit ipsius platee a se locare et locari facere, nisi ut dictum est supra de hedificio aut tecto vel receptaculo aliquo assidue removendo, salvo quod banca et pance artificum esse possint per tres perticas et salvo quod tende possint esse et stare ante apothecas et teneri sicut consuetum est et super ban- cis et salvo quod si in predictis locis fuerit aliqua logia, que teneatur pro curia, que sit infra dictas tres perticas per pedem unum vel infra, quod propterea inde tolli vel removeri non pos- sit nec propterea inde aliqua pena vel bannum alicui auferri possit vel debeat. Nec etiam tolli vel removeri possit aliqua spalla scalarum per quas descenditur in Arnum propterea quod sit infra tres perticas, dum modo non sit infra predictam men- suram ultra quam sint dicte scale. Et omnibus et singulis con- trafacientibus tollemus pro pena a soldis viginti usque in lib [ris] tribus denarionun. Et nichilominus predicta omnia in hoc capi- tulo comprehensa elevari faciemus non preiudicando homini- bus vendentibus bladam. Et salvo quod logie pro curiis tenen- dis sique ibi fuerint appensionari nec claudi possint, sed aperte esse et stare et omnibus patere tamquam locus et via publica. Et predicta iudex curie maleficiorum diebus festivis et aliis per- quirere teneatur semel in mense. Ita quod potestates et capita- nei teneantur in predictis et de predictis qui contra fecerint seu contra factum tenent vel habent, condempnare et punire con- trafacientes et condempnationes facere singulis duobus mensi- bus, alioquin ipsi potestates et capitanei possint et debeant modulari et condempnari qualibet vice in lib [ris] quinquaginta denariorum Pisanorum et iudex curie maleficiorum in lib [ris] decem denariorum Pisanorum. Scalas petrarum omnes et vias quibus descenditur seu descendi olim consuevit in Arnum et ad ipsas scalas ascendi infra mensem proximum ab introitu nostri regiminis in pristi- num et debitum statum reduci et eas expediri et expeditas teneri et esse faciemus. Et siquis contra fecerit, qualibet vice puniatur et condempnetur in soldis centum denariorum. Et siquod bancum vel obstaculum ibi est, incontinenti faciemus amoveri nec postea ibi esse permictemus. Et contrafacienti seu predicta non observanti singulis vicibus tollemus pro pena a lib [ris] decem usque in lib [ras] vigintiquinque denario- rum. Et nichilominus cogemus eum observare predicta. Et de hoc infra mensem predictum preconem secus Arnum micti faciemus. Et si denuntiatio nobis facta fuerit eam recipiemus et de predictis et in ea procedemus secundum for- mam suprascripti capituli et denuntiantem in credentia tene- bimus. Uvas acerbas vel maturas de vineis vel arboribus ad facien- dum vinum non patiemur neque permictemus reduci in civita- tem pro vendendo vel faciendo vendi ante factam vindemiam ab aliqua persona. Et cuique contrafacienti tollemus pro pena usque in sol [dos] viginti denariorum. Et cuique liecat uvas sine banno sibi auferre. Salvo quod homines Vallis Here, Colli- narum possint uvas reducere pro vendendo. Vindemiam uva- rum fieri non pemictemus usque ad medium mensem septem- bris proximum. Et hoc in brevi capitaneorum Pisani distric- tus micti faciemus et in brevi vigilum Pisane civitatis micti faciemus et ab eis iurari, nisi aliud consilio vel antianis placue- rit. Pissicarium vel pissicariam alicuius pissicarie non permicte- mus emere poma vel fructus arborum in civitate Pisana vel bur- gis vel prope per tria miliaria vel in stratis publicis aliquo modo nec etiam emere ova, pullos, caseum, anseres vel alias aves domesticas vel silvestres a Ponte Here citra et a Vico citra et a Vicarello citra et in Valle Sercli et cuilibet contrafacienti predic- ta ei tolli possint a quolibet impune et condempnari qualibet vice in soldis quadraginta denariorum a nobis potestatibus et capitaneis; vendere tamen possint predicta, dum tamen vendere non possint nisi in domo ubi continue habitant cum sua familia. Et fructus recentes reduci ulterius per marinas partes non pos- sint nec debeant vendi nisi per reducentes ipsos fructus nec emi possint ab aliquo pissicario vel pissicaria nec ab aliqua persona pro revendendo nec etiam arancea ab aliquo pissicario vel pissi- caria undecumque reducti fuerint. Et contrafacientes puniantur a soldis viginti usque in lib [ras] decem denariorum. Exceptis piscibus recentibus, qui non possint redimi sive comperari in civitate vel extra per aliquam personam pro vendendo nec vendi per aliquem nisi per piscatores nec ire vendendo per civi- tatem vel pro faciendo ludi ad aliquem ludum. Et qui contra fecerit puniatur in lib [ris] decem denariorum pro qualibet vice, insuper quilibet impune possit predictos pisces auferre et si se defenderit, possit verberibus cedi impune. Et idem per omnia observetur et fiat et fieri possit et debeat de pissicariis et quibu- slibet aliis ementibus pullos, ova, caseum recentem et aves pro vendendo. Et potestates et capitanei teneantur et debeant et iudex curie maleficiorum predicta inquirere et investigare vel inquiri et investigari facere et etiam teneantur predicta preco- niçari facere publice per civitatem singulo mense, et accusantes et denuntiantes audire et tenere in credentia singulo mense. Hoc intellecto quod nullus vendens pisces friscos debeat ipso tempore venditionis vel quando stat pro vendendo stare ad sedendum. Et vendentes pisces recentes in platea piscium Pisane civitatis teneantur ipsos pisces vendere et ipsos vel de ipsis non extrahere vel extrahi facere de ipsa platea donec ipsos omnes vendant et cuique contrafacienti tollemus pro pena sol- dos centum denariorum et ipsos pisces quos extrahent vel extrahi facient de ipsa platea et quilibet impune a contrafacien- te ipsos pisces tollere possit. Et non patiemur neque permicte- mus quod aliqua persona ludat vel volvat in platea piscium vel alibi in civitate Pisana aliquos pisces recentes et qui contra- fecerit puniatur qualibet vice in soldis centum denariorum. Et nos potestates et capitanei per nos vel iudicem nobis assiden- tem teneamur et debeamus compellere omnes et singulos pisca- tores, qui vendunt et consueti sunt vendere pisces recentes in platea et qui piscari faciunt pisces recentes cum eorum retiis, et expresse iurare et fideiussoriam cautionem prestare coram nostro iudice suprascripto de mense ianuarii vel februarii quod aliquis eorum per se vel suum famulum aut familiarem pisces recentes non emet pro aliquo neque ab aliquo recipiet pro revendendo aut occasione revendendi neque unus pro altero pisces recentes vendet, neque aliquis predictorum emet pisces recentes in platea predicta vel alibi pro aliquo monasterio vel ecclesia vel conventu vel pro aliqua speciali persona, sub pena et banno lib [rarum] decem denariorum singula vice auferenda et tollenda cuique contrafacienti. Et Pisanorum potestates et capitanei possint et debeant quemlibet contrafacientem in pre- dicto banno et pena condempnare singula vice et in amissione piscium predictorum Pisani comunis. Et super his nos pote- states et capitanei faciemus vel fieri faciemus diligen- tem inquisitionem singulo mense nostri regiminis contra illos qui fecerint contra predicta vel aliquod predictorum et nichelo- minus nos potestates et capitanei compellemus singulo mense nostri regiminis sub iuramento de novo prestando in curia maleficii dicere et manifestare veritatem de predictis et predic- torum occasione et denuntiare iudici curie maleficiorum omnes et singulos contrafacientes ullo modo et etiam omnes rigacte- rios et revenditores piscium recentium - aut alibi in civitate Pisana - quos etiam dictus iudex curie maleficiorum de novo iurare faciat non emere neque vendere in civitate Pisana pisces recentes ullo modo neque in dicta platea piscium stare aut morari vel esse aliquo modo et eis hoc expresse precipiat dictus iudex curie maleficiorum sub iuramento et gravi pena, de qua dicto iudici videatur, de quo precepto fiat publice scriptura in actis dicte curie. Et dictus iudex curie maleficiorum sub iura- mento sui officii hoc facere et observare teneatur. Pisces autem siccos, caseum siccum, sardellas, nucellas et omnes alios fructus siccos quilibet emere et vendere possit quacumque hora diei. Et salvo quod quelibet persona exceptis pissicariis possit ad civita- tem Pisanam aves silvestres et domesticas reducere et vendere quacumque hora diei. Et salvo quod illi de Castilione Piscarie et de Abbathia de Fango et quilibet eorum possint et possit portare et trahere de dictis terris et qualibet earum pisces et anguillas frescos et recentes et portare et mictere eos et eas ad quascumque partes, loca et terras de quibus eis videbitur et pla- cuerit et eos vendere et relaxare ubi et prout voluerint sine con- tradictione capitaneorum seu rectorum dictarum terrarum vel alicuius earum et sine aliqua pena vel banno, non obstante capi- tulo aliquo huius brevis superius vel inferius scripto. Salvo in omnibus, capitulo de pissicariis blade. Et quilibet contrafa- cientem accusans habeat medietatem banni predicti. Et hoc etiam addito quod non permictemus aliquem in civitate Pisana esse pissicarium vel revenditorem pro lignis a foco vel feno emendis sub predicta pena auferenda a quolibet contrafa- ciente. Pissicarium aliquem vel pissicariam non patiemur neque permictemus emere vel vendere seu emi vel vendi facere aliquos fructus comestibiles in mensibus maii, iunii, iulii et augusti et septembris ante tertiam. Et qui vel que contrafecerit, tollemus ei pro pena qualibet vice usque in sol [dos] quadraginta dena- riorum et cuilibet sit licitum contrafacienti auferre eos sine ali- qua pena. Et hec faciat non obstante aliquo capitulo. Blade seu leguminum nullum pissicarium vel pissicariam in civitate Pisana vel eius districtu vel in aliqua parte civitatis vel districtus pro emendo vel vendendo bladam seu emi vel vendi faciendo esse patiemur vel permictemus toto tempore nostri regiminis. Et siquem vel siquam contrafacientem invenerimus, ipsum et ipsam condempnabimus in tota blada quam apud eum vel eam vel alium vel aliam pro eo et ea inventa fuerit, et simili- ter eundem et eandem pro qualibet vice qua contrafecerit con- dempnabimus usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum comuni Pisano et plus nostro arbitrio. Granum, ordeum aut aliam bladam nulla persona de civita- te Pisana vel districtu aut aliqua persona forensis que Pisis moretur occasione mercantie vel alio modo qui dici seu excogi- tari possit, audeat emere in civitate Pisana vel a flumine Cecine citra per se vel per alium, seu lignamina, pro revendendo. Et siqua persona contrafecerit, granum vel bladam seu legumina que emerit et penam usque in lib [ras] vigintiquinque denario- rum et plus nostro arbitrio ei tollemus vel tolli faciemus. Salvo quod quilibet possit vendere fabas franctas et cicera infusurata, panicciam, farrum, orçatam, legumina, semulellam, vermicellos et panicum pistum non tamen prope Arnum. Et nullus forensis aut civis vel de districtu Pisano, qui bladam per aquam aut per terram Pisas reduxerit vel reduci fecerit per aliquem pissica- rium vel pissicariorum famulum seu per aliquem alium qui bla- dam in platea publica vendere consuevit sed per se ipsum qui reduxerit vel reduci fecerit vel per suum servientem vel per ali- quem alium qui non sit de predictis supra nominatis, ipsam bla- dam vendat vel vendi faciat. Et siquis contrafecerit, perdat bla- dam et eam ei tollemus pro comuni Pisano. Et insuper pro pena et banno qualibet vice usque in lib [ras] vigintiquinque denario- rum. Et pissicario vel pissicarie vel eius famulo ei qui in platea bladam vendere consuevit, dictam bladam vendenti tollemus pro qualibet vice usque in soldos decem denariorum et plus nostro arbitrio. Et si predicta non fecerimus, perdamus de feudo nostro qualibet vice lib [ras] quinquaginta dena- riorum et in tantum possimus et debeamus modulari. Et non patiemur neque pemictemus aliquem venditorem alterius blade, qui bladam pro aliquo a sex mensibus citra ven- dere consuevit, esse vel stare in platea blade pro vendendo vel vendere faciendo alterius bladam, ita quod venditores grani sint cives Pisani et solverint Pisano comuni datas et prestantias per decem annos et prestent ydoneam securitatem de facendo bene et legaliter ipsum ministerium. Et cuilibet mercatori cre- datur et fides adhibeatur simplici dicto mercatoris de omnibus et singulis quantitatibus blade quas dixerint se dedisse cuilibet venditori granum et alterius blade ad vendendum et singulis diebus omni sero teneantur ipsi venditores renuntiare mer- catori cuius fuerit granum vel blada omnes denarios, quos rece- perint de ipso grano et blada. Et hoc capitulum legatur coram ipsis venditoribus et eorum fideiussoribus quando iurabunt et fideiussores dabunt coram sapienti platee blade Pisani comu- nis. Linum ad stateram vel cum statera ab aliquo rigacterio vel forense emi vel acquiri seu vendi non patiemur neque permicte- mus extra civitatem Pisanam vel in plateis Pisane maioris eccle- sie vel ecclesie sancti Xisti aut pontium vel alibi. Et cuique contrafacienti tollemus singulis vicibus pro pena usque in sol [dos] quadraginta denariorum et predictum linum. Et de hoc preconem micti faciemus per civitatem. Et nullus vendens pec- tines, staccia, spinaccios et linum qui sit maior annis duodecim possit aut debeat intrare domum alicuius de civitate Pisana et siquem contrafacientem invenerimus, condempnabimus eum qualibet vice in lib [ris] decem denariorum. Et quisque eum accusare teneatur. Et hoc capitulum etiam iurari et observari faciemus ab illis qui fuerint super pissicariis et plateis. Et quod infra mensem ianuarii eligi faciemus per antianos Pisani populi quatuor sapientes viros per quos predictum breve totum de pis- sicariis corrigi et emendari faciemus et eorum correptioni ste- tur. Et quod nulla persona de civitate Pisana vel eius districtu aut aliunde vel forensis emat per se vel per alium linum in civi- tate Pisana vel eius burgis aut subburgis vel in comitatu Pisano pro revendendo ullo modo sive causa revendendi ipsum linum. Salvo quod mercatores reducentes linum ad civitatem Pisanam de marinis partibus possint revendere libere ipsum linum, tamen non pissicario vel rigacterio sive pissicarie aut rigacterie et intelligantur pissicarii et rigacterii qui vadunt vendendo per civitatem tantum ullo modo. Et mercatores Pisane civitatis possint ipsum linum emere et vendere in civitate Pisana quibus voluerint, non tamen alicui pissicario vel rigacte- rio aut pissicarie vel rigacterie predictis ullo modo. Et qui con- tra fecerit vel venerit, puniatur et condempnetur a Pisanorum potestatibus et capitaneis qualibet vice in lib [ris] vigintiquinque et in amissione dicti lini, cuius medietas sit comunis Pisani et alia medietas sit capieneis vel denuntiantis et unicuique sit lici- tum sua autoritate predictum linum capere et tollere impune et sine banno, cuius medietas sit comunis Pisani et alia medietas sit capientis vel denuntiantis. Et nos potestates et capitanei pre- coniçari faciemus per civitatem de mense ianuarii vel februarii. Et etiam quod nulla persona forensis aut advena vel aliqua alia persona, que non sit in extimo Pisani comunis sive extimata in civitate Pisana et que non solvat et solverit datam comuni Pisano, possit et debeat facere et exercere aliquam pissicariam vel rigacteriam in civitate Pisana vel eius burgis aut subburgis vel aliquid emere vel tenere pro revendendo vel revendendi causa in civitate Pisana vel eius burgis aut subburgis. Nec ven- ditor aliquis blade aliene sive alterius persone in platea Pisani comunis esse aut morari vel stare possit aut debeat pro venden- do ibi aliquam bladam grossam aut minutam nisi fuerit extima- tus in civitate Pisana et datam solverit comuni Pisano, salvis his que dicta sunt supra in quodam alio capitulo de venditoribus et mensuratoribus grani, et siqua persona contra hoc vel ali- quod eorum fecerit vel venerit, puniatur et condempnetur a Pisanorum potestatibus et capitaneis qualibet vice in lib [ris] vigintiquinque denariorum; cuius banni condempnationis me- dietas sit accusantis vel denuntiantis et alia medietas sit Pisani comunis. Et hoc preconiçari faciemus nos potestates et capita- nei de mense ianuarii vel februarii per civitatem Pisanam. Et etiam quod nullus civis vel forensis emat vel emi faciat in civita- te Pisana pro revendendo vel causa revendendi aliquod ligna- men de castaneo aut de abeto vel tabulas vel travicellas de castaneo aut de abeto. Et quilibet contrafaciens vel veniens puniatur et condempnetur a potestatibus et capitaneis in lib [ris] decem denariorum qualibet vice et in amissione ligna- minis predicti. Et unicuique sit licitum denuntiare seu accusare contrafacientem et predictum lignamen capere et tollere sua autoritate cuique contrafacienti, cuius condempnationis et lignaminis predicti medietas sit comunis Pisani et alia medietas sit capientis et denuntiantis. Et hoc preconiçetur per civitatem Pisanam de mense ianuarii vel februarii. Et etiam quod nos potestates et capitanei et iudices et assessores nostri teneamur et debeamus vinculo iuramenti predicta omnia et singula in toto predicto capitulo XXXVII comprehensa et declarata et predictas additiones et correctiones, de quibus supra mentio facta est, servare et per familiam nostram et per beruarios nostros et per vigiles Pisani comunis duabus vicibus adminus singula ebdomada nostri regiminis perquirere et investigare cum omni solicitudine et cautela. Et quod quilibet predictorum officialium et quilibet alius possit et eis licitum sit accusare et denuntiare homines et personas facientes vel vendentes contra predictum capitulum vel aliquod eorum in dicto capitulo com- prehensorum. Et etiam possint et valeant ipsi et quisque eorum et quilibet alius sua autoritate sine pena et banno Pisani comu- nis capere et tollere ea omnia et singula que emerentur et ven- derentur et tenerentur contra formam dicti capituli in aliquo. Quorum omnium tam rerum et blade et fructuum captorum et captarum et inventorum et inventarum contra predictum modum et formam et contra tenorem dicti capituli, quorum penarum et bannorum in dicto capitulo comprehensorum et comprehensarum medietas tantum sit et esse debeat comunis Pisani et alia medietas capientium vel denuntiantium sive accu- santium. Hoc salvo et excepto quod aliqua blada vel fructus aut pulli aut anseres aut ova vel caseus aut aves silvestres non pos- sint capi vel tolli alicui foretaneo extra districtum volenti hec vendere et vendenti in civitate Pisana in publica platea aut in publico loco, non tamen alicui pissicario aut pissicarie vel rigac- terio. Sed pissicario et pissicarie et rigacterio tantum facenti aut venienti contra predicta vel aliquod predictorum ullo modo sive contra formam predicti capituli loquentis de pissicariis et cetera possint et valeant predicta que vetita sunt sive proibita capi et tolli ita et eo modo ut supra dictum est. Et nos potesta- tes et capitanei hec omnia preconiçari faciemus per civitatem Pisanam de mense ianuarii et februarii. 3.38. XXXVIII. De Non portando ferrum et alia vetita ad partes Saracenorum.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod bis in anno videlicet de mense ianuarii et maii preconiçari faciemus publice per civitatem Pisanam in locis consuetis quod nullus de civitate Pisana vel districtu aut fortia Pisana aut aliunde portet vel por- tari faciat ad partes Saracenorum ferrum laboratum vel non laboratum aut lignamen laboratum vel non laboratum aut picem vel catramen vel arma aliqua vel canapam sive stuppam vel aliquas alias res vetitas per Romanam ecclesiam sub pena averis et persone. Et quod nullus audeat vel presummat aliquod ferrum portare vel mictere in Sardineam nisi a mercatoribus et pro mercatoribus iuratis de Kallari et aliis partibus Sardinee - de quibus mercatoribus iurare faciemus maiorem hentice com- morantem Pisis - et ei sub iuramento et gravi pena precipita quod ipsum ferrum non mictat in Sardineam pro faciendo illud portari ad partes Saracenorun neque pro dando vel vendendo illud alicui persone que ipsum portare debeat ad ipsas partes. Et idem fieri et observari faciemus a castellanis Castelli Castri quod illud idem iuramentum faciant prestari a maiori dicte hentice morante in Sardinea. Et siquem contrafacientem inve- nerimus, condempnabimus et puniemus cum in avere et perso- na et liceat cuique quemlibet portantem predictas res contra devetum impune offendere in avere et persona. Et nullus ei sed ipse alii ius reddere teneatur. Et habeantur tales facientes con- tra predicta pro exbannitis pro homicidio et etiam domini lignorum in quibus portabuntur predicta et marinarii ipsorum lignorum et quilibet tales teneantur accusare et denuntiare et lignum super quo portantur comburetur. Salvo tamen quod, si marinarii accusaverint vel denuntiaverint tales portantes vel portari facientes suprascripta prohibita, quod ipse accusans liberetur a predicto debito et contra eum non proce- datur occasione predicta. Et potestates et capitanei tenean- tur semel in anno denuntiare per marinas partes Pisanis consu- libus ut predicta debeant investigare et investigata eisdem pote- statibus et capitaneis vel eorum successori mictere. Et castellani Castelli Castri, consules aliorum portuum de Sardinea teneantur omnibus viribus eorum officii cogere omnes et singu- los portantes ferrum ad eorum partes et ipsum ferrum facere exonerari et non pati neque permictere aliquem in ipsorum partibus et portubus ferrum aliquod onerare vel onerari facere pro portando vel mictendo illud per marinas partes. Et castella- ni predicti et consules portuum de Sardinea hoc capitulum exemplatum habere in eorum brevibus teneantur. Et teneantur etiam dicti castellani et omnes consules marinarum partium de predictis inquisitionem et investigationem facere. Et siquem invenerint contra predicta fecisse, processum inde factum quam citius poterunt potestatibus et capitaneis mictere tenean- tur. 3.39. XXXVIIII. De deveto.
Devetum faciemus nos potestates et capitanei publice pre- coniçari quod nulla persona audeat vel presummat vel debeat portare vel extrahere vel extrahi facere ad aliquas partes extra districtum Pisanum seu extra civitatem Pisanam aliquam bla- dam seu legumina vel aliquas res deveti toto tempore nostri regiminis nisi aliud potestatibus et capitaneis vel consilio vel antianis placucrit. Salvis pactis et conventionibus habitis cum illis de Tuscia. Salvo et excepto quod homines Castilionis Piscarie et Abbatie de Fango pisces et anguillas recentes de mensibus maii, iunii et iulii et augusti ad quascumque partes voluerint mictere et portare possint. Salvis his que de piscibus et anguillis recentibus supra in capitulo "De pissicariis" dicta sunt. Et si aliquem vel aliquos contrafacientes invenerimus, ipsam bladam et res et bestias et lignum in quo et super quo portarentur et quotiens contrafecerit ei tollere et tolli facere possimus pro comuni et insuper ipsum condempnare et punire usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum et plus arbitrio nostro. Salvo quod pro una quarra blade bestia vel lignum vel currus super qua vel quo portaretur non possit tolli. Modum et formam inventam et etiam consilia et ordinamento facta super facto deveti firma tenebimus et teneri faciemus, salvis correctio- nibus et additionibus antianorum et sapientum quibus commi- serint et eorum provisionibus et interpretationibus. Quos sapientes eligi faciemus infra quindecim dies ab introitu nostri regiminis super predictis per potestates et capitaneos et antia- nos Pisani populi. Fabrorum artis consules et hominum artis fabrice Pisane civitatis pro se et hominibus eorum artis et omni- bus fabris concedemus et dictos consules et homines dicte artis et eorum nuntios permictemus habere et portare et extrahi et portari facere de civitate Pisana et districtu in fabricis quotiens et quando ipsi voluerint et eis necesse fuerit pro arte eorum de fabrica facienda tantum grani et ordei et fabarum et aliorum victualium quantum eis pro se ipsis et eorum familiis et masna- dis pro tempore in fabricam euntibus et existentibus pro eorum victu necesse fuerit, pro dicta eorum arte de fabrica facienda et exercenda in Ylba et aliis locis ubicumque ipsam artem fabrice fecerint et facere consueverint, ad provisionem potestatum et capitaneorum et antianorum quantum eis necesse fuerit facta prius fide a petente quod fabricam habeat sive faciat. Et quod semel tantum per annum ipsa licentia concedatur. Salvo quod permictemus ipsos fabros extrahere et portare staria sex faba- rum pro qualibet fabrica cum licentia suprastantium platee blade tantum vel maioris partis eorum, prestantibus consulibus fabrorum et capitaneis fabricarum iuratoriam cautionem et fideiussoriam cautionem suprastantibus platee blade sub pena lib [rarum] ducentarum denariorum pro qualibet vice qua con- trafecerint ab eis auferenda, quod non extrahent nec portabunt ad alium locum nisi in Ylbam et in districtum Pisanum pro fabricis faciendis et non pro vendendo. Et hoc capitu- lum poni et micti faciemus in brevi capitanei Plumbini et ab eo iurari. Possint extrahi et portari ad monasterium de Gorgona et locum de Cortina pro monasteriis sancti Viti et sancti Michaelis Discalciatorum pro eorum victu et indumentis omnia eis neces- saria. Et quod potestates et capitanei possint et debeant de pre- dictis portandis et extrahendis dare parabolam et licentiam absque licentia antianorum et suprastantium deveti et salvo quod biscoctum, panis mollis, vinum, oleum, pisces, carnes sal- litas, acetum, tonninam, legumina et alia victualia possint extrahi et portari pro navibus et lignis necessaria cum licentia suprastantium platee blade, ita quod de predictis solvatur cabella quam solvunt alii cives de similibus rebus in domo eorum. Non patiemur neque permictemus quod aliquis foreta- neus non nostri districtus emat vel emi faciat ahquam bladam vel vinum aut oleum in districtu Pisano vel quod predicta de districtu Pisano extrahat vel extrahi faciat aut archam vel archas in domo vel domibus alicuius de civitate Pisana vel eius districtu teneat. Et siquem invenerimus contrafacientem, pre- dicta ei auferemus vel auferri faciemus. Et insuper tollemus pro pena ei qui fuerit de districtu Pisano qui predicta vel aliquod predictorum in sua domo tenuerit seu receperit usque in s [oldos] centum. Et hoc in brevi capitaneorum Pisani distric- tus micti faciemus et ab eis iurari. Bladam seu aliquam rem vel merces vel mercationes per mare reductas apud Portum Pisanum vel nostram riveriam non patiemur neque permicte- mus quod aliquis Pisane civitatis vel alius undecumque fuerit emat vel emi faciat seu vendat vel vendi faciat ibi vel alibi extra civitatem Pisanam et cuique contrafacienti tollemus vel tolli faciemus pro qualibet vice pro pena et banno usque in lib [ras] quinquaginta et ultra ad voluntatem potestatum et capitaneo- rum et antianorum. Et emptionem et venditionem contra for- mam huius capituli factas cassabimus et cassari faciemus. Si vero de bonis eius habere non poterimus, condempnabimus eius socios sive socium vel bona ipsius socii in predictam penam. Et fundacarium Portus Pisani et notarios et consules terrarum nostre riverie iurare faciemus quod ad investigandum et ad inveniendum contra predicta facientes erunt soliciti et intenti. Et farinam et semulam alicuius blade non permictemus vel consentiemus deferri facere per terram vel per aquam versus fauces Arni extra civitatem Pisanam, cum occasione semule farina grani et alia blada in riveriam Ianue deferatur. Bladam siquis in districtu Pisano, ita quod Sardinea ibi comprehendatur, caricaverit vel caricari fecerit, Pisas cum ipsa blada venire teneatur et debeat, alioquin puniemus et condem- pnabimus ipsum nostro arbitrio a lib [ris] vigintiquinque dena- riorum usque in lib [ras] mille inspecta qualitate negotii et per- sonarum. Et bestie et alia comprehensa in venditione introi- tuum passadii pecudum non intelligantur esse in deveto, sed possint extrahi et portari et ire et redire secundum pacta et pro- missiones ipsius venditionis. Piastras extra districtum Pisanum deferri vel extrahi ab aliquo non permictemus et de hoc etiam capitanei Buiti teneantur et contrafacientem puniemus et con- dempnabimus in soldis centum denariorum pro qualibet vice. Salvis semper pactis et conventionibus habitis cum illis de Tuscia, ita quod dictum capitulum dictis pactis in nullo possit preiudicium gennerare. 3.40. XL. De molendinariis.
Molendinarium aliquem seu molendinariam in civitate Pisana non patiemur neque permictemus tollere vel tolli facere de quarra grani nostratis ultra denarios quinque, de quarra grani Sardisci vel Siciliani ultra denarios sex quando starius ordei comuniter venditur in civitate Pisana in platea blade sol- dos decem; quando vero valuerit a soldis duodecim supra usque in sol [dos] decem et octo, non possint tollere ultra dena- rios septem de quarra grani nostratis, et Siciliani et Sardisci non ultra denarios octo. Et de hoc iudex curie maleficiorum tenea- tur singulo mense inquisitionem fieri facere per notarios curie maleficiorum. Et hoc credatur et fides detur cuique homini bone fame dicenti se ultra quantitatem predictam dedisse pro macinatura. Quod si contra fecerint, condempnetur qualibet vice contrafaciens usque in sol [dos] viginti. Custodes predicto- rum molendinariorum et alios de familia eorum, quos verisimile sit assiduam moram facere pro custodia molendino- rum, compellemus quod in dicto grano non miscebunt semu- lam, arenam vel aliquid aliud in fraudem ponderis vel aliam fraudem; granum et farinam legaliter custodient et salvabunt et non defraudabunt; ponderabunt et ponderari facient ipsum granum et farinam legaliter et tantundem ponderis restituent in farina omnibus quibus molent; quantum fuerit granum quod receperunt ad molendum, illud granum restituent in farina. Et quilibet molendinarius et molendinaria Pisane civitatis teneatur in apotheca sui molendini ad stateram suam ubi ponderatur granum vel alia blada seu farina tenere assidue funem super quo quiescat et semper ponatur cauda dicte statere quando ponderatur cum ea, ita quod statera semper stet equalis, ita quod scollari non possit; et sine disto fune et modo ponderare non possit. Et cuique contrafacienti tollemus pro pena pro qua- libet vice soldos decem et de predictis credatur et fides detur sacramento cuiuslibet accusantis sive denuntiantis acsi legittime probatum esset per testes et predicta faciemus preconiçari per civitatem. Sporta grani seu farine vel alicuius blade non tene- bunt nisi super tabulas et non in terra, ita quod terram non tan- gat. Rexam siquam vel conspirationem de non molendo pro suprascripto pretio fecerint vel aliquem eorum contra ferisse invenerimus vel facere, ipsam rexam et conspirationem dissolvi faciemus et dictum granum nichilominus eos cogemus pro suprascripto pretio macinare qualibet vice cuilibet petenti et volenti; de quibus omnibus, si predicta servata et observata non fuerint ab eis vel contrafactum fuerit, stetur dicto et fidei dantis vel dari facientis bladam ad molendum usque in sol [dos] decem sine iuramento. Et cum iuramento usque in sol [dos] viginti denariorum. Et non permictemus eos habere consules vel recto- res, breve seu ordinamenta neque convenire in aliquo certo loco pro predictis vel occasione eorum ministerii. Alioquin quotiens predicta non fecerint seu contrafactum fuerit, tolle- mus ei pro pena qualibet vice usque in sol [dos] decem. Molendinarios de Calci, Quoça, Lugnano et de aliis locis et ter- ris Pisani districtus et eorum familias iurare faciemus et de eisdem observandis compelli faciemus de custodia blade et fari- ne - qui molendinarii de Calci, Quoça et Lugnano et de illis partibus teneantur dare securitatem et ydoneam cautionem ut moris est suprastanti platee blade qui pro tempore fuerit tan- tum et semel in anno et non plus et nullus alius iudicans Pisane civitatis ipsam securitatem et cautionem ab eis recipere debeat vel presummat - et de non miscendo aliquid in grano vel blada seu farina in fraudem ponderis. Salvo quod pro macinatura, lib [ras] duas farine vel blade de unaquaque quarra et vectu- ram consuetam videlicet de unoquoque stario denarium I et non plus sub suprascripta pena. Porcos, gallinas seu pullos, anatras vel columbos vel anserei non tenebunt in domo in qua tenet molendinum. Et cuilibet contra predicta vel aliquod predictorum facienti tollemus pro pena usque in sol [dos] qua- draginta denariorum quotiens contrafecerit. Si autem molendi- narii supradicti deforis tantum ponderis quantum fuerit blada eis data et pesata apud portas pro comuni non restituent in fari- na sive id aliud quod circa hoc statutum pro comuni aut si contra hoc in aliquo venerint vel fecerint, singulis vicibus ipsi et quilibet eorum incurrant penam soldorum usque in quinque. Et iudex curie maleficiorum predicta perquirere et investigare singulis tribus mensibus teneatur. De quibus omnibus possit et debeat iudex curie maleficiorum conoscere et diffinire ad petitionem cuiusque sine petitione vel accusatione - absque aliqua petitione vel iur [amento] , sole [n] nitate servata - quoli- bet tempore etiam feriato et non feriato et ex suo officio ea omnia et singula facere teneantur. Et idem facere possint et teneantur iudices et assessores Pisani comunis et capitanei Pisani districtus. Et nos potestates et capitanei teneamur quoli- bet mense facere investigari predicta per aliquem vel aliquos de familia nostra. Quod si predicta et singula predictorum ab eis observata non fuerint vel si contra ea vel aliquod eorum factum fuerit, stetur in dicto et fidei dantis vel dari facientis bladam ad molendum usque in s [oldos] decem sine iuramento et cum iurainento usque in sol [dos] vigint. Et nichilominus liceat cuique habenti recipere ab aliquo molendinario vel molendina- ria suprascriptis aliquid occasione blade vel farine vel de blada ad molendum data vel pro da [n] no in ipsa blada vel farina dato capere et detinere sua autoritate bestiam ipsius molendinarii vel molendinarie tenendam ad expensas molendi- narii vel molendinarie usque ad integram solutionem et sati- sfactionem sine parabola vel autoritate alicuius iudicis vel iudi- cantis. 3.41. XLI. De furnariis.
Furnarios sive furnarias civitatis Pisane non patiemur ne- que permictemus petere ab aliqua familia vel persona panem vendenti vel facienti pro vendendo vel alio modo in civitate Pisana nisi denarios tres pro quarra panis pro cocitura, sed cogemus eos coquere per buccam sicut consuetum est olim, non tamen ultra denarios tres per buccam in mense, sed a minore septem annis non ultra denarium unum petent; coqui panem cuilibet petenti pro dicta ratione, cogemus per nos et iudicem curie malcficiorum coquere. Et quod qualibet die fur- num calefacere et panem coquere teneantur et eos inde compel- lere debeamus, exceptis quatuor pascatibus et duodecim apo- stolorum et diebus dominicis et annuntiationis et assumptionis et purificationis et aliis sole [n] nitatibus magnis, que in civitate Pisana publice celebrantur. Salvo quod si aliquis voluerit cum eis ad quarram coquere, quod possit et furnarius tunc non tol- lat ultra denarios tres de quarra. Panem si perdiderint vel gua- staverint seu deterioraverint, quod cogemus ut dictum est pre- dictum furnarium vel furnariam dampnum emendare ei cuius panis fuerit. De quibus omnibus si predicta omnia et singola servata non fuerint vel contra factum fuerit, stetur dicto et fidei illius cuius panis fuerit vel eius uxoris seu portantis panem ad coquendum usque in sol [dos] decem sine iuramento et abinde supra cum iuramento usque in sol [dos] viginti denariorum, alioquin quotiens predicta non fecerint seu contra factum fue- rit, tollemus ei pro pena usque in sol [dos] decem denariorum. Rexam vel conspirationem inde propterea siquam fecerint, ipsam cassabimus et dissolvemus et nichilominus ut dictum est panem coqui faciemus. Et cuique contrafacienti tollemus pro pena usque in sol [dos] centum denariorum. Et quicumque fur- nariorum dictorum contrafecerit et predicta non observaverit, tollemus ei pro pena qualibet vice usque in lib [ras] decem denariorum et etiam ultra. Et eosdem furnarios et furnarias sub iudice curie maleficiorum esse faciemus. Qui iudex curie male- ficiorum de predictis et infrascriptis teneatur cognoscere et dif- finire, inquirere et investigare predicto modo et forma ut dic- tum est supra de molendinariis. Et idem possit et teneatur face- re iudex et assessor Pisani comunis; a quibus furnariis tolli debeant, cum fecerint panem minorem modi iam statuti vel sibi dandi una uncia, soldos duo pro qualibet uncia et plus et minus per eundem modum, videlicet si fecerint panem mino- rem duabus unciis perdant soldos quatuor et si uncia et dimidia perdant usque in soldis tribus et sicut supra et infra observetur. Itam tamen quod de quarta uncia que esset minus in singulo pane non teneantur nisi invenirentur sibi in una furnata vel semel quando coquerent panes quatuor minores predicta quar- ta uncia, ut tunc fraude presumpta de omnibus qui minores invenirentur predicto modo condempnentur et panem mino- rem perdant. Et predicta pena ab unoquoque contrafaciente ut dictum est predicto modo tollatur. Et quod ad modum et formam iam statutam vel statuendam per sapientes viros supra- scriptos iudex debeat fieri facere panem in civitate Pisana et eius districtu ab omnibus et singulis furnariis. Et etiam capita- nei et rectores terrarum et locorum Pisani districtus inde teneantur et possint cognoscere et inde condempnare. Et quod debeant furnarios cogere, et facientes panem in civitate Pisana ad vendendum, facere panem tantummodo valentem unum denarium vel duos, bene coctum, album et stagionatum, et etiam observare et observari facere provisionem factam super facto cabelle seu dirictus furnariorum et aliis. Et fraudanti dirictum cabelle furnariorum tollemus singulis vicibus pro pena libras decem denariorum. Et nos potestates et capitanei tenea- mur quolibet mense semel facere investigari predicta per ali- quem vel aliquos de familia nostra cum ipso modo panis. Et nos potestates et capitanei iuramento teneamur infra unum mensem ab introitu nostri regiminis iurare facere et pro- mictere coram iudice nobis assidente in cancellaria omnes et singulos furnarios et furnarias civitatis Pisane et districtus, face- re et observare et fieri et observari facere ab omnibus eorum familiaribus omnia et singula in hoc capitulo comprehensa et contra non facere vel venire vel fieri et pro predictis se et bona sua obligare; quorum sacramentum et obligationem et promis- sionem scribi faciemus in actis cancellarie Pisani comunis per notarios ipsius cancellarie vel per aliquem seu aliquos ex eis. 3.42. XLII. De vinariis.
Vinariis omnibus et singulis civitatis Pisane artem vini exer- centibus patiemur et permictemus et concedemus habere et tenere mensuras rectas de terra sigillatas sigillo Pisani comunis et cum ipsis eos faciemus mensurare et vendere vinum tantum. Quas mensuras si recte fuerint an non, perquiri faciemus per consules vinariorum semel in unoquoque mense, quos iurare faciemus quod ipsam inquisitionem faciant fideliter, quorum relationi stetur. Et si contra fecerint vel aliquis eorum fecerit et rectam mensuram non tenuerit, tollemus ei pro pena usque in lib [ras] vigintiquinque denariorum per vicem. Et quod ante binam pulsationem campane comunis que pulsatur pro guardia comunis, vinarii teneantur firmare et firmatas tenere apothecas in quibus venditur vinum. Et vinum a suprascripta hora in antea non dent alicui. Et siquem contrafacientem invenerimus, puniemus cum qualibet vice in soldis quadraginta denariorum. Cibaria ad vendendum vel comestibilia alicui ullo modo dare, nisi esset albergator, aliquem vinarium per se vel per alium non permictemus per nos vel iudicem curie maleficiorum vel prepo- sitos cibis coctis vel alios sub pena et banno usque in sol [dos] quadraginta denariorum per vicem. Et etiam non dimictere ludi ad dados vel ad tabulas sive pallas vel aliquem ludum aliquem vel aliquos in sua apotheca, curia vel orto aut inde circa ullo modo vel comedere, nisi fructus, panem, caseum et agrumina et lactucas et procacchias, et hoc forenses venientes ad civitatem Pisanam, de quibus etiam capitanei et rectores Pisani districtus teneantur. Fecem in via publica aliquis vinarius vel aliqua alia persona non proiciat vel proici faciat. Et cuique contrafacienti tollemus pro pena singulis vicibus usque in sol [dos] decem denariorum nisi incontinenti elevaverit inde eam. Et teneamur nos potestates precipere seu precipi facere omnibus et singu- lis capitaneis comitatus quod ipsi capitanei precipiant omnibus et singulis sue capitanie quod totum lebbium ubicumque inve- niretur in sua capitania incidant et elevent et inde tollant per totum mensem iulii sub pena cuique contrafacienti tollenda usque in sol [dos] quinque denariorum. Hoc addito quod vinarii et vinarie Pisane civitatis et districtus et vendentes vinum in civitate Pisana vel eius burgis et subburgis seu in districtu Pisano die pascatis nativitatis domini nostri Iesu Christi cum tribus sequentibus diebus, die pascatis resurrexionis Domini cum sequenti die, die pascatis pentecostes cum sequenti die sancti Iusti, diebus annuntiationis seu purificationis beate Marie et nativitatis eiusdem, diebus apostolorum, die Kalendarum ianuarii, die epiphanie Domini, die veneris sancti et die octave beati Petri, videlicet die sacre ipsius vel aliqua predictarum dierum, ante horam tertie, videlicet ante pulsatio- nem campanarum que pulsantur ad tertiam, non aperient vel aperiant vel aperiri facient vel permictent a filiis seu famulis vel familiaribus eorum seu a quibuscumque aliis apothecas seu cel- laria, claustra, sovitas, ortos, curias, loggias vel frascatas seu capannas eorum seu que ab eis vel ab aliquo eorum conducun- tur in quibus vinum venditur seu vendi consuevit nec eas vel aliquam earum apertas esse seu stare facient seu faciant vel per- mictent, sed eas et quamlibet earum predictis diebus et quoli- bet eorum usque ad horam tertie et pulsationem hore ipsius esse et stare facient et faciant clausas et firmatas. Et nemini pre- dictis diebus ante horam tertie et pulsationem hore tertie vel aliqua dictarum dierum ante dictam horam et pulsationem vinum vel aquam vel aliquam rem comestibilem in predictis locis vel aliquo eorum per se vel per eorum filios seu famulos vel familiares suos vel per quemcumque alium vendent, dabunt, donabunt seu comodabunt vel propinabunt seu ven- dere, dare, donare seu comodare vel propinare audeant vel pre- summant. Et eisdem diebus post horam tertie et pulsationem ipsius hore suprascriptam nulli persone masculo vel femine cuiuscumque etatis, condictionis et fame in predictis locis vel aliquo eorum, videlicet intus seu infra ipsa loca vel aliquem eorum, dabunt, donabunt seu comodabunt vel vendi, dari, donari seu comodari vel propinari facient vel permictent seu patientur per se vel per filios seu famulos vel familiares suos seu per quemcumque alium vinum vel aquam seu aliquam rem comestibilem. Nec in dictis locis vel aliquo eorum predictis die- bus vel aliqua earum post tertiam vel ante tertiam seu aliqua hora ipsarum dierum non facient vel permictent seu patientur vel recipient intrare vel esse seu aliquo modo stare aliquem per- sonam masculum vel feminam cuiuscumque etatis, condic- tionis et fame aliqua seu quacumque occasione vel causa. Exceptis ipsis vinariis et eorum filiis et famulis et familiaribus qui in predictis locis et apothecis predictis diebus post tertiam tantum esse et stare possint pro vendendo et dando et miscen- do seu propinando honeste vinum gentibus extra loca et apothecas predicta et non infra seu intus apothecas seu loca predicta. Et nullam buctem seu vegetem tenebunt vel aliquis predictorum teneat vel esse seu stare faciant vel patiantur seu permictant in predictis locis vel aliquo eorum distempanatam vel apertam seu sine fundo vel tempano, in modo quod dicta stempanatura vel apritura sit vel teneatur ex parte posteriori de retro versus murum sive parietem qui est retro seu post buctes cellariorum eorum. Et quod nullum hominem iuvenem mino- rem annis decimocto, qui non sit minor annis septem, vel ali- quam mulierem seu feminam minorem annis septem cuiuscum- que fame vel condictionis in predictas apothecas et cellaria et ortos et loca predicta vel in aliquem eorum aliquo seu ullo tem- pore de die vel de nocte seu aliqua hora intrare seu esse vel stare facient vel faciant seu permictent vel patientur vel in eis bibere seu comedere vel ad aliquem ludum ludere. Et nulli eorum vel earum in predictis apothecis, cellariis, ortis, curiis, claustris, sovitis, logiis et frascatis et capannis seu aliquo ipso- rum locorum seu infra vel intus dicta loca vel aliquem eorum vinum vel aquam seu aliquam rem comestibilem vendent vel dabunt seu vendant vel dent, tradant vel donent vel propinent vel alio modo dare presummant per se vel per suos filios seu famulos seu per alium aliquo modo vel ingenio. Et siquem inve- nerimus contra predicta vel aliquod predictorum facientem, tollemus ei pro pena et banno pro qualibet vice a soldis vigenti usque in sol [dos] centum denariorum nostro arbitrio. Ad quam penam tenetur dominus vini pro filiis et famulis et familiaribus suis. Salvo et intellecto in predictis quod vinarii et vendentes vinum in Pisano districtu, tam mares quam femine, possint et eis et cuique eorum ficcat omnibus diebus et omni tempore, nulla die exceptata, vendere et dare et propinare vinum et alias res comestibiles intus domos et apothecas et curias eorum et extra, in districtu Pisano extra civitatem Pisanam et burgos et subburgos eius positas, omnibus personis que non sint de terra et eadem capitania unde sunt predicti vinarii et vinarie vel de terra in qua ipsi vinum vendunt sine aliqua pena vel banno. Et nos potestates et capitanei teneamur predicta omnia et singola et etiam infrascripta omnia in hoc toto capitulo comprehensa facere et observare et fieri et observari facere cum effectu. Et per familiam nostram et per aliquem seu aliquos ex iudicibus seu militibus vel sociis nostris et per notarios curie maleficio- rum vel aliquem ex eis seu per quoscumque alios de quibus nobis potestatibus et capitaneis videbitur, tam palese et publice quam privatim seu secrete, prout nobis videbitur faciemus, per- quiri et inquiri et explorari per cellaria et apothecas et alia loca predicta Pisane civitatis et burgorum et subburgorum eius de predictis omnibus et singulis. Et credatur et fides detur relativo- ni publice vel private illius vel illorum, quem vel quos nos pote- states et capitanei super predictis perquirendis et explorandis posuerimus seu miserimus, dum modo dicta relativo scribatur in actis curie maleficiorum nomine relatorum seu denuntiantium non expresso. Et condempnare et punire tenea- mur contrafacientes in banno et pena predictis. Et predictam perquisitionem et investigationem et explorationem faciemus et fieri faciemus singulis suprascriptis diebus sole [n] nibus supra specificatis adminus et etiam aliis, quando et prout nobis videbitur pro meliori negotii et ut predicta melius observentur. Nullus minor decem et octo annis qui sit maior septem annis et nulla mulier cuiuscumque fame vel condictionis maior annis septem audeant vel presummant intrare vel esse seu stare ali- quo tempore de die vel de nocte vel aliqua hora in aliquam apothecam vel cellarium seu ortum, curiam, claustrum, sovi- tam, loggiam, capannam vel frascatam alicuius vinarii vel vina- rie vel que ab eis conducuntur ubi vinum vendatur seu venditur nec ibi audeant vel presummant bibere vel comedere vel vinum seu aquam vel aliam rem comistibilem trahere, emere vel vendere seu alio titulo dare vel accipere. Et cuique contrafa- cienti tollemus pro pena et banno pro qualibet vice a soldis decem usque in sol [dos] quadraginta denariorum et pater teneatur pro filio et filia et dominus pro servientibus suis, tam masculis quam feminis et, si servientes non haberent domi- num, domina eorum teneatur pro eis; tutor et curator teneantur pro illis quorum sunt tutores et curatores. Et siqua publica meretrix inventa fuerit intus seu infra suprascripta loca vel ali- quem eorum aliquo tempore seu quacumque die vel hora pre- ter penam et bannum predictum pro singula vice fustigetur per civitatem ab ecclesia sancti Barnabe usque ad degatiam circa ripam Arni. De quibus nos potestates et capitanei giuramento teneamur similem inquisitionem, perquisitionem et exploratio- nem facere ut supra dictum est de aliis, et stetur relationi simili illorum de quibus supra dictum est ut de suprascriptis eorum relationi credatur, dummodo dicta relatio scribatur in actis curie maleficiorum nomine delatorum seu denuntiantium non expresso. Et de predictis omnibus capitanei capitanearum Pisani districtus iuramento teneantur et etiam teneantur predic- ta facere observari in capitaniis eorum ab omnibus sue capita- nie et habere et portare secum totum hoc capitulum exempla- tum et ipsum totum legi et explanari facere in eorum capitaniis in primo parlamento quod fecerint et procedere ad banna et condempnationes contra quoslibet delinquentes vel facientes contra formam huius capituli, non obstante quod contrafacien- tes dicerent se esse vel essent cives Pisani vel aliunde. Salvo tamen quod, quando fieret exercitus generalis per terram seu generalis armata galearum Pisani comunis per mare a comuni et pro comuni Pisano, quod ea die tantum qua exercitus seu armata predicta exibit de civitate Pisana pro eundo in dictum exercitum vel armatam predictam suprascripti vinarii et vinarie et vendentes vinum possint apothecas et cellaria eorum aperta tenere et vinum extra apothecas et alia loca suprascripta vende- re et dare et propinare gentibus illis que in dictum exercitum vel armatam ire debebunt non obstante quod illa dies esset de diebus sole [n] nibus supra expressis et specificatis. Et predic- ta omnia et singula et totum hoc capitulum nos potestates et capitanei preconiçari faciemus per totam civitatem in locis con- suetis per bannerios comunis singulis duobus mensibus. Et si predicta omnia et singula non fecerimus et non observaverimus seu si de predictis negligentes fuerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] ducentas denariorum et in tantum possimus et debeamus a nostri modulatoribus modulari et condempnari. Et de predictis omnibus et singulis et de omnibus in toto hoc capi- tulo comprehensis capit [anei] populi et antiani Pisani populi teneantur precise sub pena lib [rarum] centum denariorum auferenda dictis capit [aneis] et lib [rarum] vigintiquinque dena- riorum Pisanorum auferenda cuique antianorum et quilibet teneatur accusare seu denuntiare facientem vel venientem con- tra predicta vel aliquod predictorum et accusator sive denuntia- tor in credentia teneatur; medietas quorum omnium bannorum sit accusantis vel denuntiantis et alia comunis Pisani. Et hoc totum capitulum servetur illesum non obstante aliquo capi- tulo huius brevis superius vel inferius scripto vel ali- quo capitulo brevis Pisani populi seu aliquo consilio vel ordina- mento constituto seu lege aut contrarietate aliqua et hoc totum capitulum et omnia que continentur in eo sit et sint precisa et precise serventur, ita quod per consilium quadringentorum populi seu per aliquod aliud consilium vel ordinamentum infringi seu mutari vel vitiari aut derogari vel tolli non possint vel possit. 3.43. XLIII. De luto et sordibus.
Lutum et alias sordes quilibet sub sacramento et pena usque in soldos duos ante domum propriam vel conductam seu apothecam sive terram vacuam de via publica elevari faciat et eam mundari et specialiter viam de Burgo extra porticum et viam sive classum que imbuccat Cacciarellam ex uno capite et ex alio capite plateam sancti Pauli de Orto et circa curiam pot [estatum] et circa curiam capitanei et sicut itur ad maiorem ecclesiam. Et quilibet viam ante domum suam propriam vel conductam ubi pensionarius non est, ubi vero pensionarius est pensionarius teneatur, semel adminus in ebdomada spassare et nectare et lutum et aliam putredinem elevari facere ad penam soldorum quinque denariorum pro qualibet vice. Et hoc preco- niçari faciemus per civitatem Pisanam et perquiri per vigiles comunis qualibet septimana. Et idem fieri faciemus de spassan- do et nectando plateam sancti Nicolai et Donati et inde lutum et aliam putredinem elevari faciendo a consulibus portuum Sardinee, et plateam sancti Ambrosii expensis camerarii pigne- rum curiarum, et pedes circa partes pontium quatenus mercata tenent et secus Arnum et viam Sancte Marie et etiam alias carra- rias. Non patiemur neque permictemus quod aliquis de nostra familia proiciat aliquod spassatumen vel aliquas alias sordes seu putredinem aliquam de domibus quibus habitamus et nostri iudices et familia. Et si contra fecerimus vel factum fuerit, per- damus de feudo nostro lib [ras] quinquaginta denariorum quali- bet vice et in tantum possimus et debeamus a nostris modulato- ribus modulari et condempnari. Et vigiles iurare faciemus et teneantur omni die sabbati quotiens expedierit inquirere dili- genter et eos et etiam alios mictemus. Lutum seu ferrugo fabro- rum sive multiccium vel aqua scarnuminum nec alia aqua fetida in viis publicis non ponatur nec proiciatur et idem faciemus et observabimus de tingitoribus, quos non permictemus neque patiemur aquam eorum tincte in via publica proicere neque pannos eorum artis supra viam publicam extra tecta unde homines transeunt habere vel tenere ad solem sive ad airem super perticis seu funibus prope terram per duas perticas. Et predicta teneantur potestates et capitanei investigari facere sin- gulis mensibus sub pena predicta soldorum quinque denario- rum. Hoc addito quod super predictis et aliis que possunt putredinem et infirmitatem generare in civitate Pisana provi- deatur per sapientes viros ab antianis eligendos per totum men- sem ianuarii; quorum provisio rata et firma sit et executioni mandetur, alioquin perdant de feudo suo lib [ras] quinquaginta denariorum. Et de his preconem micti faciemus quotiens expe- dierit. Teneamur nos potestates et capitanei non pati neque per- mictere quod affinatur seu ismiratur aut fundatur plumbum, ramum vel metalum aliquod - excepto auro -, cenneraccium vel agecta aut aliud scotonarium in civitate Pisana. Et siquem fornellum invenerimus in civitate Pisana in quo predicta vetita fierent vel fieri possent, illum funditus destrui faciemus et destructos refici vel alios de novo fieri in civitate Pisana non patiemur neque permictemus. Et insuper condempnabimus quemlibet contrafacientem pro qualibet vice in lib [ris] decem denariorum; quod facere teneamur infra mensem ab introitu nostri regiminis computandum, alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] vigintiquinque denariorum et in tantum inde possimus et debeamus a nostris modulatoribus modulari. Sugum non permictemus poni vel esse in aliqua parte civitatis in plagiis Spine et specialiter a fovea que vadit a furnace Rubei usque in Arnum versus plagiam de Spina neque prope muros civitatis intus vel extra inter foveas comunis ex parte de foris et intus muros inter foveas et muros specialium perso- narum et comunis et fossum civitatis nec aliqua via Pisane civi tatis. Et contrafacienti tollemus singulis vicibus pro pena soldos decem denariorum et nichilominus eum cogemus per vigiles et alios dictum sugum inde facere elevari et eum pignerari. Et de hoc preconem micti faciemus apud Spinam. Et predicta perequi- ri et investigari semel in mense faciemus, alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] quinquaginta denariorum. Et cogemus illos qui in dictis plagiis lignum fieri fecerint ex quo varatum fuerit, repleri facere scalum sive fossum factum sub simili pena. Et teneamur nos potestates et capitanei iuramento ad penam lib [rarum] vigintiquinque denariorum infra mensem ab introitu nostri regiminis facere murari et claudi, expensis illorum quo- rum sunt omnia vacua et voitina in quibus sordes alique vel sugus ponuntur vel coadunantur, in altitudine trium braccio- rum adminus ita quod aliqua sordes inde in via discurrere vel emanare non possit. 3.44. XLIIII. De rocchis non tenendis in via publica.
Nulla mulier portet vel teneat roccham aliquam per viam vel per aliquam plateam Pisane civitatis vel in aliqua via stet seu moretur pro filando cum roccha vel filatorio aut alio ministerio seu laborerio faciendo sub pena tollenda cuique contrafacienti usque in sol [dos] quinque denariorum per vicem. Et hoc vigiles et eorum nuntii perquirere teneantur. Et preconiçetur per civi- tatem singulis duobus mensibus. Medietas banni sit vigilum vel nuntii seu alterius denuncianti et de predictis facendis ipsi vigiles teneantur sub pena soldorum decem denariorum pro quolibet, qualibet vice. 3.45. XLV. De scutiferis et aliis, ne currant equos in civitate.
Scutifer vel masnaderius sive sergens aliquis per civitatem Pisanam equum non currat sub pena soldorum quadraginta denariorum cuique contrafacienti singulis vicibus auferenda. Et quod detineatur in Palliassa quousque solverit dictam penam et possit verberari sine aliqua pena a quolibet, dummo- do inde sanguis non exeat. Et hoc per civitatem singulis tribus mensibus preconiçari faciemus. Et quilibet eum denuntiare teneatur et habeat medietatem banni. Et quilibet possit eum verberare manibus tantum sine aliqua pena. Et insuper fustige- tur per plateam sancti Ambrosii circumcirca. Et nulla persona currat equos per civitatem Pisanam nisi in arengis consuetis. Et tunc qui currere voluerit, antequam currat, faciat cessare per- sonas. Et salvo quod milites et donçelli et alii boni homines qui non sint scutiferi vel masnaderii possint currere quando arme- giarent. 3.46. XLVI. De apparatibus et sartiis.
Apparatus, sartias seu alia instrumenta vel de eis aliqua navium vel lignorum apud Portum Pisanum existentium sive de aliis quibuscumque rebus fundaci aut portus vel de locis proximis ipsi portui et fundaco siquis abstulerit vel depredatus fuerit sine parabola et voluntate cuius essent vel capitanei degatie, consulum maris vel fundacarii - vel de sartiis sive capi- tibus, cum quibus ligna aliqua, coria, lana, vel buldrones aut alie mercationes que essent in Arno ligata - vel studiose incide- rit vel fregerit funes vel palos, ubi lignum ligatum sit in aqua, totum da [n] num emendari faciemus ad defensionem dampnum passi, facta taxatione iudicis et insuper ei tollemus pro pena usque in lib [ras] quinquaginta denariorum inspecta qualitate facti et persone. Palos figere vel sartias ligare non permictemus quod aliquis vetet ante domum suam et si occasione predicte ligationis vel quocumque modo dampnum alicui persone vel loco lignum fecerit, ei emendari a domino ligni secundum ipsam extimationem factam a duobus legalibus hominibus de contrata. 3.47. XLVII. De aquaiolis et canalibus.Aquaiolum vel canale aquaioli sive cloacam iuxta viam publicam in aliquo loco ex quo perveniat vel pervenire pos- sit in viam publicam seu classum publicum vel privatum aliqua putredo seu feces non patiemur neque permictemus aliquam personam habere vel tenere. Et etiam de aliis claudi et aptari et redigi intus domum faciemus expensis eius. Et hoc in brevi arbitri micti faciemus et ab eo iurari et observari et etiam de aliis occupantibus publice sub pena feudi; quod feudum potestates et capitanei dicto arbitro auferre teneantur si inde dictus arbiter inquisitus ab aliquo predicta fieri et observa- ri non fecerit. Et contrafacienti tollemus pro predicta usque in sol [dos] centum qualibet vice et predicta nichilominus teneatur observare. Et hoc capitulum preconiçetur bis in anno publice per civitatem Pisanam. Et ad petitionem cuiusque iudicis curie maleficiorum predicta tolli et removeri et fieri facere giuramento teneatur et denuntiantem in credentiam tenere. Et predic- tum arbitrum faciemus repleri facere vel alias cooperiri vel murum ex parte viarum fieri, foveas sive fossata casellario- rum, qui morantur prope sanctam Luciam de Cappellariis expensis illorum quorum sunt domus in quibus vasellarii morantur vel in quibus ars vasellariorum exercetur, ita quod putredo vel fetor transeuntibus et vicinis non possit provenire, sub predicta pena auferenda a dicto arbitro. Et nos potestates et capitanei, si illi quorum sunt dicte domus post denuntiatio- nem inde eis ab arbitro factam infra competentem terminum ab arbitro statuendum predicta non fecerint, possimus et debea- mus inde eos punire et condempnare in lib [ris] vigintiquinque denariorum. Et nichilominus predicta serventur. 3.48. XLVIII. De non eundo de nocte et custodibus civitatis.
Campanas omni sero hora et modo consueto ter pulsari faciemus consuetas et preconiçari quod nullus homo nullave mulier eat per civitatem post dictam pulsationem campanarum nec ante pulsationem campane comunis que pulsatur de mane iuxta diem, nisi necessitate imminente vel alia iusta causa et tunc cum lumine de quo stetur iuramento persone invente si fuerit homo bone fame. Aquam nullus ante dictam horam proi- ciat, spassatumen vero vel aliam putredinem nulla hora in viam publicam aliqua persona proiciat vel ponat. Et cuique tam masculo quam femine contrafacienti videlicet eunti post trinam pulsationem campanarum, cum armis usque in duplum eius in quo condempnaretur pro ipsis armis de die - salvo quod pro armis condempnari quis non possit de nocte cui concessa est licentia per breve arma deferre - et sine armis usque in sol [dos] quadraginta denariorum et proicienti aquam, spassatumen seu aliquam putredinem usque in sol [dos] decem denarioram tolle- mus ei vel tolti faciemus et dampnum emendet; quam condem- pnationem faciemus de domino sive domina domus de qua aqua seu putredo vel spassatumen proiecta vel proiectum fue- rit. Et dominus teneatur imputare famulo seu famule, in suo salario computare et tantum minus recipere teneantur. Et de his iudex curie maleficiorum teneatur investigationem facere et denuntiationem recipere et tenere in credentia denuntiantem. Salvo quod si aliquis homo bone fame super solio vel pancaccio vel sedio ante domum vel in pede scalarum suarum vel in loco ubi convicini illius hore soliti sunt sedere assidue et ipse sit de illa convicinia et solitus ibi sedere sine armis inventus fuerit; et nisi post pulsationem campane comunis que pulsatur circa diem iret sine armis vel nisi ad ignem traheretur cum armis vel nisi extra civitatem ire vellet seu rediret de foris cum armis vel sine armis concessis: quod in predictis casibus nichil ei tollere possimus. Et super hoc et de hoc recipiemus vel recipi faciemus probationes uniuscuiusque volentis ipsas dare. Salvo quod suprastantes custodes carcerum Pisani comunis et alii officiales et etiam hii de quibus expedire videbitur, de nocte ire possint cum lumine et sine lumine pro suo officio et eius occasione. Super facto vero famulorum artificum et mercatorum et eun- tium ad matutinos faciemus provideri per potestates et capita- neos et antianos vel sapientes viros quibus commiserint infra octo dies ab ingressu nostri regiminis et secundum quod provi- derint contra eos procedatur. Salvo quod non sint mulieres et siquis dictam mulierem in nocte invenerit euntem post trinam pulsationem campanarum et ante pulsationem campane diei possit et debeat eam accusare et condempnetur in soldis cen- tum denariorum; medietas cuius condempnationis sit accusantis et alia medietas sit comunis, nisi iret ad partum vel ad personam infirmam vel mortuam vel inde rediret, quo casu non teneatur ad dictam penam. Et hoc quod loquitur de mulie- ribus preconiçetur per civitatem. Et etiam super forensibus et aliis possit provideri sicut videbitur antianis. Civitatem Pisanam custodiri faciemus iuxta solitum et etiam per custodes eligen- dos per apodixas more solito, qui mutentur singulis sex mensi- bus. Ita quod ab inde ad sex menses a die depositi officii esse non possint. Et sint cives Pisani et tales qui solvant datas et pre- stantias in comuni Pisano et solvissent per decennium ante tem- pus electionis. Et etiam de illis de familia nostra mictemus per- quirendo civitatem de nocte cum dictis custodibus, videlicet unum cum custodibus cuiusque quarterii per quarterium singu- lis noctibus. Et hoc capitulum sit precisum. Et ipsos custodes perquiri faciemus et siquis inventus non fuerit ad guardiam, singulis vicibus condempnetur in soldis quinque. Et custodes cuiuslibet quarterii simul et non separatim vadant. Qui custo- des teneantur emendare omnia dampna que tempore ipsorum guardie fierent si videbitur potestatibus et capitaneis et antia- nis. Cum aliquibus instrumentis sonando vel cantando nulla persona de noete, ex quo obscurum est pulsata primo campana diei usque mane die albescente, vadat per civitatem. Et con- trafacienti qualibet vice tollemus pro pena soldos quadraginta ipsumque ad berrinam poni facere possimus. Et quicumque de beruariis nostris vel capit [aneorum] vel masnada aut de custo-
[p. 377]
dibus civitatis sociaverit tunc dictum euntem, puniatur in soldis centum, quos si non solverit poni possit tunc ad berrinam. 3.49. XLVIIII. De pellibus non portandis in capite et aliis.
Mulier ulla aliquo modo non portet pelles vel mantellum in capite pro aliquo defuncto nisi die obitus, excepta uxore pro marito, filia pro patre et matre et germana pro germano, fratre uterino, sorore uterina aut nepote carnali aut amita vel materte- ra pro nepote et e contrario aut pro fratre vel sorore, primo cosina que pro viduitate vel corrupto predicto deferre valeant, non tamen ultra annum. Et teneantur capitanei cappellarum et alii accusatores secretim iuramento accusare quamlibet mulie- rem contrafacientem. In corruptis alicuius mortui nulla mulier teneatur a viro. Item quod uxor defunti et aliqua consangui- nea defunti vel defuncte vel aliqua habens virum vel alia quecumque mulier non vadat post corpus dum deferetur ad ecclesiam sive ipso corpore existente in ecclesia ad penam lib [rarum] decem pro qualibet vice auferenda. Et hoc preco- niçetur per civitatem Pisanam publice infra quindecim dies ab introitu nostri regiminis. Ad exequias alicuius mortui non defe- rantur ultra octo celostria, ita quod non possit esse aliquod can- delum ultra libram et candellecti ultra duas lib [ras] . Et qui- bus exequiis non possint nec debeant interesse ultra decem sacerdotes inter quos possint esse et computentur duo canonici. Et quilibet de civitate Pisana teneatur de predictis et quolibet predictorum sub pena lib [rarum] vigintiquinque; ad quam penam solvendam teneantur heredes defuncti si heredes habue- rit, alioquin teneatur inde ille qui expensas dictarum exe- quiarum fieri fecerit. Et credatur et fides detur iuramento illius qui dictas expensas fecerit de eo quem dixerit fieri fecisse. Vociferatio aliqua fieri non debeat nisi post nonam. Die obitus consanguinei vel amici aut alie persone non habitantes in domo persone defuncte non redeant in dictam domum nisi usque in duodecim tantum, nisi consanguinei et amici relicte defunti
[p. 378]
ipsam de domo vellent extrahere. Ad septimam alicuius defuncti aliquis non vadat cum aliquibus amicis suis, sed tan- tummodo in mane. Oblatio fiat ad altare per illam personam que fecerit expensas obitus ad penam lib [rarum] decem dena- riorum. Et de predictis omnibus et singulis nos potestates et capitanei inquisitionem faciemus vel fieri faciemus per iudicem maleficiorum quolibet mense et condempnabimus contrafa- cientes, ita quod mariti pro uxoribus teneantur et condempna- tiones in dotibus ipsarum mulierum computentur. Et nos pote- states et capitanei teneamur non ire vel aliquos de nostra familia ire permictere ad exequias alicuius defuncti de civitate Pisana vel districtu nisi tunc esset antianus vel nota- rius antianorum vel aliquis officialis forensis qui esset in civitate pro comuni Pisano. 3.50. L. De curteriis, baptismis et insanctamentis et de donamentis uxori non faciendis.
Curterium aliquod hominum vel mulierum pro donando non patiemur neque permictemus fieri in civitate Pisana vel districtu vel quod aliquod donum fiat aficui persone nupte vel marito suo vel alicui persone pro ea vel eo vel eius occasione ultra dotem sibi promissam et declaratam in contractu promis- sionis dotis. Et quod nullum curterium hominum fiat ad domum mulieris ante quam sit ducta nec ad domum viri post ductam uxorem. Et contrafaciens puniatur qualibet vice usque in lib [ras] decem denariorum et quilibet qui venerit cum eo in tantundem puniatur. Et hoc preconiçetur per civitatem singulis duobus mensibus; medietas cuius banni sit denuntiantis et denuntiantem in credentiam tenebimus. Et faciemus precipi per capitaneos Pisani districtus hominibus sue capitanie quod ipsi non faciant nec fieri faciant curteria, in quibus dona- menta occasione curteriorum fiant. Et qui contrafecerit punia- tur in lib [ris] decem denariorum de dictis omnibus qualibet
[p. 379]
vice. Nec aliquem sponsum vel aliam personam pro eo donare vel mictere seu donari vel micti facere sponse vel alii persone pro ea vel ad eius domum aliquod vestimentum, cingulum vel frontalem vel aliquid ultra anulos sponsalitios. Battismi vel insanctamenti occasione non patiemur neque permictemus ali- quam personam per se vel per alium ultra candelum et cordo- nem et baptismalem valentia usque in sol [dos] viginti denario- rum expendere vel dare et pro tenendo coram archiepiscopo vel episcopo ultra corrigiam vel bursam corii convenientem. Et siquem contrafacientem invenerimus, puniemus eum singulis vicibus usque in sol [dos] quadraginta denariorum. Et quod de predictis etiam inquiremus solicite et inquini faciemus ex officio nostro etiam sine accusatione vel denuntia- tione; a capitaneis comitatus iurari et observari faciemus. Et hoc capitulum totum legi et explanari faciemus in primo consi- lio maiori quod fecerimus et etiam in consilio senatus. Et non patiemur vel permictemus aliquem sponsum ire sociatum vel secum ducere ad domum sue sponse ad comedendum ultra duos homines et esse secum vel in prandio remanere de suis consanguineis ultra duos et, quando sponsa extraheretur de ecclesia et veniret ad comedendum ad domum olim suam, de venientibus vel coniunctis sponso non possint ultra quatuor in prandio remanere vel esse cum eo vel eius occasione. Et siquem contrafacientem invenerimus, eum puniemus et condempnabi- mus usque in sol [dos] quadraginta denariorum. Et hoc in brevi capitaneorum Pisani districtus micti et ab eis iurari facie- mus. Et capitanei teneantur legi et explanari facere coram hominibus eorum capitanie ab introitu eorum regiminis. 3.51. LI. De infectis, leprosis, cecis et claudis.
Infectos sive leprosos non permictemus esse in civitate Pisana vel per civitatem Pisanam ire neque tabernaculum, man- sionem seu hospitium aliquod in civitate habere sed eos expelli faciemus de civitate, nisi solummodo in ebdomada sancta. Ceci omnes, claudi et omnes alii qui sunt in aliquo membro debilitati
[p. 380]
occasione furti vel alicuius occasione maleficii, qui non sint nati in civitate Pisana vel eius districtu, faciemus exire de civi- tate Pisana vel eius districtu. Et de his vigiles giuramento teneantur, alioquin de officio expellantur. Et perdant pro quo- libet eorum pro pena soldos centum denariorum. Et siquis eos vel aliquem eorum tenuerit vel receptaverit vel domum ad pensionem vel alio modo dederit eis vel alicui eorum, ipssum puniemus usque in sol [dos] centum. Et capitanei cappellarum teneantur sub iuramento sub pena soldorum centum denario- rum cuique eorum contrafacienti tollenda denuntiare potesta- tibus et capitaneis vel iudici curie maleficiorum quemlibet con- trafacientem. 3.52. LII. De facente conspirationem.
Conspirationem, rexam vel compagniam aut violentiam vel iniuriam siquis Pisane civitatis vel qui Pisanus nomine habeatur fecerit vel contractaverit seu fieri vel contractari fecerit in per- sonis vel rebus alicui Pisano civi vel qui Pisanus nomi- ne censeatur aut fecerit vel venerit contra precepta que aliquis consul in marinis partibus constitutus vel consules ei fecerint vel fieri fecerint occasione officii, graviter eum puniemus nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et persone. Et de predictis nos potestates et capitanei quatuor vicibus in anno adminus et etiam quotiens nobis denuntiatum fuerit per licteras sive nun- tios vel alium modum per aliquos consules marinarum partium inquisitionem faciemus et fieri faciemus a iudice maleficiorum per illos mercatores navaiolos qui de ipsis partibus ad civitatem Pisanam redierint et etiam per alios de quibus nobis videbitur. Et omnes penas quas suprascriptus consul per se vel per alium ei imposuerit vel imponi fecerit secundum formam iuris vel bre- vis aut consuetudinis ei tollemus vel tolli faciemus. Penas vero et condempnationes ipsorum consulum exigemus vel exigi faciemus, alioquin perdemus de feudo nostro lib [ras] quinqua- ginta denariorum. 3.53. LIII. De stipa et aliis. [p. 381]
Stipam vel paleam seu fenum aut ligna minuta de cerba- ria, linum vel stellas, cannas et vites et herbam pro tingendo infra muros Pisane civitatis iuxta aliquam domum que ab ali- quo habitetur per quatuor perticas stare vel esse seu teneri non permictemus nec super ripa Arni nec circa Arnum in aliqua parte ultra unum diem. Et contrafacienti tollemus pro pena qualibet vice usque in sol [dos] sexaginta, quorum medietas sit accusantis vel denuntiantis et alia comunis Pisani. Salvo quod in sua domo propria, que distet ab aliqua domo que habitetur per quatuor perticas, quisque tenere possit. Et salvo quod vites et cannas de suis vineis usque in unum currum per vicem in domo quis tenere possit; et quod fenum et paleam usque in unam somam tenere quisque possit si bestiam habuerit; et fur- narius usque in fascem unum stipe et etiam balneator et tinctor et baractularii paleam pro una fornaciata tantum; et super pre- dictis ponantur accusatores secreti per cappellas a potestatibus et capitaneis, quorum dictis credatur et fides detur sine proba- tione. Et medietas banni sit ipsorum et alia medietas sit comu- nis. Nos potestates et capitanei teneamur facere iurare capita- neos cappellarum Pisane civitatis quod singulis mensibus semel adminus perquirent domos eorum cappelle diligenter pro pre- dictis. Et si aliquid invenerint contra suprascriptum capitulum infra tertium diem iudici curie maleficiorum renuntiabunt et scribi facient et detur fides dictis capitaneis de predictis. Qui iudex singulis tribus mensibus vocare teneatur suprascriptos capitaneos et querere ab eis siquem invenerint facere contra formam suprascripti capituli. Et si predicti capitanei predicta non fecerint, perdant pro pena qualibet vice tantum quantum condempnari deberet ille qui stipam vel alia teneret contra suprascripti capituli formam. Et nullus rigacterius possit emere vel vendere in civitate Pisana vel eius suburgis vel tenere pro vendendo stipam, postquam de bosco tracta fuerit. Salvo quod furnarii et tinctores et balneatores pro eorum arte facienda pos- sint stipam tenere et emere ut dictum est. Et siquem contrafa-
[p. 382]
cientem invenerimus, puniemus et condempnabimus eum usque in lib [ras] decem denariorum per vicem. Et de hoc nos potestates et capitanei teneamur micti facere bannum per civi- tatem singulis duobus mensibus et dictam penam contrafacien- tibus auferre. Nullus de Vico vel Plumbino mictat vel teneat in sua domo propria vel conducta fenum vel paleam aut stipam ultra unam salmam, que domus sit coniuncta alicui domui posi- te in comuni de Vico vel de Plumbino, in qua aliquis habitet in mediate, ita quod classus non sit in medio. Et quod aliqua persona non audeat retinere vel facere metam vel mucchium palee vel feni iuxta domum alicuius civis positam in aliqua parte Pisani districtus, que non distet ab ipsa domo per perticas duas. Et hoc capitulum nos potestates et capitanei teneamur a capitaneis predictorum comunium facere observari et in eorum brevibus micti et ab eis iurari. Et quod quemlibet contrafacien- tem qualibet vice possit quilibet dictorum capitaneorum a sol- dis decem usque in sol [dos] sexaginta denariorum condempna- re. Et si hec omnia predicta non fecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] centum. Et in tantum possimus et debeamus a nostris modulatoribus modulari. 3.54. LIIII. De frombola et aliis.
Frombula vel fiacellino nullus utatur nec cum eis frombola- re debeat in civitate Pisana nec pilectos sive pallossulas arcuare in civitate nec cum arcubus a pallossulis nec de una parte Arni ad aliam scallias vel petras vel strados accensos nec clamare vel rusticitatem dicere vel improperium de sero. Et predicta per beruarios et alios de nostra familia et etiam alios perquiri et investigari facere et preconem inde micti facere teneamur. Et contrafacienti tollemus pro pena qualibet vice lib [ras] decem denariorum Pisanorum; medietas cuius banni sit accusantis vel denuntiantis. Et etiam si beruarii contra predicta facientes ceperint, sit eorum medietas suprascripti banni. 3.55. LV. De penis non specificatis. [p. 383]
Malefactor qui maleficium vel quasi commiserit vel com- micti fecerit de quo superius vel inferius in aliquo capitulo brevis mentio facta non est, puniatur et condempnetur arbitrio et voluntate nostra a soldis viginti usque in lib [ras] vigintiquin- que inspecta qualitate criminis et persone. Salvo quod si malesi- cium vel quasi esset enorme vel magnum - inter que enormia maleficia intelligatur et sit si aliquis nuntium vel litteras miserit ad inimicos publicos Pisani comunis vel ab eis nuntios vel litte- ras receperit vel aliquem inimicum publicum Pisani comunis sociaverit vel tractatum aut colloquium cum inimicis habuerit sine speciali licentia potestatum et capitaneorum et antiano- rum, de qua licentia appareat scriptura publica - quod possi- mus et debeamus eum condempnare a lib [ris] vigintiquinque sursum nostro arbitrio in avere et persona. Et hoc capitulum preconiçetur per civitatem. Idem quoque servetur contra eum vel in eo qui contumax fuerit in parendo seu qui parere noluerit et non paruerit preceptis nostris vel alicuius nostri iuclicis offi- cialis in eo quod ad suum spectaret officium, videlicet a soldis decem usque in lib [ras] decem denariorum inspecta qualitate negotii et persone. Quotienscumque grave vel enorme malesi- cium commictetur in civitate Pisana vel eius districtu vel quod commissum sit de quo non est facta condempnatio vel absolutio, inde vindictam faciemus infra dies viginti a die denuntiationis nobis facte seu faciende a capit [aneis] vel antia- nis Pisani populi cum scriptura publica si maleficium commis- sum fuerit in civitate Pisana, si vero commissum fuerit in districtu Pisano infra dies triginta a die denuntiationis predicte. Et nichilominus potestates et capitanei non facta sibi denuntia- tione, ipsi vindictam facere teneantur. 3.56. LVI. De pena mitiganda propter pacem.
Pax vel concordia si facta fuerit de aliquo maleficio quod quis commiserit vel fecerit, etiam accusatus vel denuntiatus vel
[p. 384]
inquisitus ex officio, infra decem dies a die commissi maleficii medietatem tantum quod per formam nostri brevis sibi tollere possimus et debeamus ei tollere vel tolli facere possimus. Salvo quod pro homicidio non diminuatur pena pro pace facta; de qua pace appareat publica scriptura si maleficium commissum fuerit in loco in quo esset notarius vel de facili esse posset vel per scripturam factam manu sacerdotis illius loci in presentia bonorum testium. De pace vero facta in mari, sufficiat scriptura que fieret de ipsa pace facienda per scribanum ligni, in quo ipsa pax fieret cum bonis testibus in ipsa scriptura apponendis. Et de hoc etiam capitulo teneri faciemus capitanei et rectores terrarum et locorum Pisani districtus. 3.57. LVII. De bestiis mortuis et lino macerando.
Et teneamur quod non patiemur nec permictemus quod aliqua bestia mortua ponatur seu proiciatur in aliqua parte infra muros Pisane civitatis. Et quod linum non mictatur vel micti possit vel debeat pro macerando in Auçere ab hospitali Manni usque ad tegulariam Palavigini de Turre et usque ad degathiam. Nec in flumine Arni ab ecclesia sancti Michaelis Discalciatorum usque ad ecclesiam sancti Iohannis Gaitanorum. Et hec omnia faciemus preconiçari per civitatem in locis consuetis tribus vici- bus in anno. Et illum qui contrafecerit puniemus et condem- pnabimus in qualibet et pro qualibet vice in soldis viginti denariorum et perquiri et investigari faciemus per berua- rios nostros et vigiles per civitatem. 3.58. LVIII. De ludo osserum et troctula.
Et teneamur quod non patiemur neque permictemus ali- quem magnum vel parvum ludere vel iocare in civitate Pisana vel extra per medium miliarium ad aliquem ludum de ossaris cum palla lignea vel alia nec cum massis nec ad ludum de scral-
[p. 385]
la vel troctula ferrata nec aliquem cum arcu sive balista aliqua per civitatem Pisanam archando cum stradis seu pilectis aut pallossulis ire patiemur vel permictemus. Et cuique contrafa- cienti tollemus pro pena et banno et vice soldos viginti denario- rum. Ad quam condempnationem solvendam compellemus pro minoribus patres aut matres. Et si non habebunt patres, tutores vel curatores, et eum qui ludum de ossaris et troctula contra dictam formam tenuerit, puniemus et condempnabimus in tan- tundem; medietas cuius banni sit accusantis vel denuntiantis et alia medietas Pisani comunis et denuntiator in credentia tenea- tur. Quod capitulum preconiçetur per civitatem singulis duo- bus mensibus. Nos potestates et capitanei teneamur beruarios pro predictis omnibus perquirendis mictere. Et ante diem car- nisprivii per unam diem banniri et preconiçari faciemus per civitatem Pisanam quod nullus de civitate Pisana vel aliunde in civitate Pisana in sero carnisprivii proiciat petras, tegulas, baractulas et brocchas vel aliquid aliud quod fieri consuevit. Et cuique contrafacienti vel de cuius domo vel turri proiectum fuerit, tollemus pro pena usque in lib [ras] vigintiquinque dena- riorum. Et ipso sero mictemus aliquos de beruariis nostris et custodes de nocte perquirendo predicta. 3.59. LVIIII. De modo servando in condempnationibus et officio iudicis curie maleficiorum.
Condempnationes omnes maleficiorum et quasi quas tem- pore nostri regiminis faciemus et fieri faciemus et que nostro tempore necesse erunt fieri, salvo quod diebus dominicis et pascatibus et duodecim apostolorum eas facere non possimus et debeamus, faciemus vel fieri faciemus in hunc modum, vide- licet quod habitis actis et examinationibus maleficiorum preci- piemus assessoribus nostris foretaneis, videlicet tribus ex eis, ut intersint ipsis examinationibus faciendis, cui examinationi et condempnationibus faciendis interesse debeat iudex populi et sine eo non faciemus. Et nulla alia persona de familia pot [esta- tum] et capit [aneorum] possit habere vocem in predictis nec
[p. 386]
interesse possit ibi; de quorum iudicum vel maioris partis eorum concordia appareat publica scriptura facta ante publica- tionem condempnationum. Et eo tempore quo iudices se reclu- serint pro predictis faciendis, teneantur et debeant saltem ex eis duo, inter quos sit iudex maleficiorum, sui copiam facere cui- que pro iuribus partium audiendis. Et predicta fiant ab eis omni fraude et malitia remota sub pena lib [rarum] quinquagin- ta denariorum Pisanorum ab unoquoque contrafaciente tollen- da, dummodo omnes qui presentes fuerint ipsis condempnatio- nibus faciendis intersint cum iudice maleficiorum secrete morantes in uno loco et colligant et summentm singulariter omnia et singula maleficia et quasi probata per confessionem vel testes vel alias probationes bona fide et sine fraude continue et quam citius poterunt; quibus omnibus intersit notarius qui debet interesse super condempnationibus faciendis et in eius presentia predicta fiant et non aliter nec sine ipso notario acta aliqua dentur potestatibus et capitaneis suprascriptis vel iudici- bus pro condempnationibus faciendis et examinandis; qui nota- rius sit maior annis quadraginta et talis qui non sit notarius can- cellarie vel curie maleficiorum vel fuerit tempore nostri regimi- nis. Et qui notarius iuramento teneatur dicere et referre antianis siquid illicitum vel inhonestum iudices commicterent in ipsis condempnationibus faciendis et examinandis. Et qui notarius iuret non rogare vel se in aliquo interponere pro aliquo cuius factum tunc examinaretur. Et si contrafecerit, pro qualibet vice a nobis potestatibus et capitaneis in lib [ris] vigintiquinque denariorum condempnetur. Et ipsis summis sic collectis et habitis cum suprascriptis assessoribus nostris et cum supra- scripto iudice curie maleficiorum et cum iudice populi et cum dicto notario faciemus et fieri faciemus condempnationes omnes; quas condempnationes et absolutiones omnes faciemus consilio nostrorum assessorum et suprascripti iudicis populi, ita quod si dicti assessores et iudex populi non essent concordes in condempnando vel absolvendo possimus adhere-
[p. 387]
re sententie trium - et in actis per tabellionem scribi faciemus qualiter predicte condempnationes facte sunt consilio predicto- rum assessorum vel trium ex eis adminus concordantium, ut predicto modo fiant prout scripte fuerint nec aliter tabellio eas scribere teneatur - nisi nos potestates et capitaneis cum predic- tis nostris iudicibus, assessoribus et iudice populi ut dictum est fuerimus et ipsi iudices nobiscum in predicta concordia, ipso tabellione presente, et aliter non valeat. Et sine eorum consilio ut dictum est dictas condempnationes et absolutiones non faciemus. In quibus hic ordo servetur: videlicet exbannito- rum per se, ita quod exbanniti ex causa maleficii et quasi in condempnatione ponantur et non alii et nisi aliud expedire nobis videbitur; et de unaquaque alia materia per se, ut moris est. Qui notarius inde habere possit et debeat pro suo salario usque in sol [dos] quadraginta denariorum ad provisionem nostram seu nostrum preceptum pro qualibet vice et quolibet parlamento in quo leguntur et publicantur condempnationes vel absolutiones. Et qui notarius fuerit una vice ipsarum con- dempnationum et absolutionum, ab inde ad unum annum ad idem esse non possit. Et per eundem notarium faciemus, si expedire videbitur, summari vel notari condempnationes que facte fuerint, non tamen exbannitorum sive latronum aut simi- lium quas dari faciemus in camera Pisani comunis vel cancella- riis Pisani comunis. Cui notario dabimus comestionem donec in curia nostra steterit pro predictis. Et de maleficiis non proba- tis sive probationes recepte fuerint, faciemus fieri absolutiones. Quas etiam condempnationes et absolutiones faciemus publica- ri quam citius poterimus in consilio maiori vel parlamento ad voluntatem nostram de consilio vel parlamento. Con- dempnationes vero consiliariorum et levium causarum facere possimus in consilio prout nobis videbitur etiam solempnitati- bus non servatis, assignando ibidem tunc terminum de solven- do condempnatis civibus decem dierum et foretaneis quinde- cim dierum et infra prout nobis videbitur sub pena quarti plu-
[p. 388]
ris et etiam publicando et publicari faciendo comuni Pisano bona exbannitorum et ailorum secundum formam capitulorum nostri brevis. Et antequam condempnationes fiant, per civi- tatem Pisanam publice preconiçari faciemus ut quilibet accusa- tus vel denuntiatus et quilibet alius habens facere in curia male- ficiorum probationes, exceptiones et defensiones suas, infra tri- duum eas veniat ostensurus quod bannum scribatur. Et non permictemus aliquem a solario cancellarie sursum ascendere quando condempnationes fient, nisi pro factis comunis et eius occasione et nisi pro ostendendo et allegando de iure par- tium et tunc in solario supra cancellariam. Et ipsas partes alle- gare volentes patiemur ascendere in suprascriptum solarium et eorum advocatos et eos audiemus et patienter intelligemus. Ille qui super est in curia maleficiorum petat, si ei videbitur, ab accusante vel denuntiante si habeat testes et qui sint et illi scri- bantur et illi inducantur et alii. Qui testes nominari possint ea die vel sequenti et non postea qua accusatio vel denuntiatio fiet, preter quam in facto comunis et eius occasione. Et inde titulum possit recipere dando ei dilationes ad eius arbitrium non obstante constituto, dummodo terminus tituli non excedat tem- pus unius mensis. Hoc intellecto quod quilibet accusationem vel denuntiationem faciens teneatur et debeat producere et dare testes omnes, quos et quas super ipsa accusa vel denuntia- tione dare voluerit, infra unum mensem a die defensionis facte ab accusato vel denuntiato et infra prout nobis vel iudici curie maleficiorum videbitur, non tamen minus decem diebus. Post quem terminum nullo modo audiatur, nisi per iudicem vel curiam staret. Et nisi nobis potestatibus et capitaneis vel iudi- ci curie maleficiorum aliud de maiori termino pro utilitate comunis videretur. Et iudex curie maleficiorum debeat amo-
[p. 389]
nere accusantem vel denuntiantem incontinenti recepta defen- sione ab accusato vel denuntiato, ut infra predictum terminum omnes testes et probationes, quas dare et producete vult, det et producat predicendo ei quod post terminum aliquis testis recipi non poterit vel debebit, faciendo inde fieri quandocum- que scripturam de amonitione predicta. Et si accusa- tor vel denuntiator ipsos testes non produxerit vel in ipsis pro- ducendis negligens vel remissus fuerit, iudex curie maleficio- rum teneatur et debeat ipsos testes recipere et recipi et exami- nari facere, pro testibus mictere expensis accusantis vel denun- tiantis; testes publicari si aliqua partium suprascripto modo iudici petierit, post receptionem eos a suprascripto iudice faciemus publicari et publicatos cum nominibus eorundem testium petenti dari. Et etiam sine petitione alicuius partis post examinationem testes utriusque partis faciemus publicari sine mora. Et si ille, contra quem producti fuerint testes, voluerit dare testes tunc post publicationem dare possit secundum for- mam constituti. Quibus testibus teneatur dare fidem prout iuris est. Et ante publicationem ad sui defensionem possit prout iudici videbitur infra predictum terminum, vel alium arbitrio dicti iudicis curie maleficiorum statuendum, recipi facere, non tamen minorem suprascripto termino, et quos testes possit pro- ducere usque quo contra eum recipiuntur. Quas condempna- tiones et absolutiones etiam faciemus et fieri faciemus de male- ficiis commissis ante tempus nostri regiminis per menses qua- tuor. Accusationes vel denuntiationes factas nobis vel iudici curie maleficiorum de aliquo seu aliquibus maleficiis vel quasi et criminibus nostro tempore commissis et comictendis et de aliis omnibus et singulis, quorum occasione aliquis pecunialiter debeat condempnari - quorum examinatio, perquisitio et inve- stigatio fiat et fieri debeat in dicta curia maleficiorum tantum, ita quod in defensione sive responsione quam faciunt accusati vel inculpati et in testium examinatione super gravibus malefi- ciis nos potestates et capitanei vel iudex maleficiorum debea-
[p. 390]
mus interesse et sine nobis vel iudice nostro presente examina- tio fieri non possit; examinatio vero testium producendorum et defensionum responsio super levibus maleficiis fieri non possit absque iudice vel potestatibus et capitaneis vel nisi per duos notarios curie maleficiorum adminus, quorum unus esaminare debeat et alter in scriptis redigere dicta testium -, et de male- ficiis et quasi ante tempus nostri regiminis ut dictum est supra commissis de homicidio et sanguine et aliis maleficiis recipe- mus seu a iudice super curia maleficiorum constituto sive cum notario recipi faciemus et in actis ipsius curie scribi. Et salvo quod nullam accusationem vel denuntiationem recipiemus vel recipi permictemus ab aliquo nobile vel de patrimonio non iurato de populo vel eius familiare vel aliquo foretaneo non nostri districtus, que fieret de aliqua persona populari sive de populo nisi de iniuria et offensa eidem nobili vel de patrimonio vel alicui de patrimonio eius usque in quartum gradum sibi atti- nenti vel suprascripto familiari aut foretaneo facta vel eorum sive alicuius eorum consanguineo. Et si ex ipsa accusatione vel denuntiatione facta a dicto nobili vel de patrimonio vel supra- scriptis familiare vel foretaneo contra talem popularem proce- deretur, processus ipse non teneat nec valeat ipso iure nec inde ad condempnationem procedere possimus. Et si contra feceri- mus, possimus modulari et condempnari in lib [ris] ducentis denariorum. Et super maleficiis et quasi procedere solite prout in nostro brevi plenius continetur. Et quod id intelligatur et locum sibi vendicet tantum in accusationibus vel denuntiationi- bus de novo recipiendis. Salvis his de quibus nos intromicte- re possumus secundum formam huius brevis, sed de his maleficiis quandocumque commissis et quasi unde datum est bannum vel condempnatio facta fuerit, a potestatibus et capita- neis executio fiat. Et specialiter contra exbannitos procedemus acsi maleficium factum et condempnatio facta fuisset tempore nostro, non obstante hoc vel alio capitulo. Et etiam maleficia
[p. 391]
et quasi inquirere et investigare ex officio per nos vel iudicem maleficiorum possimus. Non exigendo ab aliquo cautionem vel aliquid gravando occasione accuse seu denuntiationis prose- quende seu ipsi renuntiande. Ita tamen quod de maleficiis commissis verbis tantum aliquam accusationem vel denuntiationem non recipiemus, nisi ab illa persona que iniu- riam tantum verbis receperit si inde accusationem facere volue- rit, sed de accusis seu denuntiationibus feminarum et nuntio- rum et aliis indecentibus recipiendis vel non et qualiter et in quem modum inde procedi debeat, sit in arbitrio supra- scripti iudicis. De maleficiis vero et criminibus per menses qua- tuor ante tempus nostri regiminis nos non intromictemus ullo modo, nisi ut dictum est supra et nisi de crimine falsi, tradi- mento Pisani comunis, buggeria et incendio et furto, de quibus commissis ante tempus nostri regiminis per unum annum tan- tum, possimus cognoscere et non ultra. Accusa si aliqua facta vel denuntiatio recepta fuerit ab antecessore nostro de qua condempnatio vel absolutio facta non est, procedemus in ea et procedere et pronuntiare pos- simus. Accusationem aliquam non recipiemus nec a iudice malefi- ciorum recipi permictemus nisi expresso nomine accusantis et nisi ipsam accusam prius sacramento firmaverit et si aliter fece- rit non teneat nec valeat, preter quam in factis comunis et eius occasione. Sed denuntiationes recipi possint et debeant etiam non expresso nomine denuntiantis de maleficiis et quasi commissis a civibus vel contra cives tantum; in foretaneis vero exprimatur nomen denuntiantis. Dum modo in testibus super ipsis denuntiationibus servetur sole [n] nitas que servatur et ser-
[p. 392]
vari debet in testibus super accusationibus recipiendis et denuntiator ad testimonium non recipiatur. Et eadem serventur a capitaneis nostri districtus, videlicet de non recipiendo denuntiantem in testimonium et de faciendo scribi nomen denuntiantis. Et quod aliqua accusatio non amictatur in genere hoc modo, videlicet est fur, latro, sodomita, homo male fame et similia, nisi exprimatur ubi cui et cum quo et quo mense vel tempore fuit delictum commissum. Singulis men- sibus vel duobus vel infra quandocumque nobis videbitur semel et pluries faciemus fieri absolutiones et condempnationes. Et nos potestates et capitanei precise teneamur vinculo iura- menti de omnibus processibus factis in curia maleficiorum post publicationem testium ipsos processus expedire condem- pnando vel absolvendo in primis condempnationibus quas fecerimus, non dimictendo ipsos processus modo aliquo in pen- denti. Et si contra fecerimus, perdamus de feudo nostro quali- bet vice lib [ras] quinquaginta denariorum et in tantum pos- simus et debeamus a nostris modulatoribus condempnari. Et simili modo iudices nostri et populi qui debent interesse con- dempnationibus faciendis teneantur sub pena lib [rarum] decem denariorum a quolibet eorum de eorum feudo qualibet vice eis auferenda. Novas condempnationes non faciemus nec nos intromicte- mus de maleficiis et quasi aliis temporibus preteritis commissis, de quibus condempnatio vel absolutio facta fuerit. Salvo si accusatio vel denuntiatio aut inquisititi facta fuerit sine con- scientia et voluntate iniuriam sustinentis vel eius heredis, quod nichilominus et non obstante absolutione de crimine facta debeamus procedere in dicto crimine ad petitionem iniuriam sustinentis vel eius heredis aut consanguineorum, usque in quartum gradum vulgariter intellectum, ad reprobandum per- sonas testium et ad probandum eos dixisse falsitatem, non tamen de principali vel de circumstantiis unde testes producti
[p. 393]
sunt. Liceat testes unicuique parti semel tantum infra termi- num quindecim dierum ad plus et decem ad minus computan- dorum a die publicationis testium producere, nisi aliud de maiori tempore suprascripto iudici videatur. Dum modo testes qui ad predictam reprobationem producuntur sint homines bone fame et bone oppinionis. Et si contigerit aliquod vul- nus vel iniuriam sive offensam factam esse in civitate vel eius burgis inter aliquos forenses non nostri districtus et specialiter in cappella sancte Christine, quod homines et persone cappel- larum ubi dicitur maleficium fore commissum non possint gra- vari a nobis potestatibus et capitaneis seu nostris iudicibus vel familia vel in aliquo condempnari, non obstante aliquo capitulo brevis comunis vel populi, lege aut contrarietate aliqua aut arbitrio ipsis potestatibus et capitaneis dato vel concedendo et siquod daretur contra hec non valeat nec teneat nec sit ullius valoris. Et hoc capitulum sit precisum et precise servetur, ita quod per consilium quadringentorum vel per aliquod aliud consilium comunis vel populi infringi vel mutari non possit. Salvo arbitrio et iurisditione dominis potestatibus et capitaneis concessis. 3.60. LX. De faciendo condempnationes secundum formam brevis et arbitrii in condempnando. [p. 394]Condempnationes quas facturi sumus vel fecerimus nostro tempore faciemus secundum modum et formam et qualitatem suprascriptorum et infrascriptorum capitulorum tantum. Et si aliquem vel aliquos contra predictam formam condempnaveri- mus vel condempnari fecerimus vel auferri fecerimus, possimus et debeamus inde modulari a modulatoribus nostris et tantum dare teneamur dampnum passo. Et ad hoc et etiam penam sol- vendam capit [anei] et antiani et dicti modulatores et quisque eorum durante et pendente regimine me possint et debeant cogere omni modo. Salvo et intellecto quod non obstante suprascripto capitulo vel aliquo alio, possimus et debeamus maleficia inquirere et investigare ex officio, ita tamen quod capitula et articulos super quibus inquiremus teneamur dare parti si voluerit et etiam dicta nomina testium post eorum publicationem ad inquisitionem partis. Et quod possimus etiam nostro arbitrio investigare et etiam punire et condempna- re in avere et persona nostro arbitrio inspecta qualitate criminis et persone, dummodo probatum sit de maleficio ut supra dic- tum est. Pactarenos, hereticos, buggerones, sodomitas, falsatores et Latrones et fures et receptatores eorum, robbatores, prodi- tores, incendiarios et omnes et singulos qui ad pretium seu tradimentum aliquem percusserint seu percuti fecerint et qui paces aut treugas fregerint et illos qui sub pace et treuga aut
[p. 395]
securitate vel fidantia aliqua aliquem offenderint vel offendi fecerint. Hoc addito quod nos potestates et capitanei et iudex maleficiorum teneamur publice facere legi accusam ac- cusato, non tamen ei demus exemplatam ante quam se defen- dat. Et teneamur nos potestates et capitanei quod nullam interpretationem recipiemus vel recipi faciemus a collegio iudi- cum civitatis Pisane vel aliqua singulari persona super aliquo capitulo, statuto vel ordinamento de aliquo maleficio vel quasi vel aliqua condempnatione a nobis facienda de maleficiis vel quasi et aliis excessibus et eorum occasione et si facta fuerit eam non recipiemus nec sequemur. Nullum masculum vel femi- nam qui vel que decetero publicabitur vel sententiabitur ab inquisitore heretice pravitatis vel iudice ordinario in civitate Pisana pro heretico vel credente hereticorum seu de gravitate heretica infecto a die publicationis sententie in antea esse vel stare in civitate Pisana vel eius fortia patiemur vel permictemus, sed eum et eam exbanniemus perpetuo et ipso facto exbannitus intelligatur et sit, si forensis non nostri districtus fuerit, et si ipsum invenerimus vel habere poterimus a die terda post publi- cationem in antea ponemus eum in carcere et detineri faciemus in ipso carcere per unum annum et postea faciemus ipsum per civitatem fustigari et de civitate et comitatu expelli. Si vero talis hereticus vel credens hereticorum fuerit de civitate Pisana vel districtu, eum in carcere similiter per annum tenebimus nisi solverit comuni Pisano lib [ras] ducentas denariorum. Et ad officia vel honores Pisani comunis numquam admicti vel recipi possit. 3.61. LXI. De maleficiis commissis in via Portus. [p. 396]
Maleficia omnia commissa seu commictenda tempore nostri regiminis vel ante quandocumque contra aliquem vel ali- quos in avere vel persona in via seu strata qua itur vel venitur ad Portum vel a Portu Pisano vel in partibus ipsius strate vel vie, hoc modo puniemus videlicet quod ipsum delinquentem et maleficium commictentem puniemus nostro arbitrio. Et ad ipsum maleficium perquirendum soliciti et intenti erimus et denuntiantem in credentiam tenebimus. 3.62. LXII. De executione super pontibus non facienda et aliis.
Super aliquo pontium civitatis non patiemur neque per- mictemus quod aliquis qui sit condempnatus in persona toto tempore nostri regiminis puniatur exceptis ponendis ad berri- nam. Et quod aliquis non ponat ibi ad siccandum pannos, coria vel coriamen nec quod aliquis ibi faciat ignem. Et hoc preco- niçari faciemus per civitatem. Et contrafacientem puniemus et condempnabimus singulis vicibus usque in soldis viginti et ultra nostro arbitrio. 3.63. LXIII. De non ponendo ad girellam homines bone fame.
Ad girellam vel talliolam aut sub questionibus aut aliud tormentum non ponemus nec poni faciemus aut permictemus vel consentiemus poni aliquem vel aliquos de civitate Pisana vel eius districtu nisi fuerit fur, latro vel persona male fame vel habeatur vel teneatur pro persona male fame. Et quotiens con- tra fieret, amictamus et amictere debeamus de feudo nostro lib [ras] ducentas denariorum et in tantum debeamus a modula- toribus condempnari. Et hoc idem iudices et assessores nostros iurare faciemus et eadem pena puniantur si contra fecerint. Et de hoc nullum intendimentum vel liberationem aut arbitrium petemus. Et iuramus nos potestates et capitanei sine aliquo intellectu nobis dato vel dando tacite vel expresse quod, si con- tigerit nos habere arbitrium aliquod, per illud arbitrium vel
[p. 397]
per arbitrium nobis concessum ex forma huius brevis non ponemus vel poni faciemus vel permictemus ad tormenta ali- quem hominem seu mulierem qui esset testis alicuius maleficii vel quasi aut excessus, super quo nos velimus procedere ad habendum veritatem de ipso negotio, nisi primo ille qui malefi- cium vel excessum commiserit positus fuerit ad tormenta ad minus ter, si ipse malefactor haberi vel inveniri poterit. Et siquos testes ponemus vel poni facere vellemus ad tormenta super maleficiis et quasi inquirendis et investigandis, tantum ponemus vel poni faciemus illum vel illos qui erunt vel erit maioris dignitatis honoris et potentie. Et quemlibet denuntian- tem nobis aliquem contra predictam formam stantem vel facientem in credentiam tenebimus. Et predicta omnia pre- coniçari faciemus singulis sex mensibus per civitatem Pisanam. Et nisi predicta fecerimus et observaverimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] ducentas denariorum. 3.64. LXIIII. De cedendo iura comunis contra debentes condempnationes et alia debita.
Condempnatione soluta vel aliis debitis a fideiussoribus vel fideiussore vel etiam a quocumque dabimus et concedemus vel a iudice assidente nobis aut camerariis Pisani comunis et quoli- bet eorum dari et concedi faciemus et possint et debeant iura et actiones Pisani comunis solventibus et cuique eorum contra principalem et etiam fideiussores et eorum heredes et bona et etiam possessionem omnium bonorum et rerum suprascripti principalis et etiam fideiussoris. Et iudices et assessores Pisani comunis debeant dare parabolam capiendi tenere habenti iura predicta contra predictos et quemlibet eorum, ex quo teneri possit fieri assignatio secundum quod fit ex forma sententie contumacie et eos in ipsa possessione defendemus et manutene- bimus viribus civitatis usque quo eis plene fuerit satisfactum de eo quod solverint et de expensis, condempnatione soluta a fideiussore vel fideiussoribus ab arbitro publico pro ea et de ea quantitate, tamquam si de ea sententia contumacie lata esset,
[p. 398]
assignatio fiat et etiam pro eis exbanniri et capi et in carcere micti et nullo modo possit principalis persona vel fideiussor rebanniri vel de carcere extrahi, nisi fuerit suprascriptis primo fideiussoribus plenarie satisfactum. Et si rebannitio fieret aliter vel alio modo, non teneat nec valeat. Et hec fiant non obstante aliquo capitulo brevis vel constituti. 3.65. LXV. De coronis perlarum et gherlandis mulierum.
Et teneamur ad sancta Dei evangelia quod non patiemur neque permictemus quod aliqua mulier de civitate Pisana vel districtu deferat per civitatem Pisanam aliquam coronam sive gherlandam ad modum corone de auro vel argento seu de perlis neque aliquam aliam coronam vel aliquam perlam super dorso suo aliquo modo nec aliquod scagiale vel cinturam ultra lib [ram] unam argenti absque fecta, sive sit argentum deauratum sive non. Et nulla mulier in capite vel dorso portet fregios intrec- ciaiolos sive fectam aut cordellam neque fibbiaiolos super qui- bus sit aliqua perla vel milliarensis sive ad pectus vel in aliqua parte sui corporis mospillos perlarum. Salvo quod portare possit ghimbulam que non valeat ultra soldos quadraginta. Et cuique contrafacienti tollemus pro singula vice lib [ras] decem denariorum. Et marito cuius uxor deferret in dorso vel capite predicta prohibita contra predictam formam, tollemus pro pena qualibet vice lib [ras] vigintiquinque denariorum. Et quilibet possit et debeat eam et eius maritum accusare; medietas cuius pene sit accusantis et alia medietas comunis Pisani et accusato- rem in credentiam tenebimus et teneri faciemus. Et si dicta mulier non solverit, cogemus virum eius solvere dictam condem- pnationem comuni Pisano de dote ipsius mulieris. Et non patie- mur quod aliqua mulier trainet per civitatem tunicam per terram ultra unuin brachium. Et si invenerimus aliquam mulierem con- tra facientem, tollemus ei pro pena per singulam vicem soldos centum denariorum solvendos a viro de dote mulieris. Et preci- piemus per preconem omnibus hominibus et mulieribus quod aliquam tunicam vel guarnacciam non incident neque probent
[p. 399]
trainantem ultra predictam mensuram et cuique contrafacienti tollemus singula vice pro pena lib [ras] decem denariorum. Et incisores et sutores vestimentorum sacramento teneantur predic- tam tunicam vel guarnacciam non incidere nec suere vel parare seu predicta fieri facere neque in predictis consentire et cuique contrafacienti tollemus pro qualibet vice predictam penam. Et de quibus omnibus teneamur stare et fidem dare dicto seu fidei mulieris cuius est predicta tunica vel guarnaccia vel eius viri, si habet virum, vel patris, si virum non habet, a quibus et quolibet eorum si oportuerit debeamus inquirere veritatem per sacra- mentum eorum. Et si non dixerint incidentem vel suentem, teneamur condempnare in predicta pena predictam uxorem et eius virum de dote mulieris vel parentem, si virum non habet, in cuius potestate et cum quo ipsa filia morabatur vel, si non est in potestate patris, ipsam mulierem. Et teneamur nos potestates et capitanei omni ebdomada adminus semel per aliquos de famiglia nostra predicta inquiri facere. Et non patiemur neque permicte- mus aliquem aurificem vel aliquam aliam personam, masculum sive feminam, facere vel fieri facere per se vel per alium ali- quam coronam sive gherlandam de auro vel de argendo seu de perlis nec aliquam aliam coronam et contrafacienti tollemus qua- libet vice pro pena lib [ras] vigintiquinque denariorum; ad quam etiam penam teneatur dominus pro famulo et familiaribus suis. Et nos potestates et capitanei predictos aurifices et quemlibet eorum iurare facere teneamur infra unum mensem ab introitu nostri regiminis predicta omnia firmare et rata habere et contra non facere vel venire; quod sacramentum scribi faciemus in actis cancellarie Pisani comunis et hoc totum capitulum sit precisum. Et super predictis omnibus ponemus certos homines explorato- res per contratam, quorum renuntiationi credamus et eam tenebimus in credentiam. Et si hec non fecerimus, nos pote- states et capitanei possimus et debeamus a nostris modulatori- bus modulari et condempnari in lib [ris] ducentis denariorum. Aliam tamen investigationem faciat de predictis. Et hoc capitu-
[p. 400]
lum sit precisum. Et hoc preconiçetur singulo mense per civita- tem. Et de predictis teneantur capitanei Pisani districtus proce- dere contra mulieres Pisani districtus in eorum capitaniis contra- facientes. Et nos potestates et capitanei et antiani teneamur infra predictum mensem procurare cum domino archiepiscopo toto posse ut sententiam excomunicationis proferat contra eos et sin- gulares mulieres contra predicta facientes. 3.66. LXVI. De fideiussoribus comitatus.
Fideiussores quoque comitatus quotiens dare expedierit seu necesse fuerit aliquibus hominibus vel comunibus Pisani districtus teneamur ipsos tunc recipi facere, dummodo sint ydonei; de quorum ydoneitate stetur dicto consulis vel consu- lum vel sindici illius terre unde fideiussores qui proferuntur fuerint. Et si consul sive consules aliquem dixerint ydoneum qui non esset, ipse consul de suo proprio et suo nomine tenea- tur de condempnatione que fieret de illis pro quibus ipse fideiussor receptus esset; de quibus ipsi consules tunc a iudice curie malefiociorum vel eius notario certiorentur. 3.67. LXVII. De securitatibus.
Securitatem ydoneam et fidantiam plenam dabimus et dari faciemus et prestari omnibus et singulis personis a nobis peten- tibus vel peti facientibus publice vel privatim ab omnibus et singulis personis a quibus dari debere postulatum fuerit secundum modum et formam quo et qua dari consueverunt usque in quantitatem marcharum mille argenti inspecta qualita- te personarum et facti. Et idem faciemus de omnibus et singulis quos sciverimus vel crediderimus securitatem sibi necesse fore, etsi a nobis petitum non fuerit. Salvo, si aliquis appensate vel studiose fecerit vel fieri fecerit seu commiserit vel commicti fecerit aliquod maleficium ab ingressu nostri regiminis in antea,
[p. 401]
quod verisimile appareat, quod illi securitatem predictam non dabimus nec dari permictemus. Inimicitias aliquem habentem cum quacumque persona unde satisdatio vel securitas prestita fuerit vel in futurum prestetur teneamur precise non pati nec permictere sedere aut residentiam vel moram facere ante domum illius cum quo haberet inimicitias ubi habitat. Et quem- libet contrafacientem puniemus qualibet vice usque in lib [ras] quinquaginta denariorum. Si autem a parte vel pro parte ali- cuius non habentis publicas vel occultas inimicitias qui auspice- tur aut suspicationem vel timorem se dicat habere ne sibi offen- datur ab aliquo, a nobis vel a iudice maleficiorum fuerit postulatum aut nobis vel ei denuntiatum publice vel privatim de securitate prestanda, ipsam securitatem dicto tali prestari faciemus ab eodem quo se dixerit dubitare de non offenden- do vel offendi faciendo aut permictendo per se vel consangui- neos eius, fautores, complices aut amicos suos dicto suspicanti vel eius consanguineis, fautoribus, complicibus aut amicis in personis aut rebus toto tempore nostri regiminis et ultra per mensem, inspecta qualitate negotii et personarum sub pena commictenda quotiens contra fieret a lib [ris] duobus milibus usque in quantitatem marcharum mille argenti, inspecta quali- tate negotii, personarum commictenda quotiens contrafieret, tam in persona comunis in solidum quam dicti suspicantis in solidum et nullus filius familias in aliquo in talibus fideiussori- bus recipiatur nisi pater consentiat et quilibet dictorum fideius- sores habeat domum Pisis. Et hoc locum habeat inter cives tan- tum de fideiussoribus qui dantur inter cives, ut domos in civita- te habeant. Hoc addito quod si contra predictam securitatem factum vel commissum fuerit vel diceretur et ille qui inculpatus fuerit non venerit ad mandata potestatum et capitaneorum, si in banno se poni permiserit ita quod in bannum incurrat, pot [estas] sine aliqua probatione possit et debeat contra fi-
[p. 402]
deiussores et omnes illos, qui inde obligati fuerint, procedere et condempnationes inde facere et factas exigere acsi legitime de predictis esset probatum contra predictos. Et iudex curie male- ficiorum de omnibus que continentur in capitulo de securita- tibus et contra omnes occasione securitatum obligatos possit cognoscere et procedere sicut potest de quolibet alio crimine et delicto. Et in omni casu rupta securitate seu commisso contra securitatem potestates et capitanei possint et debeant ad con- dempnationem et exationem pene in contractu securitatis apposite procedere contra omnes qui inde tenentur sicut pos- sent contra illumm qui contra securitatem fecerit vel venerit. Qui fideiussores teneantur etiam si bona facientis contra securi- tatem fuerint publicata comuni, ita quod comune teneatur et debeat iura omnia competente sibi contra facientem contra dictam securitatem cedere fideiussoribus solutione vel sati- sdatione facta a fideiussoribus comuni; que cessio tunc fieri possit per camerarium comunis tantum. Siquis vero de populo dixerit publice vel privatim se habere inimicitiam cum aliquo nobili de districtu vel civitate Pisana, ipsi potestates et capitanei teneantur et debeant compellere ipsum nobilem dare fideiusso- res de non offendendo aliquem de populo Pisano, eius nomine nullo modo expresso secundum formam predictam. Et in hac additione habeant locum omnia in dicto capitulo comprehensa et serventur. 3.68. LXVIII. De turribus destruendis.
Consortes si duo vel plures fuerint alicuius vel aliquarum turrium vel domorum et unum vel plures ex eis maleficium vel quasi commiserint vel aliquid aliud propter bona sua oporteat dissipari vel destrui, partem eius in cima turrium vel domorum undique circumcirca aut ad rotundum per arbitrum Pisani comunis et agrimensorem faciemus designari per magistros et destrui et lapides et lignamina que provenient
[p. 403]
ex dictis turribus et domibus destructis faciemus portari ad ter- sanam et operari pro tersana et que ibi portata sunt faciemus operari neque permictemus ea vendi seu alienari pro comuni Pisano vel alio alicui persone vel loco. Et si operarius tersane predictos lapides et lignamina, que ibi reducta fuerint vel que ibi modo sunt, infra duos menses operari non fecerit, perdat de feudo suo per singulam vicem lib [ras] decem denariorum. Per bonos et legales magistros artis murorum ab arbitro publico eli- gendos provideri faciemus turres et domos Pisane civitatis que minantur aut minarentur ruinam vel dicuntur vel suspicarentur minari ruinam. Et secundum quod dixerint eorum iuramen- to eas destrui faciemus usque in illam mensuram quam dixerint vel designaverint. Et potestates et capitanei magistris qui destruxerint vel fuerint ad destruendum aliquam domum vel turrim sine provisione aliqua antianorum possint et debeant facere satisfieri et solvi de predictis eorun salarium et merce- dem expensis illius cuius esset domus vel turris que minarentur ruinam, dum modo non excedat soldos tres per diem pro quoli- bet eorum. 3.69. LXVIIII. De condempnationibus bannis et datis exigendis.
Condempnationes omnes et singulas factas a nobis ut dic- tum est et quas fecerimus exigemus et tollemus vel exigi et tolli faciemus et non reddemus nec reddi faciemus seu permicte- mus; infra mensem a die quo facte fuerint vel in tantum eum qui condempnatus est damnificabimus vel damnificari facie- mus. Quod, si non eum in persona capiemus vel capi faciemus, sin autem exbanniri faciemus et penam non reddemus nec dampnum emendabimus nec reddi nec emendari faciemus nec permictemus. Condempnationes factas tempore antecessorum nostrorum colligemus vel recolligi faciemus per aliquem de familia nostra, et condempnationes facta a modulatoribus civi- tatis et comitatus et etiam capitaneorum comitatus, et omnes
[p. 404]
datas veteres impositas in civitate et comitatu que restant ad solvendum. Et id totum quod comuni Pisano debetur et in antea debe- bitur summatim et extra ordinem. Homines et personas et eorum fideiussores debentes ali- quas condempnationes vel datas vel aliquid comuni Pisano sol- vere possimus et debeamus detinere et detineri facere in perso- na et contra eos et eorum bona summarie procedere usque ad satisfactionem. Et si hec non faceremus, capit [aneus] populi possit et debeat per se et suam familiam recolligere et recolligi facere eo modo et forma. Banna vero et deveta que consilio pro honore et utilitate Pisane civitatis vel aliquod capitulum brevis vel preconem publi- cum ex forma brevis seu consilii vel per provisionem aut volun- tatem antianorum imposuerimus vel imponi fecerimus, firma tenebimus et teneri faciemus. Et si contra ab aliquo factum fue- rit, penam impositam tollere possimus. De singulis condempna- tionibus ex forma brevis antianorum dari debent pro opere ter- sane et turrium et murorum et pontis de Spina certe pecunie quantitates suprastantes vero et recollectores datarum per quar- teria et cappellas civitatis et omnes alii administrantes de pecunia Pisani comunis vel eius occasione, nisi renuntiaverint et dederint comuni Pisano quantitates et res et alia ab eis recollectas infra terminum per preconem publicum prefigendum, vel fraudem aut malitiam commiserint, condempnentur et puniantur in duplo. Et teneamur nos potestates et capitanei infra unum mensem ab introitu nostri regiminis facere fieri unum librum vel plures in quo vel quibus scribantur omnes qui habent solvere datas et condempnationes et cabellam et eos sic scriptos faciemus legi sigillatim et seriatim bis in anno consilio generali. Et predicti recollectores pro predictis nulla pignera possint accipere. 3.70. LXX. De pensionariis apothecarum.
Et teneamur nos potestates et capitanei non destruere apothecam alicuius quam aliquis habet conductam pro data
[p. 405]
locatoris nec conductorem ad datam solvendam pro ipso loca- tore compellere, si conductor solverit pensionem locatori; nisi primo domus desuper fuerit destructa et tunc possit destrui apotheca. 3.71. LXXI. De corrumpente potestatem vel eius familiam.
Si invenerimus, et in inveniendo soliciti et intenti erimus, aliquem corrupisse vel corrumpere velle vel voluisse pecunia vel alio modo nos vel aliquem de iudicibus vel militibus nostris vel aliquem alium de familia nostra vel predictorum iudicum seu militum per se vel per alium, ipsum puniemus et condem- pnabimus a lib [ris] decem usque in lib [ras] centum inspecta qualitate negotii et persone. Hoc salvo et intellecto quod, si ali- quis nobis vel alicui de militibus vel iudicibus nostris vel ali- cui alii de nostra familia vel eorum familia aliquid dedisset vel dari fecisset aut promisisset per se vel per alium pro aliquo facto quod coram nobis vel eis fecit vel facere habuit pro male- ficio et quasi, de quo nostro tempore coram nobis vel aliquo predictorum fuerit inculpatus, finito officio sine pena aliqua vel dampno possit procedere coram modulatoribus nostris et ipso- rum iudicum et militum et inde querimoniam facere et quod dederit vel dari fecerit requirere. 3.72. LXXII. De iurisditione sublata consulibus in marinis partibus.
Et non patiemur neque permictemus quod in marinis parti- bus per consules vel alios Pisane iurisditioni subiectos conspira- tio aliqua fiat in dampnis vel diminutione Pisani populi vel
[p. 406]
comunis Pisani nec quod consules de Tunithi et alii consules vel rectores Pisani in marinis partibus existentes de furtis seu rapinis, robbariis et falsitatibus aut de proditione facta contra comune Pisanum sive de sanguine aut iure sanguinis congno- scere possint sine voluntate iniuriam patientis, nisi ad investiga- tionem et inquisitionem exinde solummodo faciendam et nobis potestatibus et capitaneis vel iudici maleficiorum sub sigilli munimine presentandam et secundum ipsam inquisitionem et investigationem et aliam quam facere voluerint, siqua facienda nobis videretur, possimus et debeamus procedere ad condem pnationem vel absolutionem faciendam. Quam inquisitionem et investigationem facere teneatur sub iuramento et pena lib [rarum] quingentarum denariorum Pisanorum a quolibet consule contrafaciente auferenda a nobis potestatibus et capita- neis. Que inquisitio et investigatio valeat acsi per ipsos potesta- tes ct capitaneos vel eorum iudicem curie maleficiorum facta esset non obstante aliquo capitulo brevis vel constituti. Et hoc capitulum mictatur in brevi consulum portus de Tunithi et alio- rum consulum de partibus marinis. Et hoc capitulum sit preci- sum. Quod si contra fecerint, potestates et capitanei comunis Pisani de predictis et quolibet eorum nichilominus cognoscere et sententiare possint, exceptis castellanis Castelli Castri et eorum iudice et consule Accon qui cognoscere possint secun- dum formam eorum brevis. 3.73. LXXIII. De non permictendo fieri prohibitione Pisanis civibus a comu- nibus deforis.
Non patiemur neque permictemus quod aliquod comune seu universitas Pisani districtus faciat vel facere presummat interdictum vel prohibitionem aliquam contra aliquam perso- nam, que in civitate Pisana datam solveret, de non loquendo vel conversando cum ea vel quod suffragium et adiutorium homi- num ipsius comunis vel universitatis vel singularis persone interdicatur eidem aut quod eius terre et possessiones non labo-
[p. 407]
rentur vel aliquid aliud fiat quominus cum ea et eius familia homines ipsius comunis vel universitatis omnia gerere et facere possint libere sine pena quemamodum homines inter se paci- fice conservantur. Et siquod comune vel universitatem ali- quam invenerimus contrafacientem, puniemus et condempna- bimus usque in lib [ras] centum denariorum et ultra nostro arbi- trio. Et eodem modo siqua facta esset, revocabimus et revocari faciemus sub simili pena, super quibus investigandis et perqui- rendis et puniendis habeamus plenum et merum arbitrium. Et in brevibus capitaneorum comitatus Pisani micti et ab eis iurari faciemus. Et preconiçetur infra mensem ab introitu nostri regi- minis per civitatem. 3.74. LXXIIII. De mariscalcis et ferrariis, ne coquant aut auferant sanguinem a bestiis.
Item teneamur nos potestates et capitanei quod non patie- mur neque permictemus quod aliquis ferrarius seu mariscalcus mariscalciscat aut coquat vel sanguinem alicui bestie auferat in aliqua via publica Pisane civitatis, in qua contrata publica sit. Et cuilibet contrafacienti pro qualibet vice tolle- mus pro pena usque in lib [ras] decem denariorum, ita quod magister teneatur pro discipulo, dominus pro famulo et pater pro filio non obstante aliquo capitulo brevis. Et hoc teneamur infra quindecim dies ab introitu nostri regiminis preconiçari facere per civitatem. Et nullus ferrarius tollat vel tollere possit aut debeat de ferro sex clavorum ultra denarios sex et de ferro octo clavorum ultra denarios octo et pro mictitura et tergitura et mictitura ferri ultra denarios duos ad penam soldorum viginti de qualibet vice. Et de his detur fides cuique denuntian- ti dicto suo. Et quod ad requisitionem cuiusque volentis suam bestiam ferrari facere, teneantur ferrare bestiam omni die ad dictam penam et si contra fecerint stetur sacramento dicentis. 3.75. LXXV. De rigacteriis lini ne vadant per civitatem. [p. 408]Non patiemur neque permictemus aliquem rigacterium sive venditorem lini per civitatem Pisanam ire pro lino venden- do sub pena lib [rarum] decem contrafacienti tollenda et amis- sione lini quod tunc portaverit pro vendendo. Nec aliquem rigacterium permictemus ire per civitatem Pisanam pro emen- do ramum veterem sive era vetera, bambacem veterem, fregios, caldarias, caldaroctos, concas, stagnatas, miscirobas veteres et alia similia vetera, exceptis famulis agoiarolum minoribus annis quindecim, qui aliquam domum non ascendant nec intrent nisi in pede scalarum. Et cuique contrafacienti tollemus pro pena lib [ras] decem denariorum et perdat ea que emerit vel portave- rit. Et hec duo capitula sint precisa. Et preconiçetur publice singulis duobus mensibus. 3.76. LXXVI. De non capiendo columbos et quallias.
Item teneamur quod non patiemur neque permictemus quod aliqua persona in civitate Pisana et districtu Pisano qua- lias, starnas et fascianos grassellos capiat vel columbos ad scu- dicciolos vel laqueos sive retia et siquem contrafacientem inve- nerimus, pro qualibet vice condempnabimus eum usque in lib [ras] decem et quilibet impune auferre possit dictas aves et dilaniare ipsa retia impune, et capitanei Pisani districtus eodem modo condempnare quemlibet contrafacientem. Et hoc capitu- lum predicti capitanei in eorum officiis habeant et teneant exemplatum. Et semel ipsum capitulum tempore eorum officii in publico parlamento faciant legi et explanari et aliter condem- pnationem inde facere non possint. Non patiemur neque per- mictemus aliquam personam vendere vel vendi facere aliquos columbos nisi essent pipiones, sub pena soldorum quinque denariorum pro quolibet columbo cuique contrafacienti tollen- da. Et nos potestates et capitanei predicta singulis tribus mensi-
[p. 409]
bus faciemus publice preconiçari per civitatem Pisanam, dum- modo dictum capitulum non vendicet sibi locum in capitaniis Maritime. 3.77. LXXVII. De facientibus vindictam.
Et teneamur nos potestates et capitanei quod, si inveneri- mus aliquem fecisse aliquam vindictam in aliquem alium quam in eum qui eum vel suos antecessores consanguineos offenderit vivente offensore, vel mortuo offensore in alium quam in pro- pinquiorem ipsi mortuo offensori, quod puniemus et condem- pnabimus ipsum vindictam facientem in duplo eius quod con- dempnaretur si offendisset ipsum offensorem. Et si vindictam faciens occiserit alium quam offensorem vel, eo mortuo, pro- pinquiorem ei, puniemus eum ut alios homicidas. Et si eum habere non poterimus, ponemus eum in perpetuo banno ut sit de homicidis; de quo banno numquam exire possit nec reconci- liari. Et hoc preconiçari faciemus per civitatem Pisanam in locis consuetis singulis duobus mensibus. Et hoc capitulum sit preci- sum, ita quod per consilium quadringentorum de populo vel aliud consilium comunis vel populi seu parlamentum reconci- liari non possit, salvis penis ordinatis si principalis persona esset offensa vel contra eum esset facta vindicta. 4. Quartus liber de operibus. [p. 410]4.1. I. De via Burgi et aliis.
Burgum bene actari undecumque necesse fuerit faciemus et specialiter ab ecclesia sancti Michaleis usque ad pontem Veterem et a pede pontis Veteris usque ad turrim de Quarris, de tegulis sive lapidibus et ipsam alsari et impodiari sicut opor- tuerit et expedierit, ita quod ipsa via sit bona et utilis ad eun- dum atque morandum et aqua inde facillime labatur et exeat et limus et lutum ibi non maneat vel manere debeat. Et idem faciemus de via que est post suprascriptum Burgum, videlicet a turri Lanfrancorum que fuit illorum de Turchio posita in cappella sancti Felicis ita quod aqua laba- tur et discurrat a dicta turri versus Auçerem per locum ubi magis videbitur convenire ab arbitris Pisane civitatis. Et idem faciemus de via Sancte Marie et de via seu classo qui tenet caput in via Sancte Marie et est inter domum Upethini pictoris et domum Rubei; quem classum usque ad muros et eius via, quatenus ipse classus debet esse amplius et longus, faciemus stare apertum et expeditum et viam predictam usque ad muros faciemus fieri et actari et impetrari per homines habentes terras secus ipsum classum et viam ex utraque parte vie ad archipen- dulum et lensam positam ab hospitali sancti Frediani seu domi- bus positis post ipsum hospitale, ita quod dicta via dicti classi comode et libere recipiat aquam superiorem que fluit et fluere consuevit a dicto hospitali per dictum classum usque,ad muros. Et in capite dicti classi in muro Pisani comunis fiat una clavi- ta, ita quod per ipsam clavitam libere possit aqua labi et discurrere extra muros civitatis expensis comunis quantum est de ipsa clavita. Et idem fiat de aliis clavitis murorum Pisane civitatis ubi necesse fuerit. Et hec faciemus et fieri faciemus infra mensem ab introitu nostri regiminis.
[p. 411]
Et teneamur nos potestates et capitanei precise eligi facere tot et quantos videbitur potestatibus et capitaneis et antianis operarios bonos viros et ydoneos, qui iuramento teneantur fieri facere iuxta Sarnum, ab uno capite civitatis ad aliud ab utraque parte fluminis, vias de tegulis sive lateribus ubi facte non sunt expensis hominum et personarum habentium ibi terras et possessiones et predicta omnia teneamur fieri facere infra sex menses ab introitu nostri regiminis. Et si predicta non feceri- mus et non observaverimus, possimus et debeamus de nostro feudo in lib [ris] vigintiquinque a nostris modulatoribus modu- lari et condempnari. Et idem fiat de via que est a dicto hospitali ad dictum classum et viis secus Arnum. Et carrariam sancte Cecilie usque ad muros civitatis prope sanctum Franciscum, quam viam nos potestates et capitanei precise teneamur sub iuramento et pena lib [rarum] centum denariorum de feudo nostro facere fieri et actari infra tres menses ab introitu nostri regiminis. Et idem faciemus et observabimus de aliis viis et car- rariis Pisane civitatis, que refectione et actatione indigent si michi, arbitro publico reclamatio facta fuerit et de aliis viis et carrariis integulandis et lapidandis prout expedire videbitur michi, arbitro publico quem ad hec fieri facienda compelle- mus. Et de gittis, si fuerimus requisiti. Et de viis et buccalibus et aqueductibus et pontibus comitatus per arbitrum et capita- neos comitatus, si inde requisiti fuerimus vel fuerint ipsi vel aliquis eorum. Et quod vie comitatus ubi occupare sunt debeant redigi in pristinum statum et ampliari et actari. Et capi- tanei predicta facere teneantur sub pena soldorum centum denariorum. Et infra duos menses ab introitu nostri regiminis de bonis Pisani comunis fieri faciemus de tufis vel lapidibus sive lateri- bus ad voltam pontes vie de Podio sancti Iacobi et pontes vie
[p. 412]
de Arbaula fieri de lapidibus sive tufis aut lateribus ad vol- tam infra tres menses ab introitu nostri regiminis. Et super dic- tis pontibus fieri faciendis eligatur unus bonus et legalis opera- rius, si electus non est, infra quindecim dies ab introitu nostri regiminis. Et eodem modo faciemus fieri unam aliam turrim in castro Quoçe, in eo loco quo videbitur potestatibus et capita- neis et antianis vel illi cui vel quibus commiserint, si factum non est, super quibus faciendis potestates et capitanei teneantur infra mensem ab introitu sui regiminis eligi facere duos bonos et legales viros qui predicta fieri faciant ut supra dicitur, et fieri faciemus unam voltam et unum pectorale in turri Castelli Vecchii suprascripto modo. Et quod eligi faciemus unum bonum operarium in singulo quarterio civitatis, si electus non est, qui fieri faciat vias et gictos. Civitatem ubicumque necesse fuerit etiam nectari et purga- ri quotiens opus fuerit. Et quilibet eorum possit precipere et mandare usque in sol [dos] centum denariorum per vicem; quos eligi faciemus pro comuni et nichilominus cogemus vel cogi faciemus facere dictam viam seu gictum. Et scalas de can- tonibus ubi necesse fuerit, videlicet a cantone filiorum Odi- mundi Masche usque ad pontem Veterem scalas quinque, non computando abeveratorio de sancto Petro in Vinculis; qui abe- veratorius actari possit et debeat per illos, illorum expensis qui consueti sunt facere. Et in capite vie Embuli de Sendadis sca- lam unam et abinde ad plateam sancti Nicolai scalas tres. Et a ponte Novo usque ad ecclesiam sancti Viti scalas duas. Et ex parte Kinthice a ponte Novo usque ad sanctum Cassianum sca- lam unam. Et ab ipso ponte Novo usque ad pontem Veterem scalas tres, inter quas vero computentur scale iam facte, et que scale designentur in quibus locis infra fines dictas fieri debeant, per sapientes viros ab antianis eligendos. Quarum scalarum
[p. 413]
quelibet sit ampla canna una mensuratoria tantum, si tanta est amplitudo vie ubi ipsa scala fiet. Si vero via esset ampla minus una canna, ipsa scala fiat in ea amplitudine in qua esset via. Et si occasione predictarum scalarum gittum alicuius dissiparetur vel peioraretur, fiat reactatio ipsius gitti; que omnia suprascrip- ta fiant et fieri debeant expensis illorum quibus utilitatem pre- stare videbuntur suprascriptis sapientibus. Et predicta fiant, ita quod facte et complete sint dicte scale per totum mensem augu- sti. Et dicti sapientes viri iurent predicta bene et legaliter facere. Et si nos potestates et capitanei predicta fieri non fecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] centum denariorum et in tantum possimus modulari et condempnari. Et hoc capitulum sit precisum. Extra portam sancti Martini de Guatholungo et de intus, in eo quod tangit comune Pisanum infra mensem a die introitus nostri regiminis: et iuramus quod infra mensem ab introitu nostri regiminis eligemus tres bonos et legales viros qui provi- deant et ordinent qualiter aqueductus et canales et chiavite de Chinthica aperiantur et reficiantur et de novo fiant ubi fuerit necessarium et utile, ita quod aqua fluat et discurrat per ipsos canales aqueductus extra civitatem Pisanam, ita quod aqua que est in fosso Pisani comunis prope muros de Kinthica inde pos- sit fluere nec in eo fosso manere possit in estate. Et totum quod inde fecerint et providerint, mandetur executioni. Et idem faciemus in aliis quarteriis civitatis Pisane et specialiter in viis, foveis et aqueductibus de Paduloçari a chiavita hospitalis Misericordie usque ad Arnum et inde circa et infra. Et quod omnes aqueductus de Paduloçari et totius civitatis teneantur et maneant expediti, ita quod aqua inde libere fluat et discurrat et fluere et discurrere possit. Et si aliqui reperirentur occupati, expediantur et aperiantur per locum per quem primo esse con- sueverant vel per alium ubi prope, si melius et comodius est per terram occupantis, expensis illorum de convicinia quibus utili- tatem prestant. Salvo quod occupati per occupantes fiant. Et statuta et ordinamenta facta tempore prime dominationis domi-
[p. 414]
ni Petri Furlani Pisanorum potestatis firmata per consilium civitatis Pisane super viis et aqueductibus quarterii Kinthice, firma et rata habebimus et tenebimus et executioni mandabi- mus ad penam lib [rarum] vigintiquinque denariorum Pisano- rum, de nostro feudo solvendam. Et predicta omnia et singula fiant ubi facta non sunt. Et teneamur nos potestates et capitanei quod infra mensem proximum ab introitu nostri regiminis faciemus imponi et esse in burgo sancti Michaelis custodes quatuor et lampades sex, videlicet ex utraque parte burgi predicti lampades tres sor- tiendas per partes dicti burgis, in locis de quibus videbitur illis de dicto burgo, scilicet a capitaneis cappellarum dicti burgi; que lampades semper et omni nocte debeant esse et stare accense et dicti quatuor custodes morentur omni nocte ad custodiam dicti burgi a pede pontis Veteris usque ad turrim de Nicchiis et domum heredum domini Becti Ebriaci. Que omnia nos potestates et capitanei ibi esse et stare et fieri facere facie- mus toto tempore nostri regiminis ad expensas illorum de dicto burgo, qui morantur infra dictos confines et per alios morantes per dictum burgum quibus predicta utilitatem prestabunt ad dictum et interpretationem pot [estatum] et capit [aneorum] , habendo colloquium de predictis cum capitaneis cappellarum ipsius loci et duorum bonorum virorum de quaque predicta rum cappellarum; que omnia fiant si placuerit maiori parti hominum habentium domos in dicto burgo, quorum hominum voluntates iudex assidens pot [estatibus] et capit [aneis] singula- riter vice inquirere teneatur. Et idem faciemus et fieri facie- mus de embulo Foriporte et sancti Martini de Petra, ita quod in unoquoque predictorum embulorum sit una lampas et duos custodes si placuerit maiori parti hominum ipsius embuli ut dictum est supra de Burgo. Et faciemus etiam custodiri pontem Veterem de nocte per duos bonos custodes expensis pontonarii dicti pontis et illorum qui tenent apothecas super dicto ponte;
[p. 415]
de quibus expensis dictus pontonarius solvat medietatem et predicti habentes dictas apothecas aliam medietatem; quos custodes eligi faciemus infra quindecim dies proximos ab introitu nostri regiminis. Et si predicta omnia non fecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] centum. Hoc addito in pre- dictis omnibus quod nos potestates et capitanei iuramento teneamur facere eligi infra dies octo introitus mensis aprelis per antianos quinque discretos et legales viros, quos iurare faciemus providere quomodo et in quem modum vie civitatis Pisane et que vie et quando debeant integulari et dictas vias et modos in scriptis redigere per totum mensem aprelis, quorum provisionem ab eisdem sapientibus faciendam dicti potestates et capitanei exequantur et executioni mandare teneantur, sub pena lib [rarum] ducentarum denariorum de suo feudo. Et hoc capitulum sit precisum. Et teneamur nos potestates et capitanei per totum mensem februarii facere reactari expensis Pisani comunis abbeveratorium, quod est ante plateam ecclesie sancti Petri ad Vincula, ita quod equi comode possint duci ad abbeve- randum et idem faciemus de aliis abbeveratoriis. 4.2. II. De claudendo clavitas murorum civitatis.
Cum per clavitam, que est prope ecclesiam beati sancti Francisci de ordine fratrum Minorum, et per alias clavitas murorum Pisane civitatis iam plures persone aufugerunt que penis tam personalibus quam pecuniariis debebant puniri, ideo nos suprascripti potestates et capitanei teneamur dictam clavi- tam et alias facere claudi cum rete ferri facta ad modum crucis, ita et tali modo quod aliqua persona perinde exire non possit. Salvo tamen quod fiant tali modo, quod aqua inde possit discurrere. 4.3. III. De faciendo partiri silices inter comunia comitatus.
Et teneamur quod silices factas et faciendas per districtum Pisanum post eas factas et refactas potestates et capitanei
[p. 416]
teneantur eligere vel facere eligi ab antianis Pisani populi duos probos viros et legales infra tres menses ab introitu nostri regi- minis, qui teneantur et debeant omnes predictas silices factas et refactas partiri et dividere inter comunia et pleberia Pisani districtus, que predictas silices facere consueverunt et per comune Sherlini per partitum quod tunc temporis esset, et cui- cumque predictorum comunium et pleberiorum per predic- tum partitum partem suam in predictis silicibus assignare et ipsas partes sic assignatas terminare, ita quod quelibet pars cuique predictorum comunium et pleberiorum sic assigna- ta cognoscatur ab aliis partibus et predicta comunia et plebe- ria predicta partes eis et cuique eorum in predictis silicibus assi- gnatas per predictos eligendos ab antianis et predicto modo teneantur et debeant tenere et servare salvas et illesas totis temporibus expensis eorum. Et ita fiat de pontibus qui sunt et erunt super dictis silicibus. Salvo quod de pontibus de Poianis dividendis et assignandis fiat coequatio ipsorum pontium cum via et ipsius vie cum ipsis pontibus, ita quod quodlibet comu- ne teneatur manutenere et reficere et reparare pontes infra suam partem, ita quod unum pleberium vel comune teneatur pro partibus contingentibus aliis pleberiis vel comunibus. Et cuique predictorum pleberiorum et comunium contrafacienti tollatur et auferatur pro pena et nomine pene a lib [ris] decem usque in lib [ras] quinquaginta. Et nichilominus teneatur ad predicta omnia facienda et exequenda et secundum predictam formam et ad predictam penam. Et de predictis partibus pre- dicto modo assignatis et terminatis cuique predictorum comu- nium et pleberionun fiat unus quaternus et ponatur et custo- diatur in cancellaria, ita quod si umquam dubitaretur quantum et quam partem quodlibet pleberium et comune facere tenetur, per dictum quaternum veritas inveniatur et discernatur. Et hoc capitulum sit precisum, ita quod per consilium quadringento- rum de populo vel aliquod aliud consilium vel ordinamentum rumpi vel infringi non possit. 4.4. IIII. De eligendo unum virum super aldiis et aqueductibus. [p. 417]Et infra mensem ab introitu nostri regiminis eligemus, eligi faciemus unum bonum et legalem virum maiorem annis qua- draginta si electus non est super aldiis, aqueductibus et silicibus Pisane civitatis et Vallis Sercli et Vallis Arni et Pedemontis usque ad Sanctum Laurentium in Platea et ab inde usque ad Malmiglarium et usque ad Portum Pisanum et deinde usque Liburnam et per eius confines et territorium et districtum et usque ad Balneum Aque et usque Peccioli, cuius officium sala- rium et iurisditio statuatur et ordinetur per antianos Pisani populi vel sapientes viros ab antianis eligendos. Qui operarius dictarum viarum et silicum teneatur et debeat facere et stare et esse vias et silices apertas et expeditas et non pati quod aliquis ipsas vias et aliquam earum in aliqua parte occupet vel incidat seu devastet nec ad aliquod novum vel proprium usum sibi faciat vel teneat et si aliquid invenerimus factum ad pro- prium usum sive occupatum, apprehensum vel devastatum in aliqua parte vel loco ipsarum viarum vel silicum, ipsum inde tolli vel removeri faciet. Et ipsas vias et silices ad pristinum sta- tum reduci et eas inchiaiari, refici et reactari faciet ubi reacta- tione et refectione indigerent, quotiens expedierit, et si ipse operarius inde negligens fuerit, possit inde a potestatibus et capitaneis condempnari suo arbitrio usque in lib [ras] decem denariorum per vicem. 4.5. V. De muris Kinthice.
Muros civitatis ex parte Kinthice usque ad Kalendas iunii compleri faciemus ubi complendum restat et de novo fieri et reactari ubicumque erit necesse. Et teneamur per totum men- sem iunii eligere unum operarium qui teneatur ipsum murum refici facere expensis Pisani comunis usque in capite pontis
[p. 418]
novi de Spina et hoc capitulum sit precisum ita quod liberatio et termini prorogatio nobis dari non possit. Clavite et pons iuxta portam et in capite fossi de ripa Arni actentur et fiant, si facte non sunt, ita quod possint claudi et aperiri cum expedie- rit; claudendas si expedire videbitur poni faciemus tempore quo flumen Arni creverit vel alia fieri, ita quod aqua fluminis Arni per classos et vias intrare non possit. Eligemus vel eligi faciemus duos bonos et legales homines, unus quorum sit de quarterio Kinthice, per quos provideatur que clavite et aque- ductus sint necesse fieri a porta Leonis usque ad degathiam et alibi per totam civitatem specialiter in quarterio Kinthice, quas et quos fieri faciemus secundum eorum provisionem. Et iuxta portam de Ripa Arni et portam degathie faciemus fieri murum iuxta Arnum, ita quod nullus eques vel pedes possit inde transi- re, si factum non est. 4.6. VI. De classis et classatellis.
Classos omnes et classatellos aqueductus purgari et nectari faciemus et ipsos aqueductus aperiri et sic purgatos et nectos teneri toto tempore nostri regiminis sub pena et banno usque in sol [dos] quadraginta cuique contrafacienti tollenda. Viam Sancte Marie et aqueductum usque ad barbacanam que est inter muros civitatis fieri et actari faciemus. Et investigabimus omnes denarios qui inde recollecti sunt pro dicto opere facien- do tempore domini Fabri et eos expendi faciemus in dicto opere. Foveam que est inter muros civitatis Pisane que incipit a turri muri de Catallo versus degathiam ab omnibus et singulis personis que habunt possessiones prope vel super suprascrip- tam foveam, si opus fuerit, cavari et purgari et aperiri ubi necessarium fuerit a suprascripto loco turris de Catallo usque ad degatiam propriis eorum expensis faciemus. Et predicta iuramento fieri facere teneamur infra quatuor menses ab introi- tu nostri regiminis. 4.7. VII. De callaribus Stagni. [p. 419]
Callares Stagni faciemus expeditos stare, ita quod aque inde libere et absque obstaculo aliquo labantur in mare et non patiemur ibi sepes vel obstaculum fieri vel esse. Et siquem con- trafacientem invenerimus, tollemus vel tolli faciemus ei singulis vicibus usque in lib [ras] vigintiquinque et nichilominus eum cogemus predicta inde elevare et siqua invenerimus ibi esse, inde faciemus elevari et amoveri. Et idem faciemus de fossis que sunt in Carigio vel Fagiano usque ad Stagnum. Et ter in anno adminus mictemus duos bonos viros cum aliquo vel ali- quibus de familia nostra ad providendum callares predictos et Stagnum et eius insulas. Qui sub iuramento ab eis prestando teneantur renuntiare, si invenerint ibi aliquid contra formam predicti capituli. Et si predicta non fecerimus, perdamus de nostro feudo lib [ras] centum denariorum. Et legatur in consilio maiori, singulis tribus mensibus, Pisani comunis. Et teneamur nos potestates et capitanei videre et perquirere iura Pisani comunis que habet in pescheriis maris et litoribus et aquarum dulcium. Et si invenerimus ibi comune Pisanum potiora iura habere, sententiam inde feremus pro comuni Pisano et eas ad comune Pisanum revocabimus totis nostris viribus et facie- mus ipsas pischerias et litora esse liberas et libera absque ali- quorum contradictione. Et hec faciemus consilio assessorum nostrorum infra duos menses ab introitu nostri regiminis. Et super his iuribus Pisani comunis tantum perquirendis habe- bimus antianos Pisani populi et sindicum et advocatos Pisani comunis. Et hoc capitulum sit precisum. 4.8. VIII. De opere Vallivetri.
Vallivetri opus sive fabricam, secundum formam consilii Pisani comunis celebrato anno Dominice incarnationis mille- simo ducentesimo septuagesimo nono, indictione septima, duo-
[p. 420]
decimo Kalendas novembris et consilii Pisani comunis celebrati eodem anno sexto Kalendas novembris, et provisionem sta- tutorum seu ordinamentorum ab antianis Pisani populi et sapientibus viris super predictis factarum et factorum quarto et tertio Idus novembris, fieri faciemus et fieri facere teneamur. Et etiam faciemus et observabimus et executioni mandabimus et fieri et observari et executioni mandari faciemus omnia et sin- gula que et sicut de facto operis sive fabrice construendi sive construende super Vallivetro et eius occasione et causa conti- nentur in predictis consiliis et provisionibus et statutis sive ordinamentis et ea omnia et singula que et sicut de dicto opere et occasione dicti operis faciendi et construendi provisa, statuta et ordinata sunt, in posterum super dicto opere construendo, faciendo, complendo ordinabuntur, statuentur et providebun- tur. Et infra octo dies proximos ab introitu nostri regiminis faciemus coram nobis venire capitaneos, operarios et camera- rios dicti operis, quos cogemus infra alios octo dies facere et reddere veram et non simulatam rationem per scripturam eorum notarii de introitibus et exitibus ab eis pro dicto opere habitis et factis; que ratio seriatim publice legatur et publicetur in consilio senatus et credentie et antianorum Pisani populi et eorum consilio minori et maiori videlicet quindecim per quarte- rium et duodecim populi, consulum maris, consulum mercato- rum, consulum artis lane, capitaneorum et priorum septem artium. Et de predictis seu super predictis vel aliquo predicto- rum nullam liberationem, absolutionem vel terminationem reci- piemus seu petemus vel peti faciemus. Et predicta omnia et.singula faciemus et observabimus et fieri et observari faciemus et executioni mandari, non obstantibus aliquibus sta- tutis seu ordinamentis nec obstante aliquo capitulo huius brevis sive brevis populi et non obstante aliquo consilio seu ordina- mento comunis Pisani vel populi, quod contra predicta vel ali- quod predictorum daretur, fieret vel celebraretur. Et siquod inde fieret, precise teneamur et iuramus illud non servare in ali- quo. Et si contra fecerimus, perdamus et perdere debeamus de
[p. 421]
feudo tantum nostro pro pena et nomine pene quantum et sicut in dictis provisionibus et ordinamentis continetur pro qualibet vice. Et idem per omnia faciemus de burgo seu villa de fauce Arni seu de accasantibus se et habitantibus apud faucem Arni inter duas turres secundum formam consiliorum Pisani comunis et populi inde datorum suprascripto tempore et provisionis sive statutorum aut ordinamentorum inde factorum per antianos populi Pisani et sapientes viros ab eis super predictis electos. 4.9. VIIII. De via Calcisana et ponte Vicascii.
Calcisanam viam ab eo loco quo facta est et completa usque ad domum Rainerii Bascii, que est in villa de Meçana, et a ponte de Vicascio usque ad plebem de Caprona, ita tamen quod viam a ponte de Vicascio usque ad Capronam homines Pedemontis et Vici, Blentine et Cintorii tantum fieri facere teneantur, per homines capitanie Calci, Pedemontis, Vici et Buti et capitanie Blentine faciemus reactari et inghiaiari et pontes ipsius vie refici et reactari. Et predicta omnia nos potestates et capitanei teneamur facere et fieri facere infra tres menses proximos a die nostri introitus - alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] quinquaginta denariorum et in tantum possimus modulari et condempnari a nostris modulatoribus - si factum non est, faciendo dividi et partiri dictam viam inter dic- tas capitanias ab arbitro vel agrimensore prout iustum fuerit, ita tamen quod fovee que mictentur a lateribus dicte vie fiant et mictantur expensis illorum qui habent predia iuxta dictam viam ubi dicte fovee mictentur et aliorum habentium terras cir- cumstantes, prout videbitur duobus vel tribus hominibus eli- gendis super predictis a dicto arbitro, in ea amplitudine et forma ut est via per quam itur a porta Pacis. Et idem fiat a domo Rainerii suprascripti usque Vicascium. Et quod omnia et singula alia faciant que ad dictam viam pertinent facienda, si factum non est. Et silicem de Asciano inghiaiari faciemus ad provisionem antianorum et si eis et eo modo ut eis videbitur. Et
[p. 422]
ab audio sancti Iusti de Campo usque ad aldium sancti Pantaleonis de Campo viam que vadit per ipsam villam de Campo faciemus fieri, micti et alsari in ea amplitudine et altitu- dine de qua videbitur sapientibus viris ab antianis eligendis et etiam postea ipsam faciemus inghiaiari per illos homines et comunia de quibus ipsis sapientibus videbitur, quod ad predic- ta debeant conferre, qui etiam ipsam viam debeant dividere inter homines et personas et comunia predicta. Et quod super predictis complendis et faciendis post dictam terminationem eligi faciemus ab antianis unum bonum et legalem operarium si electus non est, ita quod dicta omnia fiant et compleantur ab introitu nostri regiminis per totum mensem iulii. 4.10. X. De faciendo expediri muros extra civitatem.
Curabimus et faciemus quod undique extra muros civitatis a muro in antea remaneat et sit expeditum, apertum et liberum publice patens omnibus ad eundum sicut per viam publicam per octo perticas mensuratorias; intus vero dictos muros sit et rema- neat expeditum per tres perticas mensuratorias secundum for- mam consilii inde dati et provisionis antianorum et sapientum virorum inde facte; quam terram et viam faciemus terminari et longos et magnos terminos lapides ibi figi et poni in capite seu confine dicte mensure, si termini ibi non sunt positi, ita quod omnibus appareat terra sive via publica comunis Pisani. Salvo quod, si aliqua domus vel hedificium alterius private persone inveniatur intus muros hedificatum a decem annis infra dictam mensuram perticarum trium usque in unum pedem men- suratorium, dicta domus vel hedificium minime inde tollatur non obstante suprascripto capitulo vel aliquo alio consilio inde dato; in qua mensura intellgantur domus heredum Cortingi de Bondo prope muros degathie, de quibus non fiat questio. Infra duos menses ab introitu nostri regiminis perquiri et investigari faciemus omnes et singulos tenentes occupatam terram seu de terra posita infra muros civitatis et extra terminata seu designata occasione viarum et murorum civitatis Pisane seu quocumque alio modo vel iure de iure spectanti ad comune Pisanum. Et cui- que contrafacienti tollemus pro pena lib [ras] decem et nichilo- minus suis sumptibus ipsam terram expediat. 4.11. XI. De ponte Spine. [p. 423]
Pontem apud Spinam constructum et factum et eius iura et dotes concessas et concedendas eidem ponti nostris et Pisani comunis viribus defendere et manutenere per vim et rationem teneamur precise in omnem eventum. Et in hoc totam nostram solicitudinem et cautelam interponemus. Et pontonario ipsius pontis ipsas dotes et bona omnia in dotem data ipsi ponti libe- ras et expeditas et liberam et expeditam dari et dimicti et esse faciemus et fieri facere teneamur ad requisitionem ipsius ponto- narii et sine requisitone ipsius. Consilium Pisani populi datum millesimo ducentesimo sexagesimo sexto, indictione octava, nono Kalendas iulii et provisionem sapientum virorum inde factam sequenti die super domibus que emi vel acquiri non debeant in partibus suprascripti pontis de Spina comprehensis infra confines in dicta provisione designatos, firmum et firma habebimus et tenebimus et executioni mandabimus prout in eis et capitulo brevis Pisani populi continetur. Et idem faciemus de terris infra dictos confines comprehensis et iuribus alicui com- petentibus in ipsis terris aut domibus prout in forma consilii Pisani populi inde dati tempore domini Anselmi de Rivola, secunda vice capitanei Pisani populi, VI Kalendas decembris continetur, quod consilium et omnia que continentur in capitu- lo brevis populi Pisani inde facto et omnia alia consilia, pro- visiones facta et facienda pro dicto ponte inviolabiliter observa- bimus et faciemus observari. Et teneamur nos potestates et capitanei facere iurare castellanos Castelli Castri et iudicem et in eorum brevi poni, defendere et expedita dare dicto pontona- rio bona posita in Castello Castri concessa et data a comuni Pisano dicto ponti. Faciemus et facere teneamur nos potestates et capitanei extimari per homines ab antianis eligendos terram et domos Rossi de Tegularia et terram que fuit Bandini Moschaioli, que nunc est Periccioli de Cantone vel fratris, et terram et domum Sigerii Filippi fabri et terram Guidonis Vecchii et terram Davini Proficati et terram ecclesie sancte Viviane, que sunt apud Supra
[p. 424]
Castellum contra domos Lupardi Rustichelli et cuiuscumque alterius persone essent terre et domus que ibi sunt, sicut trahit a dictis domibus Rossi de Tegularia usque ad viam murorum prope portam de Supra Castellum, si empte non sunt. Et exti- matione ipsa facta cogemus pontonarium pontis Veteris et Novi, de Spina et ipsam terram totas et domos que ibi sunt, excepta terra ecclesie suprascripte de qua non teneamur si haberi non poterit, emere de bonis pontium predictorum et illos quorum essent dicte terre et domus cogemus ea omnia vendere et tradere dicto pontonario pro ipsis pontibus pro illo pretio quo extimate fuerint per legitima instrumenta cum suffi- cientibus cautionibus, pro faciendo et construendo super ipsis unam tersanam et domos pro tenendo ibi lignamen dictorum pontium - et faciendo ibi domos in quibus pontonarius pontis de Spina habitare possit, si contigerit ipsum pontem habere proprium pontonarium -, quam tersanam pro dictis pontibus dictus pontonarius pontis Veteris et Novi facere possit et debeat. Et teneatur dictus pontonarius tenere dictum pontem ab utraque parte ipsius pontis liberum et expeditum. Et siquem contrafacientem invenerimus, puniemus et condem- pnabimus eum in lib [ris] decem denariorum nostro arbitrio et novitatem ipsam nichilominus in pristinum statum reduci facie- mus et etiam vias et carrarias dicti pontis faciemus esse et stare expeditas ab utraque parte vie sub simili pena. Et ut predicta fiant pro conservando pontem de Spina, dabimus nos potesta- tes et capitanei et dari et concedi faciemus pontonario pontis predicti de Spina pro ipso ponte introitus et redditus Pisani comunis et ad comune Pisanum pertinentes in Scherlino, Valli et Castellina et Caldana et Capalbi et in pischeria, salinis, paschu et portu de Castilione Piscarie in termino et pro termi- no decem annorum et ultra per tantum tempus quantum pla- cuerit consilio senatus credentie et aliorum ordinum qui vocan- tur ad consilium senatus. Ita quod ex nunc liceat dicto pon- tonario pro dicto ponte de Spina predicta omnia recipere
[p. 425]
et exigere. Et predictum consilium fieri faciemus nos potestates et capitanei de mense aprelis. Et nisi predicta fecerimus et fieri fecerimus, possimus et debeamus modulari et condempnari in libris ducentis denariorum. Et predicta omnia sint precisa et precise serventur, ita quod per consilium aliquod tolli non pos- sint. Et de predictis fiat ei privilegium. 4.12. XII. De ponte Cecine.
Cecine pontem fieri et actari faciemus per homines et comunia Pisani districtus a Cecina sursum et Vade et Rasignani in eo loco et in eum modum et formam de quibus et prout vide- bitur operario super hoc eligendo vel aliis sapientibus viris super hoc ab antianis eligendis, ita quod homines et bestie inde libere transire possint. Et predicta fiant et fieri debeant infra quatuor menses ab introitu nostri regiminis. Portilionis silicem, que est in stagno Portilionis, per homines et comunia Sherlini et homines Castilionis Piscarie circumcirca ipsam silicem de bonis palis longis signari faciemus infra quatuor menses, si fac- tum non est. Et si predicta non fecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] quinquaginta denariorum Pisanorum et in tan- tum possimus et debeamus a nostris modulatoribus modulari et condempnari. 4.13. XIII. De bosco Stagni.
Stagni boscum et archiepiscopatus Pisani per homines et comunia preberiorum Portus et cum Liburna infra duos men- ses proximos ab introitu nostri regiminis vel ad alium termi- num ad provisionem nostram et antianorum incidi faciemus et cavari ab ecclesia sancti Petri usque ad ecclesiam sancti Leonardi de Stagno in ea amplitudine de qua et sicut videbitur sapientibus viris super hoc ab antianis eligendis, si factum non est. Et patiemur et permictemus et consentiemus omnes et sin- gulos cavare et cavari facere et per se portari facere ceppos boschi suprascripti de Stagno a Kalendis maii in antea, si infra
[p. 426]
ipsum terminum cavati non fuerint, in illo loco ubi lignamen incisus fuit anno preterito pro comuni Pisano. Et de hoc preco- nem per civitatem micti faciemus. Et faciemus et curabimus lec- cetum hospitalis de Stagno, quod est ibi prope purgari et extir- pari de spinis et aliis que sunt sub ipso lecceto, ita quod male- factores ibi abscondi non possint. Et hec fieri faciemus a fac- toribus dicti hospitalis. 4.14. XIIII. De rivo Rinonichi.
Rivum de Rinonichi faciemus micti et refici per eum locum unde consuevit esse vel unde provisum fuerit per sapientes viros et in ea amplitudine et altitudine de qua videbitur sapien- tibus viris ab antianis eligendis et per illos homines de quibus eis videbitur et quod non habeant partem in dictis terris. Et predicta fieri faciemus et compleri per totum mensem augusti et si factus aut missus non est, alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] centum denariorum. Et hoc capitulum sit preci- sum. 4.15. XV. De strata Vallisarni.
Cogemus et cogi faciemus per arbitrum publicum vel alium bonum virum operarium eligendum, si electus non est, infra quatuor menses proximos ab introitu nostri regiminis vel alium terminum ad provisionem nostram et antianorum, et omnes et singulos qui occupaverunt seu habent occupatam terram seu de terra secus stratam Vallis Arni, quatenus tenet dicta strata, et stratam a campanili de Rinonichi usque ad Pontem Sacci, ipsam terram occupatam et apprehensam dimic- tere et in pristinum statum reducere in ea amplitudine qua et sicut erat tempore quod dicta strata designata et facta fuit, pro- curando super predictis inquirere veritatem et reficere et reac- tare boccales et pravos passus dicte strate et ipsam viam ubi-
[p. 427]
cumque necesse fuerit, pro mala via que est ibi, per homines qui dictam stratam a principio fecerunt seu comunia. Qui arbiter seu dictus bonus vir operarius habeat in predictis et super predictis et eorum occasione plenam et liberam bailiam et potestatem; et penas et banna imponere possint. Idem quo- que faciemus et fieri faciemus de aliis stratis et viis publicis occupatis seu supraprehensis extra civitatem Pisanam. Et facie- mus reactari silicem et viam positam iuxta ipsam silicem que est iuxta cava tegularie Baronis et Puccii de Fasciano vel Putignano ad expensas illius cuius est illa tegularia in quantum occupavit de dicta silice et via publica. Et strata qua itur a Tavelle usque ad Castrum Boschi et pontem super ipsam stratam per homines a Ponte Here sursum, de quibus videbitur antianis. Et tenea- mur nos potestates et capitanei infra sex menses ab introitu nostri regiminis, per homines quibus utilitatem prestat, facere actari et alsari et inghiaiari viam per quam itur a Sancto Laurentio in Piassa Vadam, videlicet a Sancto Laurentio supra- scripto usque ad Malmiglarium per operarium generalem comi- tatus, ubi facta non est. Et teneamur etiam nos potestates et capitanei infra quatuor menses ab introitu nostri regiminis face- re alsari strata Vallisarni a burgo Sancti Marci usque ad Fagianum sicut est incepta in capite ipsius burgi. Et predicta fiant per illos qui sunt consueti facere ad penam lib [rarum] cen- tum denariorum solvendam de nostro feudo comuni Pisano. Et hoc capitulum sit precisum et precise servetur. 4.16. XVI. De via Podii sancti Iacobi cavanda.
Et teneamur nos potestates et capitanei per homines Vallis Sercli micti et cavari et actari facere foveam vocatam Fossa de Sancto Iacobo, que tenet caput in Auçere, aliud in fovea sedii monasterii suprascripti sancti Iacobi et que fovea est aque- ductus terrarum laboratoriarum et omnium pratorum que sunt circa flumen Sercli et per quam aqua pratorum et aliorum et
[p. 428]
aliarum terrarum a flumine citra discurrit. Et de predica capi- taneus Vallis Sercli similiter teneatur sub pena lib [rarum] decem. Salva in predica iurisditione operarii generalis. 4.17. XVII. De via Portus Pisani et Sancti Petri.
Viam qua itur ad Portum Pisanum, et nominatim a porta de Ripa Arni usque ad portam Sancti Petri et ab ipsa porta usque ad ecclesiam sancti Petri ad Gradus et post ipsam eccle- siam versus domum sancti Michaelis de Burgo ibi posita, et etiam alia omnia pro utilitate dicte vie et que fieri poterunt pro assecuratione dicte strate faciemus executioni mandari omni dilatione cessante, ita quod in omni eventu dictum fiat opus et celeriter compleatur. Et antiani qui pro tempore fuerint tenean- tur et debeant dari facere operario dicte vie in singulis duobus mensibus pro dicta via facienda lib [ras] centum denariorum de bonis Pisani comunis, si dicta via facta non est. Et de predictis antiani iuramento et pena lib [rarum] vigintiquinque denario- rum pro quolibet eorum teneantur et in tantum eorum modula- tores possint eos modulare et condempnare. Quem operarium eligi faciemus infra unum mensem ab introitu nostri regiminis si electus non est. Et teneamur nos potestates et capitanei com- pellere omnes et singulos habentes terram iuxta predictam viam a ponte porte clause Sancti Petri usque ad ecclesiam sancti Petri ad Gradus ponere singulis quatuor pedibus iuxta ipsam silicem sanicastrum unum. Et predicta faciemus fieri pro toto mense ianuarii, ita quod semper ibi sit et si aliquod sanicastrum ibi deficeret, aliud ibi ponatur et sit et esse debeat ut dictum est. Et predicta faciemus perquiri et investigari per capitaneos cappellarum sancti Iohannis Gaitanorum et sancti Petri predic- ti, quorum relationi stetur et fides detur. Et qui predicta non fecerit et non observaverit, puniatur et condempnetur a nobis potestatibus et capitaneis usque in lib [ras] decem denariorum nostro arbitrio. Et hoc capitulum sit precisum, ita quod per consilium quadringentorum de populo vel consilium seu ordinamentum Pisani comunis vel populi rumpi vel infringi non possit.
[p. 429]
De ampliando viam qua itur a Vignali Scherlinum. Et viam per quam itur a Vignali Scherlinum, videlicet a laboreriis de Vignali ad laboreria de Scherlino, ampliari et actari facie- mus faciendo incidi arbores et omnia alia ligna et boscum totum per amplitudinem unius medii miliarii ad provisionem sapientis vel sapientum virorum ab antianis Pisani populi ponendorum super predictis et hec fieri faciemus infra duos menses ab introitu nostri regiminis per homines Plumbini, Vignalis, Campilie, Scherlini, Suvereti, Castilionis Piscarie, Abbathie de Fango, ita quod dicta via bene sit clara et aperta et viatores libere et secure possint transire videndo satis a longe retro se et post se. Et quod operarius eligatur ab antia- nis super predictis exequendis ad salarium statuendum ab antianis populi, solvendum a predictis comunibus. Et via que est iuxta mare prope Sanctum Vincentium per sapientem vel sapientes viros ab antianis inveniendos provideri faciemus, qualiter et in quem modum et in qua longitudine ampliari et diboscari debeat et prout inde provisum fuerit infra duos menses ab introitu nostri regiminis, prout expedierit, ampliari et actari et fieri et allargari et diboscari faciemus per homines comunium capitanie Maremme et Campilie; ad que facienda requiratur consilium hominum terrarum predictarum. Et quod operarius eligatur ab antianis super predictis ad sala- rium ordinandum ab antianis et solvendum a comunibus pre- dictis. 4.18. XVIII. De Auçere, barbachanis, Fossa Cuccii et aliis.
Auçeris alveum, videlicet a molendino quod est prope Balneum Montis Pisani usque ad faucem Auçeris, et foveam dictam Maltraverso et Fossam Cuccii et foveam vicinarie quam fecit fieri Henricus Gactus usque ad Vicascium faciemus mun- dificari, cavari et micti; ipsos aggeres faciemus levari et alsari ibi ubi expedierit, ita quod aqua ipsius Auçeris labi et discurrere non possit ad predia que sunt iuxta dictum Auçerem. Et idem faciemus de Sannone faciendo proici terra ab utraque parte. Super quibus omnibus faciendis elogi faciemus ab antianis duos bonos et legales viros qui provideant qualiter predicta fieri debeant et in quem modum et per quos et quorum sumptibus
[p. 430]
et expensis, habito respectu ad illos qui ibi habent terras et possessiones, et secundum quod inde providerint ea faciemus et observabimus. Auçerem omni mense vel quotiens opus fuerit a Kalendis martii usque ad Kalendas novembris mundari et purgari faciemus per cafadiarios villarum capitanie Vallis Sercli. Et super predictis exequendis eligi faciemus per unum bonum et legalem hominem si electus non est. Et capitaneus Vallis Sercli se inde non intromictat sub pena ipsis cafadiariis nostro arbitrio auferenda; qua pena soluta nichilominus predic- ta facere teneantur. Quod si non fieret per eos, nos potestates et capitanei eos compellere teneamur ad petitionem cuiusque petentis et dictos cafadiarios et quemlibet eorum condempnare et punire non facientes predicta qualibet vice usque in sol [dos] quadraginta. Et nos potestates et capitanei teneamur singulis diebus quindecim mictere unum ex militibus nostris ad viden- dum suprascriptum Auçerem ab hospitali Manni usque ad pon- tem de Villanis et alibi si predicta per predictos cafadiarios fue- rint observata; que si non fecerint, nos potestates et capitanei possimus quemlibet cafadiarium contrafacientem punire et condempnare qualibet vice in soldis sexaginta denariorum et si contrafecerimus, perdamus de feudo nostro lib [ras] quinqua- ginta denariorum. Et ipsum Auçerem, a barbacanis de Spina et degathie, et foveam dictam Fossam Cuccii cavari et clavitas degatie et Spine aperiri, ita quod aqua in flumen Arni discurre- re possit, per homines capitanie Vallis Sercli et per illos homi- nes comitatus de quibus videbitur antianis, ita quod aqua per eam libere possit discurrere. Et foveam de Vicascio dictam Vicinariam micti et cavari faciemus per totum mensem augusti ad penam lib [rarum] centum denariorum et in tantum possi- mus a nostris modulatoribus modulari de nostro feudo si pre- dicta non servaremus. Et foveam dictam de Maltraverso micti et cavari faciemus per totum mensem augusti per homines capitanie Vallis Sercli in ea amplitudine et latitudine et altitudine de qua esse consuevit et quod mictatur una fovea a ponte Villanorum usque in Arnum eo modo et forma sicut pro-
[p. 431]
viderint sapientes viri ab antianis super hoc eligendi et illuc mictendi. Et teneamur nos potestates et capitanei iuramento facere fieri et actari in flumine Auçeris abbeveratoria equorum, videli- cet extra portam de Perlascio et prope portam Leonis et in Arno apud sanctum Petrum de Vinculis per totum mensem maii vel iunii, si facta non sunt, sumptibus Pisani comunis prout videbitur antianis. Et quod in predictis abbeveratoriis nulla persona possit abluere pannos vel ibi prope ad sex perti- cas ex parte abbeveratorii versus montes. Et quelibet persona contrafaciens possit et debeat puniri et condempnari qualibet vice in soldis quinque denariorum. Et castaldiones circa predic- ta possint et valeant et teneantur eorum officium exercere. Et ab hospitali Manni usque ad tegularias per eosdem homines faciemus fieri foveam iuxta Auçerem et terram, que de dicta fovea cavabitur, proici faciemus super aggerem Auçeris ita quod aqua Auçeris non transcendat dictum Auçerem, si facta non est. Et eodem suprascripto modo fieri faciemus viam que est et esse consuevit a tegularia Rossi usque ad pontem de strada prope Balneum et ipsam via inghiaiari per scafaiolos qui utun- tur in dicto Auçere, ita quod quilibet scafaiolus singulo mense teneatur illuc deferre unam scafatam de ghiaria. Et qui non detulerit ut dictum est, prohibeatur ire per dictum Auçerem cum scafa. Et de predictis inquirendis, fieri faciendis operarius generalis precise teneatur et cavari et actari Auçerem ubi neces- se fuerit, ita quod cursus aque ipsius faucis dirigatur sive acte- tur et ordinetur, ita quod cursus aque libere discurrere et labi possit versus mare. Et iuramus nos potestates et capitanei quod infra quindecim dies ab ingressu mensis augusti proximi ventu- ri de bonis Pisani comunis faciemus fieri unum pontem ad Balneum Montis Pisani et illas partes, ita quod gentes, eques et pedes, super ipso comode transire possint. Et faciemus micti et cavari Auçerem et foveas ibi circustan- tes ubi expedire videbitur.
[p. 432]
Et non patiemur neque permictemus quod ad ipsum Auçerem boccales fiant nec aldium ipsius Auçeris in aliquo rumpatur. Et si inveniretur pontem esse fractum vel devasta- tum aut boccales ad ipsum Auçerem fractos seu aldium fractum vel dissipatum, intelligatur et presummatur predicta fecisse et facta fuisse per scafaiolos qui utuntur cum scafis illa via. Et ipsos compellemus predicta refici et actari facere et ad pristi- num statum reducere ad eorum expensas. Et ipsum Auçerem a civitate Pisana usque ad Balneum Montis Pisani liberum et expeditum et cavum esse et stare faciemus, ita quod quilibet ire et navigare volens per ipsum cum scafis ire et navigare sine ali- qua contradictione possit. Et contradicenti predicta tollemus pro pena qualibet vice lib [ras] vigintiquinque denariorum. Et non patiemur quod aliquis scafaiolus cum aliquo vel ali- quibus rexam vel conspirationem faciat sive emptione propter quam sive quas aliquis impediatur ire et navigare cum scafis per dictum Auçerem. Et siquem contrafacientem invenerimus, tol- lemus ei pro pena et banno usque in lib [ras] vigintiquinque. Et non patiemur neque permictemus quod aliquis scafaiolus, qui utitur in flumine Auçeris ad Montem Pisanum, tollat pro perso- na qualibet, quam portaverit cum suis rebus, ultra denarios duos et de quolibet puero ultra denarium unum et pro arreca- tura tantundem. Et teneantur potestates et capitanei predicta per iudicem curie maleficiorum investigari facere et coram se venire facere ipsos scafaiolos et ab eis auferre de predictis ydo- neam cautionem. Et cogemus omnes et singulos habentes terram iuxta Auçerem ex parte Asciani a furnace Rossi de Tegularia usque ad petrariam de Monte Pisano et specialiter camerarios Pisani comunis, pro parte terre quem ipsum comune habet iuxta ipsum Auçerem ex parte predicta, ponere et poni facere plantones de alboris, pioppis et sanicastris ita quod unus plan- tone non distet ab alio ultra unam perticam. 4.19. XVIIII. De Fossa Nova Gunfi. [p. 433]
Foveam dictam Fossam Novam que est in Gunfo Vallis Arni faciemus ampliari adminus duabus perticis ultra quam nunc sit et in tantum quantum conveniens videbitur, ita quod libere aqua per eam possit discurrere in Ganghium sive Stagnum prout melius et utilius videbitur de Stagno sive Carigio et ad predicta loca vel alterum eorum prout melius videbitur caput habeat et aquam que discurrit de collinis in Sannonem vel inde prope actari faciemus, ita quod ipsa aqua revertatur per illum locum unde antiquitus labi consuevit. Et foveam dictam Salaiolam cavari faciemus per homines plebe- riorum Vallis Arni, videlicet Cascine et pleberii sancte Marie, sancti Cassiani, sancti Laurentii et per homines de Travalda et de illa capitania, exceptis hominibus castri Pontis Here et per homines Collinarum qui morantur in plano, et per alios Pisani districtus qui videbuntur antianis, si de aliis antianis videbitur. Et foveam positam in pleberio sancti Laurentii de Curtibus in Arquata, que tenet caput in via de sancto de Arquata, aliud caput in dogaria que venit a via de Prata, amplietur in fundo pedibus duobus et in bucca pedibus quatuor et fiat per illos quibus prestatur inde utilitas. Et eodem predicto modo fieri faciemus per homines et personas quibus utilitatem prestat foveam predictam de Comano. Et capitaneus dicti loci pre- dicta facere teneatur infra quatuor menses ab introitu sui officii ad penam lib [rarum] decem denariorum Pisanorum et predicta omnia et singula facere teneatur et exceutioni mandare infra sex menses ab introitu nostri regiminis. Et super predictis et aliis, que circa predicta et quodlibet predictorum facienda occurrerent et facienda viderentur, faciendis et exequendis poni et legi faciemus infra mensem ab introitu nostri regiminis ope- rarium unum et unum notarium cum eo si electus non est. Qui operarius teneatur facere aperiri et apertos stare aqueductus de Gunfo. Et de predictis nullum intendimentum habere possit. Et si predicta non fecerimus, possimus et debeamus perdere de
[p. 434]
nostro feudo lib [ras] ducentas denariorum et in tantum possi- mus et debeamus a nostris modulatoribus condempnari. Et pro fovea que vocatur Crespina et a Cecina usque ad Sannonem Arsiccie cavetur et mictatur in amplitudine in qua incepta est et altitudine per homines pleberiis de Leccia. Et idem fiat et observetur de noculariis Vallis Arni qui mictendi sunt per homines illius capitanie, in quorum confinibus sunt et quibus prestat utilitatem, ad voluntatem suprascripti operarii. Et idem fiat de fovea ditta Canscio qui mictatur et cavetur sicut antiquitus erat per homines qui soliti sunt ipsam foveam mictere. 4.20. XX. De ponte faciendo super goram.
Et faciemus fieri per homines Vade et Rasignani ad eorum expensas infra unum mensem proximum venturum a die nostri introitus unum ponticellus lignaminis super goram molendini de Vada et bocchales omnes qui sunt inter Vadam et Raçignanum per eosdem suprascripto modo actari facere et etiam a Rasignano usque ad silicem de Poianis per homines cir- custantes, ita et tali modo quod homines equites et pedites exinde exire et redire possint comode. Et de hoc cogemus fieri facere per capitaneos dictorum locorum si factum non est. 4.21. XXI. De faciendo reactari pothales et girones puteorum.
Et per arbitrum publicum faciemus reactari er refici potha- les et girones puteorum Pisane civitatis et districtus existentium in publicis locis secundum et eo modo quod ipsi arbitro visum fuerit, si querimonia aliqua inde dicto arbitro facta fuerit, ad expensas illorum qui ad dictos puteos pro aqua aurienda accedunt vel accedere consueverunt. Et iuramus quod infra
[p. 435]
duos menses ab introitu nostri regiminis eligi faciemus per antianos unum bonum et legalem virum et discretum per quod- libet quarterium, qui provideant omnes puteos civita- tis Pisane unde sive ex quibus aqua labatur sive discurrat ad viam sive per viam publicam, qui fieri faciant ad expensas illo- rum qui ipsis puteis utuntur. Et si aliquo tempore contigerit aperiri puteum qui est in via publica iuxta turrim illorum de Sala ex uno latere et iuxta casalinum domine Picciole Çaccie ex alio latere, quod aqua ipsius putei numquam possit discurrere vel labi per viam versus palatium populi sed per alium locum, de quo videbitur arbitris publicis Pisane civitatis. Et predicta fieri et compleri faciemus infra sex menses ab introitu nostri regiminis, alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] centum denariorum et in tantum possimus et debeamus a nostris modulatoribus modulari et condempnari.
4.22. XXII. De via Rivulensi.
Et per homines capitanie Collinarum de subtus faciemus reactari et inghiaiari et impodiari et alsari viam Rivulensem et pontes qui in ipsa via sunt hinc ad mensem maii, ita quod homi- nes libere venire et transire possint. Et faciemus fieri et refici viam et boccales a silice de Po- ianis usque ad viam de Prataldi et pontes per homines Col- linarum de subtus, per homines pleberii Gelli de Collinis et Sancte Lucis et per homines comunium Chianni, Rivalti et Collis Alberti per totum mensem maii, alioquin perdamus de feudo nostro lib [ras] centum denariorum et in tantum possimus et debeamus a nostris modulatoribus modulari et condempnari non obstante aliquo capitulo brevis comunis vel populi et siquod obstaret, istud servabimus et non illud. Et istud capitu- lum rumpi non possit per consilium quadringentorum vel ali- quod aliud consilium. Et super his eligemus vel eligi faciemus unum operarium et unum notarium cum eo in dictum tempus,
[p. 436]
si electi non sunt. Et unum pontem de lignamine super flumine Insule, in loco dicto Ponte, et viam sive stratam Vallis Auçeris, qua itur a porta Perlascii in Valle Auçeris, per homines Vallis Sercli a villa de Reti usque ad ecclesiam ville de Boctano tan- tum, non ultra, inghiaiari faciemus et silicem in ea fieri sicut facta fuit a dicta porta Perlascii usque ad suprascriptam villam de Reti. Et hoc fiat hinc ad per totum mensem augusti.
